I CSK 493/16 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 493/16Kliknij tutaj, aby wprowadzić tekst.POSTANOWIENIE Dnia 21 grudnia 2016 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Wojciech Katner w sprawie z powództwa M. M.‎przeciwko Miastu W.‎o zapłatę,‎na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnejw dniu 21 grudnia 2016 r.,‎na skutek skargi kasacyjnej powodaod wyroku Sądu Apelacyjnego w (…)‎z dnia 15 marca 2016 r., sygn. akt I ACa (…), odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 15 marca 2016 r. Sąd Apelacyjny w (…) oddalił apelację powoda od wyroku Sądu Okręgowego w W. i rozstrzygnął o kosztach postępowania. Rozstrzygnięcie to zapadło w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, po uchyleniu wcześniejszego wyroku Sądu Apelacyjnego przez Sąd Najwyższy, wyrokiem z dnia 27 grudnia 2015 r., I CSK 1033/14 (nie publ.). Postępowanie w sprawie dotyczyło roszczenia o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z budynku znajdującego się na gruncie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st.

Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 ze zm. – dalej jako „dekret”). Powództwo zostało wytoczone przez nabywcę roszczeń do nieruchomości, który nabył je na podstawie umowy z wcześniejszym uprawnionym. W umowie strony określiły cenę nabycia na 50 zł. W tych okolicznościach faktycznych Sąd Apelacyjny stwierdził, że zawarta umowa jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego w rozumieniu art. 58 § 2 k.c. – a tym samym, nieważna. Została ona zawarta z rażącym pokrzywdzeniem zbywcy wierzytelności, który w zamian za prawo o znaczącej wartości uzyskał znikome świadczenie pieniężne.Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez powoda, który zarzucił wydanie go z naruszeniem: art. 6, art. 58 § 2 i art. 225 w związku z art. 224 § 2 k.c. Na tej podstawie wniósł on o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i jego zmianę, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania – a w każdym wypadku, o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:W sprawie nie zostały spełnione przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Nie występują w niej zwłaszcza trzy zagadnienia prawne, na które – jako na jedyną podstawę – powołał się skarżący.Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, przez istotne zagadnienie prawne należy rozumieć problem z zakresu wykładni prawa, istotny z perspektywy rozstrzygnięcia konkretnej sprawy, mający charakter precedensowy i mogący – przez wyjaśnienie go w ramach rozpoznania skargi kasacyjnej – przyczynić się do rozwoju prawa (tak m.in. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 15 czerwca 2016 r., V CSK 4/16, nie publ.).

Przesłance tej nie odpowiada jednak żadna z kwestii wskazanych w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.Pierwsza z nich odnosi się do funkcji roszczenia z art. 225 w zw. z art. 224 § 2 k.c. w kontekście skutków działania dekretu. Skarżący powołał się w tym zakresie na potrzebę ustalenia, czy roszczenie to pełni jedynie funkcję rekompensaty krzywd historycznych na rzecz osób dotkniętych nimi bezpośrednio oraz ich następców prawnych – czy też stanowi immanentny składnik systemu roszczeń chroniących prawo własności.

Rozwijając ten argument, skarżący przedstawił obszerny wywód odnoszący się do istoty roszczeń uzupełniających i ich funkcji. Stwierdzenia te nie wskazują jednak, w czym skarżący upatruje problemowego charakteru powołanej przez siebie kwestii – co odpowiadałoby pojęciu istotnego zagadnienia prawnego w opisanym wyżej rozumieniu. Biorąc pod uwagę sam kształt, w jakim sformułował ją skarżący, kwestia ta pozostaje w pełni oczywista. Regulacja art. 225 w zw. z art. 224 § 2 k.c. ma bez wątpienia charakter obiektywny w tym znaczeniu, że jej stosowanie nie zostało uzależnione przez ustawodawcę od jakichkolwiek przesłanek o znaczeniu podmiotowym.

Dotyczy to także sytuacji, w których świadczenie pieniężne wypłacane na tej podstawie miałoby stanowić dla właściciela nieruchomości lub jego następców prawnych sposób zrekompensowania strat, jakie poniósł w związku z pozbawieniem go prawa własności w wyniku działań nacjonalizacyjnych po drugiej wojnie światowej. Pytanie o rolę, jaką mogą odegrać w tym zakresie roszczenia uzupełniające, pozostaje bez wątpienia interesujące z teoretycznego punktu widzenia, nie ma jednak bezpośredniego przełożenia na konstrukcję prawną art. 225 w zw. z art. 224 § 2 k.c. Niezależnie od tego, kwestia ta była już przedmiotem uwag Sądu Najwyższego w wyroku z dnia 27 grudnia 2015 r., I CSK 1033/14 (nie publ.) i nie wymaga dalszych wyjaśnień.Trudno także stwierdzić, by zagadnienie to miało bezpośrednie znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, w której wniesiono skargę kasacyjną.

Przedmiotem oceny sądu pozostawała w tym wypadku ważność umowy o rozporządzeniu roszczeniem dekretowym, oceniana z perspektywy zgodności z zasadami współżycia społecznego. Charakter roszczeń uzupełniających był wprawdzie elementem uwag Sądu Apelacyjnego w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, odgrywał jednak wyłącznie charakter argumentu pomocniczego i nie przesądził o kształcie zaskarżonego rozstrzygnięcia – wobec stwierdzenia przez Sąd Apelacyjny, że w okolicznościach sprawy nie doszło do skutecznego rozporządzenia roszczeniem dekretowym.Przesłanki istotnego zagadnienia prawnego nie spełniają także dwa kolejne problemy, które wskazał skarżący.

Dotyczą one sposobu rozumienia klauzuli zasad współżycia społecznego użytej w art. 58 § 2 k.c. Skarżący wskazał, po pierwsze, na konieczność ustalenia, czy przesłanka społeczno-gospodarczego przeznaczenia prawa może mieć znaczenie przy ocenie sprzeczności czynności rozporządzającej tym prawem z zasadami współżycia społecznego. Z tych samym przyczyn, o których mowa była już wyżej, kwestia ta nie ma jednak przesądzającego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, dotyczy bowiem wyłącznie jednego z wątków argumentacji Sądu Apelacyjnego, który – co więcej – był już analizowany w okolicznościach sprawy przez Sąd Najwyższy.

Po drugie, za istotne zagadnienie prawne na tle sprawy nie można uznać pytania, czy przynależność dłużnika do sektora finansów publicznych ma znaczenie z perspektywy oceny zgodności czynności prawnej, w której wyniku dochodzi do zmiany wierzyciela, z zasadami współżycia społecznego. Problem ten dotyczy wyłącznie sfery argumentacji, jaka została zastosowana ad casum przez Sąd Apelacyjny w celu wykazania sprzeczności umowy z zasadami współżycia społecznego. Nie zawiera on natomiast w sobie jakiegokolwiek problemu prawnego o szerszym wymiarze, którego wyjaśnienie mogłoby w istotnym stopniu przyczynić się do rozwoju prawa.

Z analogicznych przyczyn, o których była już mowa wcześniej, problem ten nie ma także bezpośredniego przełożenia na kształt rozstrzygnięcia wydanego w sprawie – wobec wielowątkowości argumentacji przedstawionej przez Sąd Apelacyjny za wnioskiem o sprzeczności zawartej umowy z zasadami współżycia społecznego.Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. orzeczono jak w postanowieniu. aj r.g.