I CSK 460/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 460/06

POSTANOWIENIE

Dnia 21 marca 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący)

SSN Maria Grzelka (sprawozdawca)

SSN Tadeusz Żyznowski

w sprawie z wniosku E.Z., D.T., M.S., B.Ł., G.B., R.L., K.N. i H.M.

przy uczestnictwie W.B., W.G. i M.K.

o orzeczenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 21 marca 2007 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika postępowania M.K.

od postanowienia Sądu Okręgowego w W.

z dnia 29 czerwca 2006 r., sygn. akt [...],

1. uchyla zaskarżone postanowienie w punkcie drugim (pkt 2),

2. nie

obciąża

kasacyjnego.

wnioskodawców

kosztami

postępowania

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 5 września 2005 r. Sąd Rejonowy w W. orzekł o

pozbawieniu uczestników postępowania W.B., W.G. i M.K. prawa prowadzenia

działalności gospodarczej na własny rachunek oraz pełnienia funkcji członka rady

nadzorczej, reprezentanta lub pełnomocnika w spółce handlowej, przedsiębiorstwie

państwowym, spółdzielni, fundacji lub stowarzyszeniu na okres 5 lat. Prawną

podstawą orzeczenia stanowiły art. 373 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r.

– Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 535 ze zm.) w związku z art.

5 § 1 i 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934

r. – Prawo upadłościowe (jedn. tekst Dz. U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512 ze zm.).

Powyższe postanowienie zaskarżyli wszyscy uczestnicy postępowania z tym, że

W.B. i W.G. uczynili to we wspólnym piśmie procesowym natomiast M.K. w

odrębnym piśmie procesowym nadanym na pocztę w dniu 4 października 2005 r.

(k. – 544), a następnie, powtórnie nadanym w dniu 5 października 2005 r. (k. –

569). Apelacja uczestnika M.K. została odrzucona postanowieniem Sądu

Rejonowego z dnia 24 lutego 2006 r. z uwagi na nieuzupełnienie w wyznaczonym

terminie jej braków formalnych po uprzednim oddaleniu wniosku tego uczestnika o

przywrócenie terminu do uzupełnienia braków, natomiast apelacji pozostałych

uczestników postępowania Sąd Rejonowy nadał bieg. W związku z zaskarżeniem

postanowienia odrzucającego apelację Sądowi Okręgowemu w W. zostało

przedstawione do rozpoznania także zażalenie uczestnika M.K. Sąd Okręgowy

obydwa w/w środki odwoławcze rozpoznał w dniu 29 czerwca 2006 r.

Postanowieniem wydanym pod sygnaturą akt [...] uchylił orzeczenie Sądu

Rejonowego o odrzuceniu apelacji wskazując, że bezzasadnie został oddalony

wniosek M.K. o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych apelacji.

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy uchylił w stosunku do W.B. i

W.G.

orzeczenie

Sądu

Rejonowego

o zakazie

prowadzenia

działalności

gospodarczej i pełnienia określonych funkcji i w tym zakresie przekazał sprawę

Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania jednocześnie oddalając

apelację w pozostałej części. Sąd Okręgowy uznał, że apelacja w stosunku do M.K.

podlegała oddaleniu jako bezzasadna ze względu na nie przedstawienie żadnych

zarzutów usprawiedliwiających jej uwzględnienie, także wobec tego ostatniego.

W

skardze

kasacyjnej

dotyczącej

orzeczenia

o

oddaleniu

apelacji

w pozostałym zakresie (pkt 2 sentencji wyroku Sądu Okręgowego) uczestnik

postępowania M.K. zarzucił naruszenie przepisów postępowania – art. 378 § 1 i 2

k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 i art. 379 pkt 5 k.p.c. i wnosił o uchylenie postanowienia

Sądu Okręgowego w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi drugiej

instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W przypadku wielości osób, którym zarzucono winę w rozumieniu art. 373

ust. 1 Prawa upadłościowego i naprawczego możność pozbawienia prawa

prowadzenia działalności gospodarczej i pełnienia określonych funkcji podlega

rozważeniu wobec każdej z tych osób w sposób zindywidualizowany. Przedmiotem

badania i oceny sądu jest kwestia jakie obowiązki ciążyły na każdej z nich, oraz,

czy zachowanie każdej z nich wyczerpuje przesłanki przewidziane w pkt 1-4

wskazanego przepisu. Może się okazać, że zarówno, gdy obowiązki kilku osób były

różne, jak i gdy obowiązki te były takie same, sankcja w postaci pozbawienia praw

powinna dotknąć wszystkie osoby ale może się też okazać, że powinna dotyczyć

tylko niektórych z wymienionych osób. W sprawie o pozbawienie prawa

prowadzenia działalności gospodarczej i pełnienia określonych funkcji każda z osób

występuje w obronie własnego interesu prawnego wyrażającego się w zachowaniu

praw, które w niczym nie są związane z takimi samymi prawami pozostałych

uczestników postępowania i które mocą orzeczenia sądu mogą być utracone przez

wzgląd na indywidualne obowiązki dotyczące konkretnej osoby. W takiej sprawie po

stronie uczestników postępowania nie zachodzi współuczestnictwo procesowe

uprawniające do podejmowania czynności procesowych przez niektórych z nich ze

skutkiem wobec pozostałych. Instytucja współuczestnictwa ma zastosowanie

w procesie (art. 72 – 74 k.p.c.) i nie znajduje zastosowania w postępowaniu

nieprocesowym. Stanowi to oczywistą konsekwencję samej istoty postępowania

nieprocesowego, w którym wynik postępowania, dotyczący praw określonych osób,

a nie wspólności praw lub obowiązków tych osób (art. 510 § 1 k.p.c.) przesądza

o jednoczesnym wspólnym ich uczestnictwie w postępowaniu.

Wobec braku wskazania w zaskarżonym postanowieniu prawnej podstawy

orzekania w stosunku do uczestnika M.K. trudno dociec przyczyn stanowiska Sądu

Okręgowego w tym zakresie. Nie można by jednak zarzucić zaskarżonemu

orzeczeniu naruszenia art. 378 § 2 k.p.c., ponieważ ten przepis mógłby doznać

naruszenia gdyby Sąd Okręgowy orzekał w postępowaniu procesowym i na rzecz

współuczestnika, który orzeczenia nie zaskarżył, podczas gdy Sąd Okręgowy

orzekał w postępowaniu nieprocesowym oraz uznał, że apelacja uczestników,

którzy ją wnieśli była skuteczna także wobec uczestnika M.K. Zarzut skarżącego

dotyczący art. 378 § 2 k.p.c. był więc z gruntu chybiony. Również bezzasadny był

zarzut nieważności postępowania z powodu pozbawienia skarżącego możności

obrony jego praw w postępowaniu apelacyjnym. Możność podjęcia obrony

uczestnik M.K. miał zapewnioną przez to, że Sąd Apelacyjny dopuścił go do udziału

w sprawie. Ewentualne uchybienia Sądu w zakresie umożliwienia skarżącemu

osobistego (a nie przez pełnomocnika) udziału w rozprawie apelacyjnej nie mogłyby

być ocenione w kategorii naruszenia art. 379 pkt 5 k.p.c., lecz co najwyżej innego

uchybienia procesowego mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 398 3

§ 1 pkt 2 k.p.c.). Wymagałoby to jednak wskazania w skardze kasacyjnej jakiemu

przepisowi uchybił Sąd Apelacyjny odmawiając odroczenia rozprawy apelacyjnej

i jaki to miało wpływ na wynik sprawy w stosunku do skarżącego. Takich zarzutów

skarga nie zawiera.

Skarga kasacyjna podlegała jednak uwzględnieniu. Skutecznie skarżący powołał

się na naruszenie art. 378 § 1 k.p.c.

Wbrew stanowisku Sądu Okręgowego apelacja uczestników W.B. i W.G. nie

została wniesiona na rzecz uczestnika M.K. w związku z czym orzeczenie o

oddaleniu apelacji w pozostałej części było

bezprzedmiotowe i jako takie nie

mogło się ostać. Z treści apelacji wynika jednoznacznie, w tym także ze

sformułowania „zaskarżamy w całości”, że apelacja dotyczyła

orzeczenia Sądu

Rejonowego wyłącznie w części obejmującej orzeczone zakazy w stosunku do

wnoszących apelację. Jakiekolwiek ewentualne wątpliwości usuwała konstatacja,

że uczestnik postępowania M.K. wniósł własną apelację, która – po uchyleniu

postanowienia o jej odrzuceniu – oczekuje na nadanie biegu.

Z tego względu Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie w części

obejmującej oddalenie apelacji w pozostałym zakresie (pkt 2) – art. 39815 § 1 k.p.c.

in fine.

Uwzględnienie skargi kasacyjnej nastąpiło w przeważającym stopniu

w wyniku okoliczności, które nie zostały przedstawione przez skarżącego

w związku z czym, pomimo formalnego pozostawania wnioskodawców w sytuacji

strony przegrywającej sprawę Sąd Najwyższy odstąpił od obciążenia ich kosztami

postępowania kasacyjnego (art. 10 k.p.c.).