I CSK 527/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 527/07

POSTANOWIENIE

Dnia 13 czerwca 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący)

SSN Józef Frąckowiak

SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa W. F. i A. R.

przeciwko Miastu W., W. J., T. K., E. C., H. S., D. C., K. C. i A. S.

z udziałem interwenienta ubocznego Skarbu Państwa - Komendanta Głównego Policji o

eksmisję,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 13 czerwca 2008 r.,

skargi kasacyjnej powoda W. F.

od postanowienia Sądu Okręgowego w W. z dnia 23 maja 2007 r., sygn. akt V Ca (…),

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w W.

do

ponownego

rozpoznania

i rozstrzygnięcia

o

kosztach

postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w W. wyrokiem z dnia 24 listopada 2006 r. oddalił powództwo W.

F. i A. R. o nakazanie opróżnienia i wydania:

- pozwanym Miastu W., T. K., E. C., H. S., D. C., K. C. i A. S. – lokalu mieszkalnego nr

(...) w budynku przy ulicy Ś. oraz - pozwanym Miastu W. i W. J. – lokalu mieszkalnego nr

(...) znajdującego się w tym samym budynku.

Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia i wnioski.

Powodowie są współwłaścicielami przedmiotowych lokali. Zostały one przejęte

przez resort spraw wewnętrznych. Pierwszy z nich przydzielono E. K., mężowi pozwanej

T. K., drugi – W. J. Oba lokale pozostają w dyspozycji Komendy Głównej Policji.

Do zamieszkiwania w lokalu nr (...) uprawnieni są T. K., E. C., H. S., D. C., K. C. i A. S.

Zgodnie z art. 90 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (jednolity tekst: Dz. U.

z 2007 r. Nr 43, poz. 266) właściciele lokali mieszkalnych pozostających w dyspozycji

ministra właściwego do spraw wewnętrznych lub podległych mu organów, mogą zostać

ograniczeni w prawie rozporządzania tymi lokalami, jak też korzystania z nich, dopóki

nie zostały one opróżnione trybie określonym w tej ustawie. Pozwanym przysługuje

skuteczne względem powodów uprawnienie do korzystania z lokali nr (...) i (...), dlatego

też żądanie nakazania ich opróżnienia i wydania nie znajduje usprawiedliwienia.

Sąd Okręgowy w W., na skutek apelacji powoda W. F., postanowieniem z dnia 23

maja 2007 r. uchylił wyrok Sądu Rejonowego, odrzucił pozew i orzekł o kosztach

procesu.

Sąd Okręgowy wskazał, że skoro bezspornie lokale, których opróżnienia

i wydania domagają się powodowie, pozostają w dyspozycji Komendanta Głównego

Policji, to przepisy ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów (Dz. U.

Nr 31, poz. 266 ze zm.) mogłyby mieć do nich zastosowanie – stosownie do dyspozycji

art. 3 ust. 2 tej regulacji - jedynie w przypadku braku odrębnych przepisów dotyczących

tych

lokali,

stanowiących

inaczej.

Tymczasem

takie

odmiennie

uregulowania

przewidziane zostały w art. 90 i art. 97 ust. 5 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji.

Ten ostatni przepis zastrzega wyraźnie, że przydział i opróżnienie lokali mieszkalnych

pozostających w dyspozycji ministra właściwego do spraw wewnętrznych lub podległych

mu organów następuje w drodze decyzji administracyjnej. Odesłanie do tych przepisów

zawiera art. 29 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym

funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu,

Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura

Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży

Pożarnej i Służby Więziennej oraz członków ich rodzin (jednolity tekst: Dz. U. z 2004 r.

Nr 8, poz. 67 ze zm.; dalej: „ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy”). W

świetle tych odrębnych regulacji, droga

sądowa w sprawach o opróżnienie

przedmiotowych lokali jest niedopuszczalna i to niezależnie od tego, czyją są one

własnością.

W skardze kasacyjnej skierowanej przeciwko rozstrzygnięciu dotyczącemu

eksmisji z lokalu nr (...) w budynku przy ulicy Ś. w W., opartej na podstawie określonej w

art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c., powód W. F. zarzucił Sądowi Okręgowemu naruszenie:

- art. 2 § 3 i art. 379 pkt 1 k.p.c. w związku z art. 90, art. 95 i art. 97 ust. 5 ustawy z dnia

6 kwietnia 1990 r. o Policji i w związku z art. 29 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o

zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy przez uznanie, że żądanie opróżnienia i

wydania wymienionego lokalu nie podlega rozpoznaniu w drodze postępowania przed

sądem powszechnym;

- art. 365 § 1 k.p.c. przez pominięcie mocy wiążącej prawomocnego postanowienia

Sądu pierwszej instancji oddalającego wniosek o odrzucenie pozwu z powodu

niedopuszczalności drogi sądowej.

Powołując się na tak ujęta podstawę kasacyjną skarżący wniósł o uchylenie

postanowienia Sądu Okręgowego w zaskarżonej części i przekazanie w tym zakresie

sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania.

W odpowiedziach na skargę kasacyjną interwenient uboczny po stronie pozwanej

- Skarb Państwa – Komendant Główny Policji zastępowany przez Prokuratorię

Generalną Skarbu Państwa oraz pozwani uprawnieni do zamieszkiwania w lokalu nr (...)

wnieśli o jej oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z ustaleń przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku wynika, że powodowie

są współwłaścicielami lokalu mieszkalnego nr (...) w budynku przy ulicy Ś. Zgłoszone

przez nich żądanie nakazania opróżnienia i wydania tego lokalu zmierza zatem do

realizacji roszczenia przewidzianego w art. 222 § 1 k.c. Nie ulega więc wątpliwości, że

roszczenie to wynika ze stosunku cywilnego. Do rozpoznawania spraw ze stosunków z

zakresu prawa cywilnego powołane są – co do zasady – sądy powszechne. Zasadę tę

statuuje art. 2 § 3 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem, sprawy cywilne nie podlegają

rozpoznaniu w postępowaniu sądowym jedynie wtedy, gdy przepisy szczególne

przewidują dla nich właściwość innych organów. W rozpoznawanej sprawie zasadnicze

znaczenie ma zatem kwestia, czy obowiązują przepisy szczególne przewidujące - w

zakresie orzekania eksmisji z lokalu mieszkalnego objętego żądaniem pozwu właściwość innych organów. Podkreślić przy tym należy, że wyłączenie z kognicji sądu

powszechnego rozpoznawania spraw cywilnych musi być wyraźne, a regulujące te

kwestię przepisy podlegają wykładni właściwej dla rozwiązań stanowiących wyjątek od

przyjętej zasady (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 2005 r. IV CK

70/05 niepubl.).

Sąd Okręgowy uznał, że takim przepisem szczególnym jest art. 97 ust. 5 ustawy

z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (dalej: „ustawa o Policji”). Zgodnie z jego treścią,

odczytywaną z uwzględnieniem postanowień ust. 1 wymienionego artykułu oraz art. 90

tej ustawy, przydział i opróżnianie mieszkań będących w dyspozycji ministra właściwego

do spraw wewnętrznych lub podległych mu organów, które zostały uzyskane w wyniku

ich działalności inwestycyjnej albo od terenowych organów rządowej administracji

ogólnej lub stanowiących własność gminy albo zakładów pracy, a także zwolnione przez

osoby dysponujące przydziałem uzyskanym z jednostek podległych ministrowi

właściwemu do spraw wewnętrznych, następuje w formie decyzji administracyjnej.

Odnosząc się do tej argumentacji trzeba zauważyć, że wskazane wyłączenie

drogi sądowej może odnosić się tylko do tych lokali mieszkalnych, które pozostają w

legalnej dyspozycji ministra właściwego do spraw wewnętrznych lub podległych mu

organów (por. uzasadnienia: wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2002 r., I

CKN 683/00, nie publ. oraz uchwały Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 1996 r., III

CZP 189/95, OSNC 1996, nr 7-8, poz. 93). Przyjąć zatem należy, że powództwo o

wydanie lokalu mieszkalnego wytoczone – jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie przez osobę powołującą się na prawo własności, oparte na twierdzeniu o bezprawnym

pozostawaniu tego lokalu w dyspozycji podmiotów określonych w art. 90 ustawy o

Policji, podlega rozpoznaniu przez sąd powszechny. Artykuł 97 ust. 5 tej ustawy nie

wyłącza w takich przypadkach drogi sądowej. Pogląd taki wyraził również Sąd

Najwyższy w wyroku z dnia 15 maja 2008 r., I CSK 526/07 (nie publ.) w sprawie z

powództwa o eksmisję z przedmiotowego lokalu, wytoczonego przez W. F. i A. R.

przeciwko Skarbowi Państwa – Komendantowi Głównemu Policji, podkreślając, że

odebranie władztwa nad nieruchomością z naruszeniem prawa nie powoduje utraty

roszczenia windykacyjnego, jeżeli nie zadysponowano skutecznie nieruchomością i nie

stała się ona własnością innych osób fizycznych lub prawnych.

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury, samo "posiadanie" prawa,

którego ochrony się żąda, potrzebne jest nie do wszczęcia, lecz do wygrania procesu. O

dopuszczalności drogi sądowej sąd winien rozstrzygać, kierując się jedynie treścią

pozwu,

powołanymi

w

nim

przepisami,

a

nie

oceną

zasadności

żądania.

Dopuszczalność drogi sądowej nie zależy bowiem ani od wykazania istnienia

materialnoprawnego roszczenia, ani też od charakteru stosunku prawnego faktycznie

istniejącego między stronami (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 2003 r., III

CKN 564/01, nie publ.).

Trafnie

wskazujące

zatem

na

skarżący

zakwestionował

niedopuszczalność

drogi

stanowisko

sądowej

w

Sądu

Okręgowego

rozpoznawanej

sprawie.

Zapatrywania tego nie usprawiedliwia stwierdzenie, że skoro lokal nr (...) objęty został

decyzją o przydziale, to znajdował się on w dyspozycji organu, który tę decyzję wydał.

Wbrew odmiennemu zapatrywaniu skarżącego, Sąd Okręgowy rozważając przy

rozpoznawaniu apelacji kwestię dopuszczalności drogi sądowej - mimo wcześniejszej

prawomocnej odmowy odrzucenia pozwu z tej przyczyny – nie naruszył art. 365 § 1

k.p.c. Zgodnie bowiem z art. 378 § 1 k.p.c. sąd drugiej instancji jest obowiązany wziąć

pod uwagę z urzędu – w granicach zaskarżenia – wszystkie przyczyny nieważności

postępowania. Wadliwe wnioski, jakie wysunął z tej oceny, usprawiedliwiają natomiast

zarzut naruszenia pozostałych, wskazanych

w skardze kasacyjnej, przepisów

postępowania.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 15 § 1 k.p.c.

orzekł, jak w sentencji.