I CSK 474/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 474/11

POSTANOWIENIE

Dnia 25 maja 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Górowski (przewodniczący)

SSN Józef Frąckowiak

SSN Iwona Koper (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Prezydenta m.st. Warszawy

przy uczestnictwie M. G., J. F., R. G., Polskiej Akademii Nauk, Centrum

Astronomicznego im. Mikołaja Kopernika Polskiej Akademii Nauk i Centrum Badań

Kosmicznych w W.

o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 25 maja 2012 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 12 kwietnia 2011 r.,

oddala

skargę kasacyjną,

oddala wniosek

o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

uczestników

Skarb Państwa Prezydent m.st. Warszawy wniósł o stwierdzanie, na

podstawie art. 609 § 1 k.p.c. w zw. z art. 172 k.c., nabycia przez Skarb Państwa

z dniem 1 stycznia 1975 r. własności nieruchomości położonych w W. przy ul.

B.[…], obejmujących działki o łącznej powierzchni 26132 m2 o numerach: 181/10 o

powierzchni 2896 m2, 181/12

o powierzchni 6238 m2 z obrębu 1-07-01,

posiadających urządzoną księgę wieczystą nr Kw A, 181/4, 181/7 o powierzchni

4363 m2 z obrębu 1-07-01, posiadających urządzoną księgę wieczystą Kw nr B, nr

181/13 cz. w granicach dawnych działek nr 66,67,68,69, 181/6 cz, 181/3 w

granicach dawnych działek 59/2, 60/2 z obrębu 1-07-01, posiadających urządzoną

księgę wieczystą nr Kw C.

W uzasadnieniu wniosku podał, że działki wyodrębnione jako działki 181,

szczegółowo wymienione we wniosku, były objęte dekretem z dnia 26 października

1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr

50, poz. 279 ze zm.) i stały się, na jego podstawie, własnością, m. st. Warszawy.

Następnie, na podstawie ustawy z dnia z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych

organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130 ze zm.), działki stały

się własnością Skarbu Państwa. Postanowieniem z dnia 30 października 1979 r.

Sąd Rejonowy stwierdził nabycie w drodze zasiedzenia z dniem 1 lipca 1961 r. na

rzecz poprzedników prawnych uczestników - w odniesieniu do działek nr

66,67,68,69 J. P., K. W., A. P., S. G., w odniesieniu do działki nr 63 na rzecz M. G.,

w odniesieniu do działki nr 61 na rzecz J. A., w odniesieniu do działek nr 59/2,60/2

na rzecz J. Ś. Działki nr 59/2,60/2, 61, 63, 66, 67, 68, 69 zostały w 1980 r scalone

w działkę nr 14 o pow. 58367 m2, dla której urządzono Kw nr C. W postępowaniu

sądowym w sprawie XVI C 211/06 zostały wyodrębnione działki 181/10, 181/12

do KW nr A, a w postępowaniu w sprawie XVI C 86/04 działki 181/4 i 181/7 do Kw

B. W księgach tych jako właściciele zostali ujawnieni M. G., J. F. i R. G. Odnośnie

do pozostałych działek, ujawnionych w Kw nr C, wpisany jest jako właściciel Skarb

Państwa. Skarb Państwa twierdził, że władał powyższymi działkami jako posiadacz

samoistny, czego wyrazem było założenie zbioru dokumentów dla przedmiotowych

nieruchomości postanowieniem Sądu Powiatowego z 7 sierpnia 1964 r. W 1973 r.

Skarb Państwa przekazał działki Polskiej Akademii Nauk (PAN) pod budowę

Centrum Badań Kosmicznych i na nieruchomości tej zostały wzniesione dwa

budynki Centrum Badań Kosmicznych i Centrum Astronomicznego. Działki znajdują

się nieprzerwanie we władaniu tych podmiotów. Decyzją nr 712/94 z dnia 20

października 1994 r. Wojewoda M.

użytkowania

wieczystego

stwierdził nabycie na rzecz PAN prawa

przedmiotowego

gruntu.

Jako

początek

biegu

zasiedzenia wnioskodawca wskazał dzień 17 lipca 1964, w którym złożył wniosek

o założenie zbioru dokumentów dla nieruchomości objętych wnioskiem.

Zarządzeniem z dnia 19 stycznia 2009 r. wyłączono do odrębnego

rozpoznania sprawę z wniosku Skarbu Państwa w zakresie działek nr: 181/10,

181/12, 181/14, 181/7, stanowiących przedmiot rozpoznania w niniejszej sprawie.

Uczestnicy postępowania M. G., R. G. i J. F. wnieśli o oddalenie wniosku i

zarzucili, że wystąpienie z wnioskiem z dnia 2 sierpnia 1977 r. o zasiedzenie w

sprawie I Ns 2223/79 przerwało bieg zasiedzenia Skarbu Państwa, którego termin

po przerwie biegł od nowa i w następstwie

wszczęcia przez nich kolejnych

postępowań w sprawach XVI C 86/04 i XVI C 211/06 o uzgodnienie treści księgi

wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, nastąpiło ponowne przerwania jego

biegu. Uczestnicy postępowania Polska Akademia Nauk w W., Centrum Badań

Kosmicznych w W., Centrum Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika w W. poparli

wniosek.

Postanowieniem z dnia 26 października 2010 r. Sąd Rejonowy oddalił

wniosek w oparciu o następujące ustalenia faktyczne.

Działki o dawnych nr 61, 63, 60/2, 59/2, 66, 67, 68 i 69 z ewidencji gruntów

założonej w 1973 r. z obrębu 1-07-01 w Dzielnicy M., położone przy ul. B. w W.

objęte były działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. Działki były we

władaniu pierwotnych oraz obecnych uczestników postępowania, a wcześniej,

jeszcze przed II Wojna Światową, ich poprzedników prawnych. Działki te, objęte

księgą wieczystą Dobra Ziemskie C. były następnie przedmiotem postępowania o

nabycie własności przez zasiedzenie. W dniu 10 i 11 kwietnia 1949 r miasto st.

Warszawa dokonało ogłoszeń w „Życiu Warszawy” i Dzienniku Urzędowym Rady

Narodowej i Zarządu Miejskiego m. st. Warszawy

o zakresie terytorialnym

działania dekretu z 1945 r. wskazując na grunty ograniczone wschodnim brzegiem

Wisły, południową, wschodnią i północną granicą m.st Warszawy, dotychczas

nieobjęte w posiadanie gminy. Na przełomie lat 60 - tych i 70 – tych XX wieku,

także po odnowieniu rejestru gruntów i sporządzeniu nowych protokołów

odzwierciedlających stan nieruchomości w 1973 r., jako władający działką nr 61

ujawnieni byli G. A., J. A., J. A.,

zaś działką nr 63 spadkobiercy S. G.

Postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 30 października 1979 r., prawomocnym

od dnia 23 lipca 1980 r., stwierdzone zostało nabycie przez zasiedzenie przez J. P.,

A. P., S. G., K. W. własności działek nr 66, 67, 68, 69, przez M. G. własności

działki 63, przez J. Ś. i S. Ś. własności działki nr 59 i 60, oraz przez J. A. własności

działki nr 61, przez wszystkich z dniem 1 lipca 1961 r. W latach 80 – tych XX wieku

przy odnowieniu ewidencji działki te zostały oznaczone jako działka nr 14, a na

skutek kolejnych prac w ewidencji działki nr 66, 67, 68 i 69 oznaczone zostały jako

działka 181/13, działka nr 59/2 jako część działki 181/6, działka 60/2 jako część

działki 181/6 i 181/3. Najpóźniej do jesieni 1973 r. poprzednicy prawni

wymienionych wyżej osób oraz one same wykorzystywały działki rolniczo, czuli się

ich właścicielami i tak byli postrzegani przez okolicznych mieszkańców. Mimo

rozpoczęcia inwestycji na rzecz Ośrodka Postępu Technicznego i Centrum

Astronomicznego im. Mikołaja Kopernika PAN przy ul. B. w W., Urząd Dzielnicy

oraz PAN nadal tratowali dotychczasowych właścicieli gruntu – osoby fizyczne za

uprawnionych do władania gruntem. W dniu 17 czerwca 1981 Urząd ten wydał

decyzję o przyznaniu odszkodowania J. A. za nieruchomość przy ul. B. o pow.

10465 m2 . Dnia 16 lutego 1973 r. Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy

Wydział Urbanistyki i Architektury wydało decyzję

o

lokalizacji Centrum

Astronomicznego PAN na działce przy B. o pow. 5,7 ha., a w dniu 17 września

1973 r. decyzję o przekazaniu PAN w użytkowanie tego terenu. Centrum zostało

oddane do użytku w 1978 r. Postanowieniem z dnia 7 sierpnia 1964 r. w sprawie III

583/64 Sąd Powiatowy zarządził założenie zbioru dokumentów dla nieruchomości

położonej przy ul. B. nr […] w W. Decyzją z dnia 20 października 1994 r. Wojewoda

W. stwierdził nieodpłatne nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez

PAN prawa użytkowania wieczystego

gruntu stanowiącego własność Skarbu

Państwa w W. przy B.[…], oznaczonego jako działka nr 14 z obrębu 1-07 -01 o

pow. 58367 m2 do dnia 5 grudnia 2089 r. i prawa własności budynków budowli

i innych urządzeń znajdujących się na tym gruncie. W dniu 18 lipca 1988 r. wydana

została przez Prezydenta m. st. Warszawy decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji

budowlanej w postaci zespołu laboratoryjno- warsztatowego Centrum Badań

Kosmicznych PAN na terenie przy ul. B. W dniu 14 lutego 1996 r. zmarła J. A. i

spadek po niej nabyli R. G. i J. F. po ½ cz. Działki nr: 181/13, 181/11,181/9, 181/6,

181/3 przy ul. B. […] posiadają urządzoną w Sądzie Rejonowym księgę wieczysta

nr Kw C, w której jako właściciel wpisany jest Skarb Państwa, zaś na rzecz PAN w

W. ustanowione zostało prawo użytkowania wieczystego i odrębna własność

budynków posadowionych na tych działkach. Protokoły dotyczące działek w

dawnym oznaczeniu nr 61 i nr 63 wskazują na władających J. A. i M. G. Pozwem z

20 grudnia 1999 r. M. G. wystąpiła przeciwko Skarbowi Państwa w sprawie III C

2615/99 z roszczeniem o zapłatę z tytułu bezumownego korzystania z działki nr 63.

W dniu 23 lica 2001 r. M. G. wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody

W. o nabyciu przez PAN prawa użytkowania wieczystego części działki nr 14

(dawnej działki nr 63). Minister Infrastruktury decyzjami z dnia 31 maja 2004 r i 9

listopada 2004 r. odmówił stwierdzenia nieważności zaskarżonych decyzji.

Wyrokiem z dnia 5 grudnia 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje

Ministra

Infrastruktury,

który

w ponownym

rozpoznaniu

sprawy

zawiesił

postępowanie do czasu rozpoznania niniejszej sprawy przez sąd. W uwzględnieniu

powództwa wniesionego w dniu 25 maja 2003 r. przez R. G. i J. F. przeciwko

Skarbowi Państwa i PAN o uzgodnienie treści księgi wieczystej Kw nr C w zakresie

gruntu objętego postępowaniem sądowym o zasiedzenie w sprawie Sądu

Rejonowego prowadzonego pod sygn. I NS 2223/79, wyrokiem z dnia 22 sierpnia

2005 r., sygn. akt XVI C 86/04, prawomocnym od dnia 19 kwietnia 2006 r. Sąd

ustalił treść księgi wieczystej dla działek nr 181/1 i 181/2 w ten sposób że: w dziale

I-0 w miejsce działki nr 181/1 wpisał działki nr 181/3, 181/4 i nr 181/5 , w miejsce

dotychczasowej działki nr 181/2 wpisał działki nr 181/6, 181/7, 181/8 oraz w dziale

II nowo urządzonej księgi wieczystej dla działek 181/4 i 181/7, po ich odłączeniu

z dotychczasowej księgi wieczystej i wykreśleniu dotychczasowego właściciela –

Skarbu Państwa i użytkownika wieczystego – PAN, wpisał właścicieli J. G. i J. F. po

½ cz. Wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2007 r., prawomocnym od dnia 25 maja 2007 r.,

uwzględniającym powództwo M. G. przeciwko Skarbowi Państwa, wytoczone w

dniu 8 czerwca 2006 r., ustalona została treść księgi wieczystej nr Kw C (w

zakresie gruntu objętego postępowaniem o zasiedzenie sygn. akt I Ns 2223/79) dla

działki nr 181/5 w ten sposób, że po sprostowaniu działu I-O w miejsce

dotychczasowej działki 181/5 wpisana została działka nr 181/9 i nr 181/10, dla

działki nr 181/8 w ten sposób, że w miejsce dotychczasowej działki 181/8 wpisano

działki nr 181/11 i nr 181/13 oraz w dziale II nowo urządzonej księgi wieczystej dla

działek nr 181/10 i 181/12, po ich odłączeniu z dotychczasowej księgi wieczystej i

wykreśleniu z działu II dotychczasowego właściciela – Skarbu Państwa, wpisano

M. G. Dla działek nr 181/10 i 181/12 prowadzona jest obecnie w Sądzie

Rejonowym księga wieczysta nr Kw A, a dla działek nr 181/4 i 181/7 księga

wieczysta nr Kw B. W dniu 18 września 2007 r. R. G. wystąpił przeciwko Skarbowi

Państwa i PAN, w sprawie sygn. akt. I C 997/07, z powództwem o zobowiązanie

pozwanych do nabycia działek nr 181/4 i 181/7, o zasądzenie wynagrodzenia za

bezumowne korzystanie z działek i odszkodowanie, a w dniu 17 września 2007 r. w

sprawie sygn. akt I C 197/08 z powództwem o zobowiązanie tych pozwanych do

złożenia oświadczenia woli o wykupie działek, o zapłatę wynagrodzenia z tytułu

bezumownego korzystania z działek, ewentualne o ich wydanie. W pozwie

wniesionym w dniu 30 listopada 2006 r. przeciwko Skarbowi Państwa i PAN

w sprawie sygn. akt I C 197/08 J. F. domagała się zasądzenia odszkodowania lub

wykupu działek nr 181/4 i 181/7 na podstawie art. 231 § 2 k.c. lub wydania

nieruchomości. M. G. wniosła w dniu 26 września 2008 r. pozew w sprawie III C

899/08 przeciwko Skarbowi Państwa i PAN o wydanie działek nr 181/10 i 181/12,

o uiszczenie wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z działek lub zobowiązanie

pozwanych do złożenia oświadczenia o ich wykupie.

W dokonanej, na podstawie przytoczonych ustaleń faktycznych, ocenie

zasadności wniosku Sąd Rejonowy przyjął, że Skarb Państwa nie wykazał,

iż z dniem 1 stycznia 1975 r. lub w dacie późniejszej nabył przez zasiedzenie

własność działek nr 181/4, nr 181/7, nr 181/10, nr 181/12. Z ustaleń tych wynika

bowiem, że objęte wnioskiem nieruchomości o dawnych nr 63 i 61 należące do M.

G. i J. A. co najmniej do 1 lipca 1961 r., a także później, były w samoistnym

posiadaniu tych osób,

wcześniej zaś od początku XX wieku we władaniu ich

poprzedników prawnych. Wejście w życie dekretu z 26 października 1945 r

spowodowało utratę przez te osoby własności przedmiotowych działek, lecz nie

pozbawiło je przymiotu ich samoistnego posiadacza. M. G. i J. A. nabyły ponownie

własność tych nieruchomości na podstawie postanowienia Sądu wydanego w

sprawie I Ns 2223/79 (poprzednio I Ns 1796/76) z dniem 1 lipca 1961 r. Z dniem

tym wymienione działki, które następnie weszły skład działki nr 14, przestały być

własnością Skarbu Państwa i nie mogły być przedmiotem ustanowienia prawa

użytkowania wieczystego; nie doszło więc do nabycia tego prawa przez PAN. Z

uwagi na deklaratoryjny charakter decyzji z dnia 17 września 1973 r. o przekazaniu

na rzecz PAN w użytkowanie terenu przy ul. B., przekazanie to nie miało skutku

prawno – rzeczowego i wynikało jedynie z wykonywania przez Skarb Państwa

zadań publicznych, nie było więc wprowadzeniem nieruchomości do obrotu

cywilnego. Sąd Rejonowy wskazał, że, jak wynika z ustaleń faktycznych, Skarb

Państwa nie spełniał ustawowych kryteriów posiadania do końca 1973 r, kiedy

rozpoczęła się na przedmiotowej nieruchomości inwestycja i sama budowa.

Wówczas dopiero Skarb Państwa wszedł na teren realizacji inwestycji, niszcząc

uprawy J. A. i M. G., które do tego czasu władały nieruchomością jako jej

samoistne posiadaczki. Wtedy też, wraz z wyrażeniem przez Skarb Państwa woli

objęcia działek w posiadanie i ich rzeczywistym zajęciem, rozpoczął się bieg

terminu zasiedzenia na jego rzecz. Przed 1973 r. Skarb Państwa nie miał

możliwości korzystania z nieruchomości, ani nawet potencjalnej możliwości

władania nią, a mimo to nie realizował ochrony swoich praw jako właściciel na

drodze powództwa posesoryjnego, ani windykacyjnego. Za nieuzasadnione, z

przyczyn faktycznych, uznał Sąd Rejonowy twierdzenie wnioskodawcy, że

manifestował przysługujące mu prawo własności do przedmiotowych działek już w

latach 60 - tych XX wieku przez wystąpienie do Sądu Powiatowego o założenie

zbioru dokumentów, a to wobec niewykazania, że zbiór ten dotyczy nieruchomości

o nr 61 i 63. Jako mającą władczy charakter i wydaną w celu realizacji zadań

publicznych Państwa, a przez to nie świadczącą o posiadaniu przedmiotowej

nieruchomości przez Skarb Państwa, ocenił decyzje o lokalizacji na niej inwestycji.

Sąd Rejonowy uznał, że Skarb Państwa był posiadaczem samoistnym w dobrej

wierze do czasu uprawomocnienia się orzeczenia Sądu Rejonowego z dnia

30 października 1979 r. o zasiedzeniu. Od tej daty, tj. od dnia do 23 lipca 1980 r.,

Skarb Państwa, który został wezwany do udziału w sprawie o zasiedzenie

postanowieniem z dnia 2 sierpnia 1977 r., posiadał formalnie wiedzę, że prawo

własności nieruchomości oznaczonych nr 61 i 63 przysługuje J. A. i M. G., co

jednak nie wpłynęło na zmianę kwalifikacji jego posiadania, o której decyduje

istnienie dobrej lub złej wiary

w momencie uzyskania posiadania. Wskazał

jednocześnie, że skutkiem zawiśnięcia postępowania o zasiedzenie było, zgodnie z

art. 123 § 1 k.c. w zw. z w zw. z art. 175 k.c., przerwanie biegu zasiedzenia na

rzecz Skarbu Państwa, które na podstawie art. 124 k.c. w zw. z art. 175 k.c.

zaczęło biec ponownie od momentu zakończenia tego postępowania, jednak

wówczas Skarb Państwa, mając jako jego uczestnik pełną świadomość stanu

własności przedmiotowych nieruchomości, był już posiadaczem w złej wierze.

W tych warunkach, po zmianie Kodeksu cywilnego ustawą z dnia 28 lipca 1990 r.

(Dz. U. Nr 55, poz. 321), która wydłużyła termin zasiedzenia dla posiadacza w złej

wierze do 30 lat, Skarb Państwa mógłby nabyć ich własność przez zasiedzenie

z dniem 23 lipca 2010 r. Jednak do zasiedzenia nie doszło, gdyż dalsze

czynności uczestników postępowania M. G., R. G. i J. F. polegające na wytoczeniu

w dniu 25 maja 2003 r i 8 czerwca 2006 r. powództwa o uzgodnienie treści księgi

wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym

spowodowały przerwę jego biegu.

Kolejną przerwę zasiedzenia biegnącego, po zakończeniu postępowania w tych

sprawach, spowodowało wystąpienie przez uczestników postępowania z żądaniem

wydania nieruchomości.

Zaskarżonym obecnie postanowieniem Sąd Okręgowy oddalił apelację

Skarbu Państwa od postanowienia Sądu Rejonowego uznając oddalenie wniosku z

przyczyn przez ten Sąd wskazanych za uzasadnione.

Ustosunkowując

się

do

podniesionych

w

niej

zarzutów

stwierdził,

że w sytuacji, gdy skarżący nie podważa ustaleń faktycznych Sądu pierwszej

instancji, w tym także ustalenia o samoistnym posiadaniu nieruchomości przez

Skarb Państwa dopiero od 1973 r., nie doszło do zarzucanego naruszenia przez

ten Sąd art. 172 i art. 336 k.c. przez ich niezastosowanie „pomimo spełnienia

przesłanek prowadzących do zasiedzenia nieruchomości przez Skarb Państwa na

dzień 1 stycznia 1975 r.”. Sąd Okręgowy podzielił stanowisko Sądu Rejonowego

odnośnie do braku

w materiale sprawy jakichkolwiek dowodów mogących

wskazywać, że Skarb Państwa był do 1973 r. posiadaczem nieruchomości, w tym

także dowodów wykazujących – zgodnie z twierdzeniami skarżącego - iż decyzje

lokalizacyjne z lat 1966 do 1967 związane z budową Ośrodka Postępu

Technicznego obejmowały teren, którego dotyczył wniosek w niniejszej sprawie.

Oddalił, na podstawie art. 381 k.p.c., zgłoszony dopiero w postępowaniu

apelacyjnym i uznany za spóźniony, wniosek skarżącego o dopuszczenie dowodu

z opinii biegłego

geodety na

okoliczność zakresu

obszarowego

wskazań

dotyczących budowy Ośrodka Postępu Technicznego z lat 1965-67. Zaakceptował

stanowisko Sądu Rejonowego, który oddalił wniosek dowodowy Skarbu Państwa

zgłoszony na podobną okoliczność tj. dla ustalenia obszaru objętego decyzjami

lokalizacyjnymi, i nie ponowiony w postępowaniu apelacyjnym, jako pozostający

w okolicznościach sprawy bez znaczenia dla jej ostatecznego rozstrzygnięcia.

W skardze kasacyjnej wniesionej od postanowienia Sądu Okręgowego

przez Skarb Państwa Prezydenta m.st. Warszawa reprezentowany przez

Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa w oparciu o obie ustawowe podstawy

kasacyjne skarżący zarzucił:

1/ naruszenie art. 172 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 123 § 1 pkt 1 k.c. w zw. z art.

175 k.c. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że złożenie wniosku

o stwierdzenie zasiedzenia w dniu 18 sierpnia 1976 r. przerwało termin zasiedzenia

nieruchomości przez Skarb Państwa, a także poprzez niewłaściwe zastosowanie

przez nieuwzględnienie wykładni w/w przepisów obowiązującej na dzień złożenia

wniosku,

2/ naruszenie art. 172 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 336 k.c. przez ich

niezastosowanie, mimo spełnienia przez Skarb Państwa przesłanek prowadzących

do zasiedzenia nieruchomości objętej wnioskiem,

3/ naruszenie przepisów postępowania tj. art. 380 k.p.c. , art. 381 k.p.c., art.

278 k.p.c. i 279 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. przez

uznanie

za

prawidłowe

oddalenia

wniosku

dowodowego

o

dopuszczenie

dowodu z opinii biegłego przez Sąd Rejonowy i oddalenie tego wniosku przez Sąd

Okręgowy.

Wskazując na powyższe wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia

i jego zmianę przez uwzględnienie wniosku o zasiedzenie odnośnie do działek

181/10. 181/12 181/4 181/7 z dniem 1 stycznia 1975 r. lub z dniem 1 stycznia

1984 r. lub uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu

do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od uczestników postępowania na

rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kosztów zastępstwa procesowego

w postępowaniu kasacyjnym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Naruszenie przepisów postępowania, jako podstawa skargi kasacyjnej, musi

mieć charakter kwalifikowany przez jego możliwy wpływ na wynik sprawy,

który w odniesieniu do zarzucanych przez skarżącego uchybień procesowych nie

zachodzi.

Istotnym elementem stanu faktycznego, który stanowi podstawę zasiedzenia,

jest samoistne posiadanie, polegające na faktycznym władaniu rzeczą jak właściciel

(art. 172 k.c. w zw. z art. 336 k.c.). Stan ten realizuje się przez wykonywanie przez

posiadacza czynności faktycznych wskazujących na samodzielny, rzeczywisty,

niezależny od woli innej osoby stan władztwa.

W

stanowiących

podstawę

zaskarżonego

postanowienia

ustaleniach

faktycznych przyjęto, że wnioskodawca do 1973 r. nie wykonywał takich czynności

faktycznych, a tym samym nie wykonywał swych uprawnień wynikających z tytułu

prawa

własności

do

faktycznego

władania

nieruchomością

w

stosunku

do samoistnych posiadaczy nieruchomości. Ustalenia te skarżący kwestionuje, jako

niekompletne, zarzucając pominięcie przez Sądy orzekające przy ich dokonywaniu

dowodu z opinii biegłego geodety, który miałby określić zakres dysponowania przez

Skarb Państwa nieruchomościami przy ul. B., manifestującego się uzyskaniem w

latach 1966-1967 decyzji o lokalizacji na nich inwestycji dotyczących - według

twierdzeń wnioskodawcy - terenu objętego wnioskiem w niniejszej sprawie.

Podnosząc ten zarzut skarżący nie kwestionuje jednak przy tym,

w ramach

przytoczonych w skardze kasacyjnej podstaw, dokonanej przez Sądy orzekające i

przesądzającej ostatecznie o bezzasadności tego zarzutu, oceny charakteru decyzji

lokalizacyjnych wydanych w odniesienia do przedmiotowej nieruchomości, jako

mających władczy charakter

i wydanych w celu realizacji zadań publicznych

Państwa, a przez to nie świadczących o posiadaniu przedmiotowej nieruchomości

przez Skarb Państwa. W tej sytuacji fakt będący przedmiotem pominiętych

dowodów nie ma istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 227 k.p.c.), a

zaniechanie ich przeprowadzenia, przy uwzględnieniu określonego podstawami

skargi zakresu kontroli kasacyjnej, nie mogło być uznane za mające wpływ na jej

ostateczny wynik.

W niepodważonym zarzutami procesowymi stanie faktycznym sprawy,

bezpodstawne jest podnoszone w uzasadnieniu zarzutu naruszenia art. 172 § 1 i 2

k.c. w zw. z art. 336 k.c. twierdzenie o jego zgodności z hipotezami norm prawnych

zawartych w tych przepisach, które - jak

podnosi skarżący - nie zostały

zastosowane z powodu jego błędnej oceny, dokonanej z pominięciem utrwalonego

w orzecznictwie poglądu, iż posiadacz może w stosunku do rzeczy przejściowo

nie wykonywać władztwa i na skutek tego nie traci jej posiadania (post. SN z dnia:

7 kwietnia 1994 r., III CRN 18/94 (Lex nr 137701 i z dnia 5 listopada 2009 r., I CSK

82/09, Lex nr 578034).

Zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w powołanych postanowieniach Sądu

Najwyższego, dla oceny czy w grę wchodzi faktyczne władztwo charakteryzujące

posiadanie samoistne istotne jest nie to, czy posiadacz wykonuje względem rzeczy

konkretne czynności lecz to, czy ma możliwość ich wykonywania bez potrzeby

wytaczania np. powództwa o przywrócenie posiadania, a ta możliwość jest

wystarczająca dla przesądzenia o istnieniu posiadania. Podzielając ten pogląd Sąd

Rejonowy uznał jednakże, w oparciu o ustalone w sprawie fakty, a Sąd Okręgowy

stanowisko to zaakceptował, że Skarb Państwa nie miał takiej możliwości, czego

skarżący w skardze kasacyjnej nie podważa.

Przepisy kodeksu cywilnego o zasiedzeniu nie zawierają normy regulującej

wprost przerwę biegu zasiedzenia. Na podstawie art. 175 k.c. do przerwania biegu

zasiedzenia stosuje się odpowiednio art. 123 § 1 pkt 1 k.c., dotyczący przerwy

biegu

przedawnienia.

Przepis

ten

nie

wymienia

szczegółowo

czynności

przerywających bieg terminu przedawnienia lecz stanowi, że przerwę powoduje

każda czynność przedsięwzięta bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia

albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia.

Przepis art. 123 § 1 pkt 1 różni się od poprzedzającego go art. 111 pkt 2

popc, według którego przedawnienie ulegało przerwaniu przez każdą czynność

przedsięwziętą w celu dochodzenia roszczenia. Na gruncie art. 111 pkt 2 popc

w judykaturze i piśmiennictwie wykształciła się wykładnia zawężająca katalog

czynności powodujących przerwanie zasiedzenia do akcji zaczepnych ze strony

właściciela zmierzających do odzyskania nieruchomości. W konsekwencji tego

przyjmowano, że nie przerywa biegu terminu zasiedzenia np. powództwo

o ustalenie własności. Tendencja zawężająca katalog czynności, które pociągają za

sobą przerwanie zasiedzenia utrzymała się mimo dodania, po wejściu w życie

Kodeksu cywilnego, do treści art. 123 § 1 pkt 1 k.c. nowych przypadków przerwy

przedawnienia, co związane było z zamiarem ustawodawcy ograniczenia

przedawnienia roszczeń w sytuacjach gdy wierzyciel dokonał czynności prawnej,

której bezpośrednim celem było ustalenie, zaspokojenie albo zabezpieczenie

roszczenia. W odniesieniu do instytucji przerwy zasiedzenia w orzecznictwie

przyjmowało się, że może ją wywołać tylko taka akcja zaczepna przeciwko

posiadaczowi, na rzecz którego biegnie zasiedzenie , która zmierza bezpośrednio

do pozbawienia go posiadania i odzyskania władztwa nad rzeczą przez

uprawnionego (m. in. uchwały SN z dnia 18 czerwca 1968 r., III CZP 46/68, OSNC

1969, nr 4, poz. 62, i z dnia 28 lipca 1992 r., III CZP 87/ 92, OSNC 1993, nr 3, poz.

31, post. SN z dnia 22 stycznia 2002 r., CKN 587/00, Lex nr 54334). W uchwale

z dnia 18 czerwca 1968 r., III CZP 46/68 Sąd Najwyższy, z odwołaniem się do

argumentów wykładni celowościowej, wskazał, że wykładnia użytego w art 175 k.c.

pojęcia „odpowiedniego stosowania” przepisów o biegu przedawnienia roszczeń

uwzględniać powinna swoistość oraz cel instytucji zasiedzenia w Polsce Ludowej,

a w szczególności fakt, że w jej ustawodawstwie daje się zauważyć wyraźna

tendencja do złagodzenia przesłanek nabycia własności nieruchomości w drodze

zasiedzenia, a z drugiej strony utrudnienia wymagań przerwy biegu zasiedzenia.

Ten stan rzeczy, dający przy wykładni prawa priorytet interesom posiadacza

nieruchomości,

ze

względów

pozostających

poza

prawem

cywilnym

(zob. uzasadnienie z dnia 28 lipca 1992 r., III CZP 87/92) uległ zmianie po wejściu

w życie ustawy nowelizującej Kodeks cywilny z dnia 28 lipca 1990 r. Wyrazem

dążenia ustawodawcy do umacniania prawa własności i jego ochrony była między

innymi dokonana tą ustawą zmiana art. 172 k.c. polegająca na wydłużeniu

terminów zasiedzenia. W ślad za tym poszła wykładnia niezmienionego,

lecz funkcjonującego w nowym otoczeniu prawnym art. 123 § 1 pkt 1 k.c. w zw.

z art. 175 k.c., rozszerzająca dotychczasowe rozumienie pojęcia czynności

zmierzających do przerwania biegu zasiedzenia, jako obejmującego między innymi

także czynności przedsięwzięte w celu ustalenia prawa własności (uzasadnienie

uchwały SN z dnia 28 lipca 1992 r., III CZP 87/92 i z dnia 27 maja 1992 r., III CZP

60/92, post. SN z dnia 22 czerwca 1998 r., I CKN 143/98, OSP 2000, nr 2, poz. 22

i z dnia 23 listopada 2004 r., I CK 276/04, Lex nr 277857). Trafnie podniesiono

w związku z tym w piśmiennictwie, że użyta w art. 175 k.c. formuła „odpowiedniego”

stosowanie art. 123 § 1 pkt 1 k.c. nakazuje rozumieć obecnie przez „ustalenie

roszczenia” ustalenie prawa własności.

Ustalenie treści i znaczenia norm prawnych zawartych w stosowanych

przepisach należy do istoty orzekania i stanowi uprawnienie sądu orzekającego.

W przypadku zmiany wykładni przepisu, w szczególności gdy nie wynika ona

bezpośrednio ze zmiany jego treści, sąd orzekający poszukując rozstrzygnięcia

odpowiadającego zasadom sprawiedliwości, jest uprawniony do określenia skutków

oddziaływania w czasie wykładni danego przepisu (tak również SN w wyrokach

z dnia 8 lutego 2008 r., I CSK 394/08, Lex nr 457849 i z dnia 9 stycznia 2009 r.,

I CSK 284/08, Lex nr 490494). Uzasadnioną przyczyną dla dokonanego przez sąd

wyboru

między

dotychczasową

a

nową

wykładnią

przepisu

może

być,

w okolicznościach określonej sprawy, rozważenie jego skutków dla ochrony

podstawowych wartości

i praw chronionych konstytucyjnie w dacie orzekania.

Z tego punktu widzenia wybór dokonany przez Sądy orzekające w niniejszej

sprawie, przyznający priorytet zasadzie nienaruszalności prawa własności, ocenić

należy jak właściwy. Pozostaje on w zgodzie z dyrektywą interpretacyjną przepisów

o zasiedzeniu w aspekcie ochrony praw właściciela sformułowaną w wyroku

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 października 2003 r., P3/03, (OTK-A

2003/8/82),

zgodnie

z

którą

wszelkie

wątpliwości

dotyczące

przepisów

o zasiedzeniu powinny być tłumaczone na korzyść ochrony własności, bez względu

na to, czy chodzi w własność osób fizycznych, jednostek samorządu terytorialnego,

Skarbu Państwa, czy innych podmiotów. Zasadą konstytucyjnie chronioną, od

której tylko wyjątkowo wprowadza się odstępstwa, jest nienaruszalność prawa

własności, zaś zasiedzenie jest bardzo daleko idącym odstępstwem od zasady

jej nienaruszalności.

W myśl reguły wykładni obiektywnej przepisy powinny być interpretowane

zgodnie

z

wolą

aktualnego

ustawodawcy.

Jak

wskazał

Sąd

Najwyższy

w uzasadnieniu wyroku z dnia 8 maja 1998 r., I CKN 664/97, (OSNC 1999 nr 1,

poz. 7) w sporze o wybór między wykładnią obiektywną i wykładnią subiektywną,

nakazującą

interpretować

przepisy

z

uwzględnieniem

woli

historycznego

ustawodawcy przyjąć należy praktyczną regułę, że wykładnia subiektywna odgrywa

szczególnie istotną rolę w odniesieniu do przepisów prawnych stosunkowo

niedawno wprowadzonych; jej znaczenie natomiast maleje, a nawet ulega

marginalizacji, w odniesieniu do starszych aktów normatywnych, zwłaszcza gdy

uchwalone one zostały w innych warunkach społecznych, ekonomicznych

i politycznych.

Z tych względów, podniesiony przez skarżącego zarzut błędnej wykładni

przepisów art. 172 w zw. z art. 123 § 1 pkt 1 i w zw. z art. 175 k.c. jest

nieuzasadniony.

Kierując się powyższym Sąd Najwyższy, na podstawie art. 398 14 k.p.c.,

oddalił wniesioną skargę kasacyjną oraz oddalił wniosek uczestników postępowania

o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, z uwagi na brak przesłanek do

odstąpienia od zasady określonej w art. 520 § 1 k.p.c.