I CSK 491/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 491/12

POSTANOWIENIE

Dnia 1 marca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Irena Gromska-Szuster

w sprawie z wniosku P. K.

przy uczestnictwie A. K., M. K., K. N. i E. K.

o podział majątku, dział spadku i zniesienie współwłasności,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 1 marca 2013 r.,

na skutek skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 23 marca 2012 r.,

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 31 maja 2011 r. Sąd Rejonowy dokonał podziału

majątku wspólnego J. i J. małżonków K., częściowego działu spadku po J. K. i J. K.,

działu spadku po W. L. oraz zniesienia współwłasności nieruchomości w W. przy ul.

D.[…].

Uwzględniając częściowo apelację wnioskodawcy P. K. Sąd Okręgowy

postanowieniem z dnia 23 marca 2012 r. zmienił postanowienie Sądu pierwszej

instancji dokonując jedynie korekty wartości nieruchomości stanowiącej przedmiot

sprawy oraz udziałów wnioskodawcy i uczestników postępowania w majątku

spadkowym oraz podwyższył dopłatę zasądzoną na rzecz P. K. od A. K. z kwoty

85 124,30 zł. do kwoty 251 456 zł. rozstrzygając też o sposobie jej spłaty, a także

zmienił odpowiednio rozstrzygnięcie o kosztach postępowania, zaś w pozostałej

części oddalił apelację.

W skardze kasacyjnej obejmującej oddalenie apelacji wnioskodawca, jako

uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania wskazał przesłanki

przedsądu przewidziane w art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Jeżeli skarżący, jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania wskazał przesłankę przedsądu przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c. powinien wykazać, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, co

wymaga przedstawienia tego zagadnienia przez odpowiednie sformułowanie,

wskazania przepisu prawa, na tle którego powstało, przedstawienia kontrowersji

i rozbieżnych ocen prawnych jakie zagadnienie to wywołuje oraz wykazania, że

mają one tak poważny i istotny charakter, iż wymagają zajęcia stanowiska przez

Sąd Najwyższy, koniecznego nie tylko do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy,

lecz ze względu na uniwersalny charakter zagadnienia, niezbędnego także w celu

prawidłowego ukształtowania praktyki orzeczniczej (porównaj między innymi

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r. II CZ 35/01, OSNC

2002/1/11, z dnia 7 czerwca 2005 r. V CSK 3/05 i z dnia 13 lipca 2007 r. III CSK

180/07, niepubl.).

Jeżeli

natomiast

skarżący

powołuje

się

na

przesłankę

przedsądu

przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. powinien wskazać przepisy prawa

wymagające, jego zdaniem, wykładni, przedstawić wątpliwości interpretacyjne,

kontrowersje i rozbieżne oceny prawne w tym przedmiocie oraz zakres koniecznej

wykładni lub przedstawić rozbieżne orzeczenia Sądów zapadłe w wyniku dokonania

różnej wykładni przepisu a także wykazać, że dokonanie przez Sąd Najwyższy

wykładni we wskazanym zakresie jest konieczne do prawidłowego rozstrzygnięcia

sprawy i przyczyni się do ujednolicenia orzecznictwa sądów powszechnych

(porównaj między innymi postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 października

2002 r. II CZ 102/02, z dnia 28 marca 2007 r. II CSK 84/07 i z dnia 8 lipca 2008 r.

I CSK 111/08, niepubl.).

Skarżący nie wykazał tych okoliczności.

Zagadnienie, czy przeprowadzenie postępowania o podział majątku

wspólnego spółki cywilnej, w której spadkodawca był wspólnikiem, jest koniecznym

warunkiem do przeprowadzenia postępowania o dział spadku, którego część

stanowi przedmiot pozostający we współwłasności z tytułu wspólności majątku

wspólników spółki cywilnej, nie występuje w sprawie i zostało sformułowane

z pominięciem okoliczności faktycznych, którymi Sąd Najwyższy jest związany

(art. 39813 § 2 k.p.c.). W sprawie bowiem zgłoszone zostały do podziału ruchomości

(maszyny), które Sądy uznały za należące do majątku wspólnego J. K. i J. K.

stwierdzając, że wnioskodawca nie wykazał, iż zostały one nabyte w ramach spółki

cywilnej. W szczególności Sąd drugiej instancji stwierdził, że wnioskodawca

zarzucając w apelacji, iż dwie z tych maszyn nabyte zostały w ramach spółki

cywilnej, nie tylko nie wskazał, które to maszyny, lecz nie przedstawił też żadnych

dowodów na okoliczność nabycia ich w ramach spółki cywilnej. W skardze

kasacyjnej wnioskodawca ograniczył swoje zarzuty już tylko do jednej, określonej

maszyny- walcarki do gwintów, jednak sprecyzowanie roszczenia dopiero na tym

etapie postępowania jest oczywiście spóźnione i nie może być skuteczne także

w zakresie formułowania zagadnienia prawnego jako podstawy wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Przedstawiając zagadnienie - czy w świetle art. 212 § 1 zd. 2 k.c., sąd

dokonując fizycznego podziału nieruchomości, po stwierdzeniu zasadności

ustanowienia służebności gruntowych, powinien obligatoryjnie orzec o ich

ustanowieniu – skarżący nie przedstawił istotnych i poważnych kontrowersji ani

rozbieżnych ocen prawnych powstałych na tle tego przepisu, co było konieczne ze

względu na jego dość jednoznaczną treść, której rozumienie raczej nie budzi

wątpliwości w doktrynie i orzecznictwie. Skarżący nie wykazał zatem, że

wątpliwości powstałe na tle wskazanego przepisu są tak poważne i istotne, iż

powinien się wypowiedzieć w tym zakresie Sąd Najwyższy.

Także zagadnienie - czy pomimo nie objęcia postępowaniem o dział spadku

przedmiotu wchodzącego w skład spadku, można dokonać rozliczenia ciężarów

z nim związanych oraz poczynionych na ten przedmiot nakładów – nie jest

zagadnieniem prawnym we wskazanym wyżej rozumieniu, gdyż przedstawione

zostało z pominięciem okoliczności faktycznych sprawy, z których wynika, iż

rozliczenie ciężarów,

o których mowa w pytaniu dotyczy nieruchomości

w miejscowości S., która wchodziła w skład spadku, i jedynie dlatego, że została

sprzedana w toku postępowania i uczestnicy podzielili się uzyskaną cenę, nastąpiło

cofnięcie wniosku o objęcie jej podziałem, natomiast uczestnicy nadal żądali

rozliczenia nakładów poniesionych na tę nieruchomość. Okoliczności te, pominięte

przez

skarżącego

przy

formułowaniu

zagadnienia,

pozwalają

uznać,

że

przedstawione zagadnienie w istocie nie występuje w sprawie oraz nie jest

zagadnieniem budzącym poważne wątpliwości prawne.

Nie występuje też w sprawie zagadnienie, czy w przypadku przyjęcia, iż

zgodnie z art. 206 k.c. w zw. z art. 1035 k.c. współspadkobiercy przysługuje

roszczenie względem innego współspadkobiercy o zapłatę korzyści wynikających

z korzystania przez niego z przedmiotu spadkowego ponad udział w spadku,

podstawą tego roszczenia jest wyłącznie art. 206 w zw. z art. 1035 k.c., czy art. 206

i art. 207 w zw. z art. 1035 k.c. czy też art. 224 § 2 w zw. z art. 225 w zw. z art. 206

i art. 1035 k.c. Skarżący bowiem w podstawach skargi kasacyjnej zakwestionował

jedynie samą dopuszczalność zasądzenia od niego na podstawie art. 206 w zw.

z art. 1035 k.c. kwoty 25 856,90 zł. wynagrodzenia z tytułu korzystania wyłącznie

przez niego z przedmiotu spadku (garażu) ponad jego udział i oddalenia

podobnego wniosku o zasądzenie od A. K. na rzecz wnioskodawcy kwoty 138 000

zł. z tytułu pożytków uzyskanych przez A. K. w wyniku korzystania z majątku

spadkowego ponad udział, wskazując na rozbieżne stanowiska Sądu Najwyższego

w tym przedmiocie. W toku postępowania przed Sądami powszechnymi nie

kwestionował natomiast samego sposobu wyliczenia takiego wynagrodzenia, jak

również nie zgłosił w skardze kasacyjnej odpowiednich zarzutów w tym przedmiocie

popartych sformułowaniem stosowanej podstawy kasacyjnej. W takiej sytuacji

procesowej nie może być skuteczny wniosek o

przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania formułowany na gruncie niekwestionowanych przez skarżącego

okoliczności faktycznych sprawy dotyczących sposobu wyliczenia wynagrodzenia,

gdyż w ramach rozpoznawania skargi kasacyjnej Sąd Najwyższy nie rozwiązuje

abstrakcyjnych problemów prawnych, lecz jedynie zagadnienia prawne, od których

rozwiązania zależy prawidłowe rozstrzygnięcie rozpoznawanej sprawy.

Kwestia ta łączy się z uzasadnieniem drugiej podstawy wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania, mianowicie z powołaną przez skarżącego

potrzebą wykładni art. 206 w zw. z art. 1035 k.c. w kontekście roszczeń

współspadkobierców wynikających z posiadania przez jednego z nich części

majątku spadkowego ponad przysługujący mu udział.

Wnioskodawca przedstawił w tym zakresie rozbieżne orzeczenia Sądu

Najwyższego, jednak należy stwierdzić, że rozbieżność taka występowała jedynie

do czasu podjęcia przez Sąd Najwyższy w tym przedmiocie trzech uchwał: z dnia

10 maja 2006 r. III CZP 9/06 OSNC 2007/3/37), z dnia 29 listopada 2007 r. 94/07

(OSNC-ZD 2008/D/96 i z dnia 13 marca 2008 r. III CZP 3/08 (OSNC 2009/4/53).

W pierwszej stwierdzono, że współwłaściciel, który z wyłączeniem pozostałych

współwłaścicieli korzysta z nieruchomości wspólnej, jest zobowiązany do

rozliczenia uzyskanych z tego tytułu korzyści, w drugiej wskazano, że określony

w art. 206 k.c. sposób posiadania rzeczy wspólnej i korzystania z niej jest aktualny

tylko

wtedy,

gdy odmienny sposób

nie

został

przewidziany

w umowie

współwłaścicieli lub orzeczeniu sądu, a w trzeciej stwierdzono, że art. 206 k.c. nie

stanowi samodzielnej podstawy wskazanego wyżej rozliczenia zaś współwłaściciel

może domagać się od pozostałych współwłaścicieli, korzystających z rzeczy

wspólnej z naruszeniem art. 206 k.c. w sposób wykluczający jego współposiadanie,

wynagrodzenia za korzystanie z tej rzeczy z zachowaniem przesłanek art. 224 § 2

lub art. 225 k.c.

Od tego czasu powyższe kwestie

są w orzecznictwie Sądu

Najwyższego rozstrzygane jednolicie. Wbrew twierdzeniom skarżącego również

postanowienie z dnia 5 lutego 2010 r. III CSK 195/09 (niepubl.) nie przedstawia

odmiennego stanowiska, gdyż uznano w nim

jedynie, że samo twierdzenie

współwłaściciela o korzystaniu przez innego współwłaściciela z rzeczy wspólnej

w zakresie przewyższającym przysługujący mu udział nie może dawać podstaw do

dochodzenia od niego z tego tytułu jakiegokolwiek roszczenia. Ponieważ więc

wskazana przez wnioskodawcę rozbieżność w orzecznictwie Sądu Najwyższego

w istocie już nie występuje, a nie przedstawił on żadnych argumentów, które

podważałyby

stanowisko

tego

Sądu

zajęte

we

wskazanych

uchwałach

i uzasadniały zwrócenie się z odpowiednim pytaniem prawnym do powiększonego

składu Sądu Najwyższego, nie zachodzi powołana przezeń podstawa wniosku

o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, przewidziana w art. 3989 § 1 pkt 2

k.p.c.

Nie zostało również wykazane, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona, w rozumieniu art. 3989 §

1 pkt 4 k.p.c.

Wymaga to bowiem

wykazania, że w postępowaniu przed Sądem drugiej instancji doszło do

kwalifikowanego: oczywistego naruszenia prawa, widocznego od razu przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby głębszej analizy oraz

że w wyniku takiego naruszenia prawa zapadło przed Sądem drugiej instancji

orzeczenie oczywiście wadliwe. Sam zarzut naruszenia, nawet oczywistego,

określonego przepisu prawa, nie prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona, gdyż mimo oczywistego nawet naruszenia prawa,

orzeczenie może być prawidłowe (porównaj między innymi postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 10 stycznia 2003 r. V CZ 187/02, OSNC 2004/3/49, z dnia

8 marca 2002 r. I PKN 34/01, OSNP 2004/6/100 i z dnia 11 stycznia 2008 r. I UK

285/07, niepubl.).

W sytuacji, gdy Sądy ustaliły, że choć teoretycznie dalszy podział działek

185 i 127/1 jest możliwy, to jednak byłby on praktycznie bardzo utrudniony

i niecelowy, gdyż doszłoby do powstania działek o bardzo małej powierzchni (50 m.

kw.), nikłej wartości i w znacznej mierze zabudowanych budynkiem mieszkalnym,

który uległ podziałowi, a dokonany przez Sądy podział zgodny jest z podziałem

quoad usum przeprowadzonym przez wnioskodawcę i uczestników postępowania

już wiele lat temu i nadal wykonywanym- sam zarzut wnioskodawcy, iż jest to

podział sprzeczny z art. 1044 k.c., gdyż bez jego zgody przyznano prawo

wieczystego użytkowania powyższych działek na współwłasność, nie może

prowadzić do oceny, że doszło przed Sądem drugiej instancji do wydania

oczywiście wadliwego orzeczenia i że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona, w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Z podobnych przyczyn sam zarzut naruszenia art. 212 § 2 k.c. w zw. z art.

1035 k.c., w wyniku przyznania wnioskodawcy na własność maszyn i urządzeń,

bez jego zgody, nie może prowadzić do wniosku, że skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona, w sytuacji gdy Sądy ustaliły, że wnioskodawca po śmierci

spadkodawcy zajął się przedmiotowymi maszynami, a następnie zamknął je

w garażu, gdzie inni spadkobiercy nie mieli do nich dostępu.

Biorąc wszystko to pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2

k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też

okoliczności, które obowiązany jest brać pod uwagę z urzędu w ramach przesądu.