I CSK 472/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 472/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 marca 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Strus (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)

SSN Antoni Górski

Protokolant Ewa Krentzel

w sprawie z powództwa H. Ż.-Ł. i in.,

przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie Mazowieckiemu

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 6 marca 2008 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego w W.

z dnia 26 kwietnia 2007 r., sygn. akt [...],

I oddala skargę kasacyjną;

II zasądza od pozwanego - Skarbu Państwa - Wojewody

Mazowieckiego tytułem zwrotu kosztów postępowania

kasacyjnego kwotę 5400 (pięć tysięcy czterysta) zł na rzecz

powodów: […].

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy zasądził od pozwanego Skarbu Państwa – Wojewody

Mazowieckiego wskazane w pkt I jego wyroku kwoty pieniężne z odsetkami na

rzecz siedmiu powodów i oddalił powództwo w pozostałym zakresie. Sąd ten ustalił,

że współwłaścicielami nieruchomości gruntowej, położonej w W. przy ul. B. [...],

były poprzedniczki prawne powodów. Nieruchomość ta była objęta dekretem z dnia

26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st.

Warszawy (Dz.U., nr 50, poz. 279). Decyzją administracyjną z dnia 5 lutego 1951 r.

Prezydium Rady Narodowej m. W. odmówiło byłym właścicielom nieruchomości

przyznania prawa własności czasowej w stosunku do gruntu. Decyzja ta została

uznana za nieważną na podstawie decyzji z dnia 29 listopada 2000 r. Urzędu

Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast. W styczniu 2004 r. odmówiono powodom

ustanowienia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości przy ul. B. [...] z racji

braku możliwości korzystania z gruntu przez powodów w związku z obecnym

przeznaczeniem gruntu w planie zagospodarowania przestrzennego (sporna

nieruchomość położona jest w liniach rozgraniczających ul. B. i ul. G.). Powodom

odmówiono przyznania odszkodowania za szkodę poniesioną wydaniem decyzji z

dnia 5 lutego 1951 r.

z rażącym naruszeniem prawa. Wartość spornej

nieruchomości oceniono według stanu na dzień 5 lutego 1951 r., a według cen

aktualnych na kwotę 1.772.400 zł. Grunt ten stanowi własność Skarbu Państwa i

nie został skomunalizowany

Skutki odnowy przyznania prawa własności czasowej są już nieodwracalne,

powodom odmówiono przyznania prawa użytkowania wieczystego, toteż pomiędzy

wadliwym orzeczeniem z dnia 5 lutego 1951 r. a poniesioną przez nich szkodą

zachodzi związek przyczynowy w rozumieniu art. 361 § 1 k.c. Odpowiedzialność

odszkodowawcza obciąża obecnie Skarb Państwa – Wojewodę Mazowieckiego.

Szkoda powodów została udowodniona, a wyznacza ją wartość nieruchomości, do

której poprzednikom powodów odmówiono prawa przyznania własności czasowej.

Powodom przysługuje odszkodowanie w granicach damnum emergens, które

obliczono na podstawie opinii biegłej, przyjmując za miarodajną wartość utraconej

nieruchomości według stanu na dzień wydania decyzji, a wedle cen aktualnych

(art. 363 § 2 k.c.). Ustalenie odszkodowania w ten sposób uzasadniało zasądzenie

odsetek za opóźnienie dopiero od daty wydania wyroku. Oddalono zatem żądanie

powodów obejmujące skapitalizowane odsetki za okres od dnia 28 grudnia 2003 r.

do dnia 28 maja 2004 r. Oddaleniu podlegało też żądanie obejmujące lucrum

cessans równe wysokości hipotetycznego czynszu dzierżawnego w okresie od dnia

17 października 1997 r. Skoro bowiem nieruchomość od końca lat 70-tych znajduje

się pod ulicami miejskimi, to podlegałaby w tamtym czasie wywłaszczeniu, co

wyłączałoby tym samym możliwość osiągania

jakichkolwiek

korzyści przez

dotychczasowych właścicieli.

Apelacja pozwanego Skarbu Państwa, w części zasądzającej roszczenie,

została oddalona. Sąd Apelacyjny podzielił zasadnicze ustalenia faktyczne Sądu

pierwszej instancji. Roszczenia odszkodowawcze powodów powinny podlegać

reżimowi prawnemu przewidzianemu w art. 156 k.p.a. i art. 160 k.p.a. Zdarzeniem

wyrządzającym szkodę była decyzja odmawiająca przyznania prawa własności

czasowej, a stwierdzenie nieważności tej decyzji w 2000 r. stanowiło tylko

niezbędny

warunek

prawny

dochodzenia

roszczenia

odszkodowawczego.

Legitymację bierną w tym procesie należało przypisywać Skarbowi Państwa, a nie

Gminie.

W skardze kasacyjnej Skarbu Państwa – Wojewody Mazowieckiego

podnoszono zarzut naruszenia art. 160 § 1 k.p.a., art. 361 § 2 k.c. w zw. z art.

160 § 2 k.p.a, art. 361 § 2 k.c. w zw. z art. 3 ust. 1, art. 8 ust. 8 pkt 1 lit. a i b

ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

(tj. Dz.U. z 1974 r., nr 10, poz. 64); art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r.

o odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszy

państwowych (Dz.U. nr 54, poz. 243) w zw. z art. 4 ust. 1 tej ustawy i art. XXVI

ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Przepisy wprowadzające kodeks cywilny (Dz.U.

nr 16, poz. 94). Skarżący domagał się uchylenia wyroku Sądu Apelacyjnego

w całości i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd

Apelacyjny

trafnie

przyjął,

że

do

zgłoszonych

roszczeń

odszkodowawczych powodów będą miały zastosowanie przepisy art. 160 k.p.a.

i nast., ponieważ szkoda została wyrządzona w czasie obowiązywania tych

przepisów. W każdym razie w tym czasie roszczenie odszkodowawcze powodów

mogło być skutecznie dochodzone. Powodom odmówiono bowiem przyznania

prawa użytkowania wieczystego spornej nieruchomości w 2004 r. Zgodnie z art.

160 § 1 k.p.a., stronie, która poniosła szkodę wskutek wydania decyzji

z naruszeniem art. 156 § 1 k.p.a. albo stwierdzenia nieważności decyzji

administracyjnej przysługuje odszkodowanie od organu, który wydał decyzję

z naruszeniem art. 156 § 1 k.p.a. Szkodę tę określono jako różnicę pomiędzy

stanem, jaki by zaistniał, gdyby nie została wydana w 1951 r. odmowna decyzja

o przyznaniu poprzednikom prawnym powodów prawa własności czasowej

a obecnym stanem majątkowym wyrażającym się w braku w majątku powodów

tego prawa (prawo użytkowania wieczystego). W uchwale Sądu Najwyższego

z dnia 7 grudnia 2006 r. III CZP 99/06 (OSNC 2007 z. 6, poz. 79) przesądzono

w omawianym zakresie legitymację bierną Skarbu Państwa.

Zastosowanie do dochodzonych przez powodów roszczeń przepisów art.

160 § 1 k.p.a. i n. ma ten skutek, że stosowane są one także w zakresie

dotyczącym reguł przedawnienia i sposobu ustalania wysokości odszkodowania

(art. 160 § 2 k.p.a., art. 160 § 6 k.p.a.). Nie może być zatem brany pod uwagę

eksponowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 6 ust. 1 ustawy z dnia

15 listopada 1956 r. o odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkody wyrządzone

przez funkcjonariuszy państwowych (Dz.U. nr 54, poz. 243) z szeroką motywacją

tego zarzutu prezentowaną w skardze, przede wszystkim w odniesieniu do czasu

powstania roszczeń odszkodowawczych powodów i charakteru prawnego terminu

przewidzianego w art. 6 ust. 1 ustawy z 1956 r.

Nie można także podzielić stanowiska skarżącego, że został naruszony art.

361 § 2 k.c. w zw. z art. 160 § 2 k.p.a. w wyniku przyjęcia przez Sąd Apelacyjny, iż

powodowie ponieśli szkodę odpowiadającą wartości nieustanowionego na ich rzecz

prawa majątkowego, a to z tej racji, że sporna nieruchomość podlegałaby

wywłaszczeniu z przeznaczeniem na drogi publiczne. Skoro zostało ustalone, że

powodowie (ich poprzednicy prawni) utracili definitywnie prawo majątkowe

(własność czasową), a w 2004 r. odmówiono powodom ustanowienia prawa

użytkowania wieczystego, to nadal trwał uszczerbek w ich majątku. Rozmiar tego

uszczerbku sądy meriti ustalały zgodnie z odesłaniem przewidzianym w art. 160 § 2

k.p.a., tj. na podstawie art. 363 § 2 k.c. (według stanu nieruchomości w czasie

wydania nieważnej decyzji z 1951 r. i według cen aktualnych). Powodowie złożyli

wniosek o odszkodowanie w końcu 2003 r., a następnie wnieśli powództwo w maju

2004 r. Powołana biegła – w zakresie odszkodowania uwzględniającego jedynie

damnum emergens – wyliczyła rozmiar szkody w kilku wariantach czasowych,

w tym też m.in. na dzień sporządzenia opinii (listopad 2005) i ta właśnie wartość

szkody stała się podstawą określenia odszkodowań przysługującym powodom

(wyrok Sądu Okręgowego wydany został w marcu 2006 r., k. 238, akt prawny).

W tej sytuacji nie można twierdzić, że naruszono zasady określenia wysokości

odszkodowania, przewidziane w art. 363 § 2 k.c. w zw. z art. 160 § 2 k.p.a.

Nieuzasadniona jest zatem sugestia skarżącego, że wysokość przysługującego

powodom odszkodowania powinna być obliczana na podstawie przepisów ustawy

z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

(t.j. Dz.U. z 1974 r., nr 10, poz. 64), w dodatku już nieobowiązujących w czasie

powstania skutecznych wobec Skarbu Państwa roszczeń o naprawienie szkody,

wyrządzonej nieważną decyzją administracyjną z 1951 r. o odmowie przyznania

wskazanego w niej prawa majątkowego.

Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną

pozwanego jako nieuzasadnioną (art. 39814 k.p.c.).

eb