I CSK 520/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 520/07

POSTANOWIENIE

Dnia 17 kwietnia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSN Zbigniew Strus

w sprawie z wniosku M. B.

przy uczestnictwie Z. B. i Miasta W.

o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 17 kwietnia 2008 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika postępowania Miasta W. od postanowienia Sądu

Okręgowego w W. z dnia 24 maja 2007 r., sygn. akt V Ca (…),

I

uchyla zaskarżone postanowienie w części oddalającej apelację dotyczącą

stwierdzenia przez Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 18 grudnia 2006 r.,

sygn. akt XVI Ns (…) zasiedzenia nieruchomości, położonej w W. przy ul. S.,

w obrębie 1- 05 - 13, stanowiącej część działki ewidencyjnej nr 5,

oznaczonej projektowanym numerem ewidencyjnym (…), o powierzchni 723

m , przedstawionej na mapie, sporządzonej przez geodetę Z. M., przyjętej do

ewidencji zasobu powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i

Kartograficznej w dniu 23 listopada 2005 r. pod numerem (…), która to

nieruchomość ma urządzoną księgę wieczystą nr (...), prowadzoną przez

Sąd Rejonowy i oddala w tym zakresie wniosek;

II

ustala, że każdy z uczestników ponosi koszty postępowania związane ze

swoim udziałem w sprawie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 18 grudnia 2006 r. Sąd Rejonowy stwierdził, że M. i Z. B.

na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej nabyli przez zasiedzenie z dniem 1

października 2000 r. własność nieruchomości gruntowej w W. przy ul. S., składającej się

z działek o projektowanych numerach ewidencyjnych (…) i (…), o powierzchni 723 m2 i

239 m2, dla których prowadzone są księgi wieczyste odpowiednio o numerach (...) i (...).

Sąd ten ustalił, że nieruchomość przy ul. S. nabyła babka wnioskodawczyni w

1935 r. Na podstawie przepisu dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i

użytkowaniu gruntów na obszarze miasta W. własność tej nieruchomości stała się

własnością gminną, a następnie Skarbu Państwa. Wnioskodawczyni M. B. nabyła

spadek po babce na podstawie testamentu (w 1991 r.). W lipcu 1996 r. M. B. zawarła

związek małżeński z Z. B. Nieruchomość została skomunalizowana.

Sąd Rejonowy przyjął samoistne posiadanie nieruchomości wnioskodawczyni i jej

poprzedniczki prawnej. Posiadanie to było wykonywane w dobrej wierze i przy

uwzględnieniu art. 10 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny

(Dz. U. Nr 55, poz. 321). Sąd Rejonowy stwierdził, że zasiedzenie przez

wnioskodawczynię i jej małżonka nastąpiło ostatecznie w dniu 1 października 2000 r.

(na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej).

W wyniku wniesienia apelacji przez Miasto W. Sąd Okręgowy zmienił zaskarżone

postanowienie Sądu Rejonowego w ten sposób, że uznał nabycie nieruchomości przez

zasiedzenie z dniem 27 maja 2005 r., a w pozostałej części apelację oddalił. Sąd ten

stwierdził władanie nieruchomością w złej wierze. Oznaczało to konieczność

odpowiedniego wydłużenia terminu zasiedzenia nieruchomości. Przy uwzględnieniu art.

10 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. Sąd Okręgowy ustalił, że zasiedzenie nastąpiło w dniu

27 maja 2005 r. W ocenie tego Sądu, nie doszło do przerwania biegu zasiedzenia

spornej nieruchomości, ponieważ powództwo windykacyjne Miasta W. zostało

wytoczone jedynie przeciwko wnioskodawczyni M. B., a zasiedzenie biegło na rzecz

obojga małżonków. Skoro nie zostali oni pozwani łącznie w procesie wydobywczym, to

nie zostały spełnione warunki przerwania zasiedzenia, przewidziane w art. 175 k.c. w

zw. z art. 123 § 1 pkt 1 k.c.

Skargą kasacyjną Miasta W. zaskarżono postanowienie Sądu drugiej instancji w

części obejmującej stwierdzenia zasiedzenia nieruchomości położonej w W. przy ul. S.,

[stanowiącej działkę o projektowanym numerze ewidencyjnym (…), o pow. 723 m2], dla

której prowadzona jest księga wieczysta nr (...).

W skardze podniesiono następujące zarzuty: naruszenie art. 172 k.c. w zw. z art.

10 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 55, poz.

321) oraz w zw. z art. 175 i w zw. z art. 123 § 1 pkt 1 k.c.; naruszenie art. 175 k.c. w zw.

z art. 123 § 1 pkt 1 k.c. oraz w zw. z art. 72 § 1 pkt 1 § 2 k.p.c.; art. 31 § 1 k.r.o.

Skarżąca twierdziła, że w wyniku wytoczenia przeciwko wnioskodawczyni powództwa o

wydaniu nieruchomości nastąpiło przerwanie biegu zasiedzenia. Domagała się w

związku z tym uchylenia postanowienia Sądu Okręgowego w zaskarżonej części i

przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania temu Sądowi,

ewentualnie – wskazanego uchylenia i orzeczenia co do istoty przez oddalenie wniosku

o stwierdzenie zasiedzenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zasadnicze znaczenie w niniejszym postępowaniu miała kwestia stwierdzenia

przerwania biegu zasiedzenia biegnącego na rzecz wnioskodawczyni M. B. w związku z

wytoczeniem przez Miasto W. (uczestnika postępowania) przeciwko M. B. procesu o

wydanie działki bliżej określonej w pozwie [sygn. akt III C (…)] i w skardze kasacyjnej.

Według Sądu Okręgowego, pozew o wydanie nieruchomości nie mógł jednak

spowodować przerwania biegu zasiedzenia, ponieważ powództwo zostało wniesienie

tylko przeciwko M. B. (obecnej wnioskodawczyni), a tymczasem zasiedzenie biegło na

jej rzecz i na rzecz jej małżonka Z. B. Skoro sprawa o wydanie nieruchomości mogła

toczyć się tylko przeciwko obojgu małżonkom łącznie (art. 72 § 1 i § 2 k.p.c.), nie zostały

spełnione wymogi prowadzące do przerwania biegu zasiedzenia (art. 175 k.c. w zw. z

art. 123 § 1 pkt 1 k.c.). Stanowiska Sądu Okręgowego nie można podzielić.

Zgodnie z art. 175 k.c., do biegu zasiedzenia stosuje się odpowiednio przepisy o

biegu przedawnienia roszczeń. Zastosowanie ma tu przede wszystkim art. 123 § 1 pkt 1

k.c. wskazujący na te zdarzenia (akty dochodzenia roszczeń przez wierzycieli), które

powodują przerwanie biegu przedawnienia tych roszczeń. Odpowiednie zastosowanie

tego przepisu do zasiedzenia oznacza, że przerwanie biegu zasiedzenia mogłoby

nastąpić w wyniku wytoczenia przez właściciela przeciwko samoistnemu posiadaczowi

powództwa o wydanie nieruchomości, co do której rozpoczął się już bieg zasiedzenia.

Powództwo takie zmierza bowiem bezpośrednio do ochrony prawa własności i tym

samym – do spowodowania przerwania posiadania posiadacza samoistnego (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 2004 r. I CK 276/04, nieopubl.). Z

ustaleń dokonanych przez Sąd Okręgowy nie wynika, że z powództwem windykacyjnym

w sprawie o sygn. III C (…) wystąpił inny podmiot niż podmiot legitymujący się prawem

własności w stosunku do spornej nieruchomości.

W skardze kasacyjnej trafnie zwrócono uwagę na to, że czym innym jest kwestia

określenia samej postaci i adresata tzw. akcji zaczepnej właściciela wobec samoistnego

posiadacza, a czym innym odpowiednie, procesowe ukształtowanie strony biernie

legitymowanej w procesie windykacyjnym. Podstawowe znaczenie ma bowiem

jurydyczny cel akcji zaczepnej właściciela. Skoro zasiedzenie biegnie przeciwko temu

właścicielowi i na rzecz samoistnego zindywidualizowanego posiadacza, to wytaczając

powództwo windykacyjne przeciwko takiemu posiadaczowi, właściciel manifestuje tym

samym wolę ochrony prawa własności wobec tego podmiotu. Tym samym spełnione

zostają warunki przerwania biegu zasiedzenia w rozumieniu art. 175 k.c. w zw. z art.

123 § 1 pkt 1 k.c. w odniesieniu do posiadacza pozwanego w procesie wydobywczym.

Przyjęcie

zatem

przez

Sąd

Okręgowy

stanowiska,

że

wniesienie

przeciwko

wnioskodawczyni przez Miasto W. powództwa o wydanie nieruchomości nie prowadziło

do przerwania wobec niej biegu zasiedzenia, stanowiło naruszenie przepisów art. 175

k.c. w zw. z art. 123 § 1 pkt 1 k.c.

Sąd Okręgowy ustalił, że wnioskodawczyni władała działką (określoną w pozwie o

jej wydanie i w skardze kasacyjnej) jako posiadacz samoistny w złej wierze. Zgodnie z

utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, przepis art. 10 ustawy z dnia 28 lipca

1990 r. ma także zastosowanie do nieruchomości państwowych, które z dniem 27 maja

1990 r. stały się z mocy prawa mieniem komunalnym (zob. np. uchwałę Sądu

Najwyższego z dnia 13 stycznia 1995 r., III CZP 174/94, OSNC 1995, z. 4, poz. 67).

Oznacza to, że przy doliczeniu okresu samoistnego posiadania wspomnianej działki

przez poprzedniczkę prawną wnioskodawczyni (jej babkę) nabycie własności przez

wnioskodawczynię przez zasiedzenie mogło nastąpić z dniem 27 maja 2005 r. Skrócony

zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. termin zasiedzenia rozpocząłby swój

bieg właśnie od dnia 27 maja 1990 r. Wniesienie przez właściciela (uczestnika

postępowania o zasiedzenie) pozwu o wydanie działki w dniu 23 maja 2005 r.

spowodowało przerwanie biegu zasiedzenia w rozumieniu art. 175 k.c. w zw. z art. 123

§ 1 pkt 1 k.c. w odniesieniu do omawianej działki, bliżej określonej także w skardze

kasacyjnej.

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd Okręgowy badał

istnienie przesłanek zasiedzenia przewidzianych w art. 172 k.c. także w odniesieniu do

małżonka wnioskodawczyni - uczestnika, traktując go jako równorzędnego w stosunku

do wnioskodawczyni posiadacza (współposiadacza nieruchomości). Co więcej, przyjął

także konstrukcję kontynuacji posiadania tego uczestnika; rozpoczętego jeszcze przez

babkę małżonki. Ta prawna ocena charakteru władania nieruchomością przez małżonka

wnioskodawczyni nie może być uznana za właściwą. Przymiot posiadacza samoistnego

mogła uzyskać tyko uczestniczka postępowania i tylko ona mogła doliczyć okres

samoistnego władania nieruchomością przez swoją poprzedniczkę prawną (art. 176

k.c.). Władanie sporną nieruchomością przez małżonka wnioskodawczyni mogło się

mieścić tylko w ramach posiadania samoistnego sprawowanego przez M. B. Małżonek

wnioskodawczyni nie miał zatem statusu samoistnego współposiadacza nieruchomości.

Możliwość zasiedzenia zatem przez niego określonej w skardze kasacyjnej działki

gruntu w ogóle nie mogła być brana pod uwagę i to nie tylko z racji braku - jak

podniesiono w skardze - wymaganego terminu zasiedzenia. Stwierdzenie zasiedzenia

nieruchomości przez małżonka wnioskodawczyni stanowiło zatem naruszenie przepisu

art. 172 k.c.

Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39816 k.p.c. orzekł

jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono stosownie do art. 520 § 1 k.p.c.