I CSK 448/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 448/12

POSTANOWIENIE

Dnia 17 kwietnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący)

SSN Krzysztof Strzelczyk

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku M. D.-D. i J. D.

przy uczestnictwie Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "Z."

w W.

o ustanowienie drogi koniecznej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 17 kwietnia 2013 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawców

od postanowienia Sądu Okręgowego w W.

z dnia 13 stycznia 2012 r.,

1. oddala skargę kasacyjną

2. zasądza

od

wnioskodawców

na

rzecz

uczestnika

postępowania kwotę 120 zł (sto dwadzieścia) tytułem

zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

M. D.-D. i J. D. wnieśli o ustanowienie na nieruchomości, będącej w

użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Budowlano - Mieszkaniowej „Z.” w W.,

oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki nr 170 i 171 o powierzchni 1189 m 2

oraz 5296 m2, objęte księgą wieczystą nr […] i stanowiące ulicę o nazwie C. w W. za wynagrodzeniem - służebności drogi koniecznej na rzecz wnioskodawców.

W odpowiedzi na wniosek uczestniczka Spółdzielnia Budowlano- Mieszkaniowa

„Z.” wniosła o oddalenie wniosku w całości. Postanowieniem z 2 czerwca 2011 r.,

Sąd Rejonowy oddalił wniosek oraz orzekł, że wnioskodawcy i uczestniczka

ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Rozstrzygnięcie to oparł

się na następujących ustaleniach faktycznych.

Spółdzielnia Budowlano - Mieszkaniowa „Z.” jest użytkownikiem wieczystym

nieruchomości położonej, przy ul. Ś., ul. S. i W., objętej księgą wieczystą nr […], w

tym działek ewidencyjnych nr 170 o powierzchni 1189 m 2 oraz 171 o pow. 5296 m2,

stanowiących ulicę o nazwie C. Aktem notarialnym sporządzonym w dniu 15

kwietnia 1994 r. SBM „Z.” przeniosła na rzecz wnioskodawców M.D.-D. i J. D.

prawo użytkowania wieczystego działki gruntu o nr […] o powierzchni 250 m2,

położonej przy ul. C. […], oraz własność znajdującego się na tej działce budynku.

Nieruchomość wnioskodawców przylega do ul. C., która jest wewnętrzną drogą na

terenie zamkniętego osiedla mieszkaniowego, zarządzanego przez uczestniczkę.

Nieruchomość wnioskodawców posiada dostęp do drogi publicznej poprzez tę

wewnętrzną ulicę, łącząca się z drogą publiczną - ul. Ś. Ulica C. jest

w użytkowaniu wieczystym SBM „Z”. Aby z posesji wnioskodawców dostać się na

ul. Ś., należy przejść lub przejechać ul. C. Przy wjeździe na osiedle SBM „Z.” został

zainstalowany szlaban, a wjazd na teren osiedla możliwy jest jedynie po okazaniu

pracownikowi ochrony odpowiedniej przepustki przez mieszkańca osiedla. Goście

mieszkańców wjeżdżają na teren osiedla po wykupieniu jednorazowej przepustki,

którą uzyskuje się za opłatą w kwocie 2,50 zł. Do posesji wnioskodawców można

także dojść, korzystając z chodników i furtek, usytuowanych wokół osiedla.

Posesja wnioskodawców wraz z gruntami sąsiednimi, zabudowanymi domami

szeregowymi oraz

budynkami wielolokalowymi, a

także

nieruchomościami

stanowiącymi drogi, parkingi, tereny zieleni i place zabaw, tworzą osiedle

mieszkaniowe.

Sąd pierwszej instancji przyjął, że posesja wnioskodawców jest częścią

osiedla, a wnioskodawcy jego mieszkańcami. Świadczy o tym usytuowanie

nieruchomości w taki sposób, że wraz z innymi posesjami tworzy wyodrębniony od

otoczenia obszar, który jest wyposażony w infrastrukturę służącą celom

mieszkaniowym, w szczególności w drogi wewnętrzne, chodniki, tereny zieleni,

parkingi

i

place

zabaw.

Domy

mieszkalne

jednorodzinne

oraz

budynki

wielolokalowe położone są w taki sposób, że można się do nich dostać wyłącznie

przez wymienione drogi wewnętrzne i chodniki, które pozostają w użytkowaniu

wieczystym uczestniczki. Uwzględniając powyższe uznał, że wnioskodawcom nie

przysługuje roszczenie o ustanowienie drogi koniecznej, a zatem ich wniosek

podlegał oddaleniu. Wskazał, że uprawnienie do ustanowienia drogi koniecznej

istnieje tylko wówczas, gdy nieruchomość nie ma w ogóle dostępu do drogi

publicznej lub dostęp ten nie jest odpowiedni. Wnioskodawcy korzystają zaś drogi

wewnętrznej, która prowadzi do drogi publicznej. Droga pozostaje w użytkowaniu

wieczystym SBM „Z”. Sytuację prawną wnioskodawców reguluje ustawa z 15

grudnia 2000 r . o spółdzielniach mieszkaniowych (t.j.: Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz.

1116 ze zm. - dalej: u.s.m.), a w szczególności art. 4 ust. 4 u.s.m., który wprost

stanowi, że właściciele lokali obowiązani są uczestniczyć w kosztach i wydatkach

związanych z utrzymaniem i eksploatacją nieruchomości wspólnych. Obowiązek

ten wiąże się z uprawnieniem do korzystania z tych nieruchomości, a zatem

rozwiązanie to wyklucza możliwość ustalenia braku odpowiedniego dostępu do

drogi publicznej. Tym samym żądanie ustanowienia drogi koniecznej dla właściciela

domu jednorodzinnego ma na celu obejście przepisów u.s.m. Sąd Rejonowy

podkreślił także, że dla rozstrzygnięcia sprawy nie ma znaczenia odgrodzenie

dostępu do drogi publicznej szlabanem. Czynność ta nie miała bowiem na celu

ograniczenia możliwości korzystania przez wnioskodawców z drogi wewnętrznej,

lecz służyła zapewnieniu większego komfortu zamieszkiwania przez mieszkańców

osiedla poprzez ograniczenie dostępu na jego teren osób postronnych.

Apelację od postanowienia Sądu Rejonowego wnieśli wnioskodawcy,

zaskarżając to orzeczenie w całości. Postanowieniem z dnia 13 stycznia 2012 r.

Sąd Okręgowy oddalił apelację i orzekł o kosztach postępowania. Sąd drugiej

instancji uznał, że Sąd Rejonowy prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy i poddał

go właściwej ocenie prawnej, natomiast zarzuty podniesione przez apelujących były

niezasadne. Sąd ten podkreślił, że nieruchomość wnioskodawców została

wyodrębniona z nieruchomości spółdzielni, a dostęp do drogi publicznej ma

poprzez realnie istniejącą drogę wewnętrzną, stanowiącą własność spółdzielni,

której członkiem była wnioskodawczyni, figurującą w dokumentach urzędowych

i występującą na mapach i planach W. pod administracyjnie nadaną jej nazwą.

Droga ta ma odpowiednią szerokość i usytuowanie. Pozwala wnioskodawcom na

nieprzerwane i nieskrępowane z niej korzystanie.

Postanowienie Sądu Okręgowego zostało zaskarżone skargą kasacyjną

przez wnioskodawców, którzy wnieśli o uchylenie zaskarżonego orzeczenia

i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie uchylenie zaskarżonego orzeczenia

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Ich skarga została oparta na

podstawie naruszenia prawa materialnego (art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c.). Zarzucili

w niej naruszenie art. 4 ust. 4 u.s.m.; art. 145 § 1 k.c. oraz art. 353 § 1 k.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wiążące

Sąd

Najwyższy

ustalenia

faktyczne,

w

oparciu

o

które

zostało wydane zaskarżone skargą kasacyjną postanowienie Sądu Okręgowego

wskazują, że nieruchomość wnioskodawców wraz z sąsiednimi nieruchomościami

zabudowanymi domami szeregowymi i budynkami wielolokalowymi oraz gruntami

przeznaczonymi pod drogi, parkingi, tereny zieleni i pace zabaw tworzą osiedle

mieszkaniowe. Nieruchomość wnioskodawców przylega do ul. C., która jest

wewnętrzną drogą osiedlową, łączącą się z drogą publiczną - ul. Ś. Wieczystym

użytkownikiem gruntów stanowiących ul. C. jest Spółdzielnia Budowlano Mieszkaniowa „Z.”

Przedmiotem

sporu

było

to,

czy

możliwość

korzystania

przez wnioskodawców, którzy nie są członkami spółdzielni „Z.”, z dojazdu przez ul.

C. zapewnia im odpowiedni dostęp do drogi publicznej w rozumieniu art. 145 § 1

k.c. Sąd Okręgowy oceniając, że nieruchomość wnioskodawców ma odpowiedni

dostęp do drogi publicznej z wykorzystaniem ulicy C. (drogi osiedlowej) odwołał

się do kilku argumentów. Trafnie zwrócił uwagę na stanowisko wyrażone przez Sąd

Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 czerwca 2010 r., II CSK 30/10,

w którym stwierdzono, że nieruchomość nie ma odpowiedniego dostępu do drogi

publicznej w sytuacji, gdy nie ma dostępu do drogi publicznej bezpośrednio lub

przez drogę innego rodzaju (np. drogę wewnętrzną), umożliwiającą nieograniczony

i nieskrępowany dostęp ogółowi osób, nawet wówczas, gdy jest to droga

wydzielona z działek prywatnych. Brak jest argumentów by stwierdzić, że tym

wymogom nie odpowiada ulica C. stanowiąca drogę osiedlową. Jest to trwale

urządzony szlak drogowy, z którego mogą korzystać swobodnie i na tych samych

zasadach wszyscy mieszkańcy osiedla. Faktycznie wnioskodawcy mają zatem

nieograniczony i nieskrępowany dostęp do drogi publicznej, mimo że formalnie nie

posiadają indywidualnie tytułu prawnego do korzystania z ul. C. Droga ta jest

bowiem ogólnie dostępna dla mieszkańców osiedla. Nie można zatem podzielić

oceny skarżących, że brak ich członkostwa w spółdzielni, która jest wieczystym

użytkownikiem gruntu oznacza, że nie mają oni odpowiedniego dostępu do drogi

publicznej z uwagi na jedynie „prekaryjne” korzystanie z drogi osiedlowej.

Nieuzasadniony był także zarzut niewłaściwego zastosowania art. 4 ust 4 ustawy z

dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (u.s.m.). Przepis ten

stwierdza, że właściciele lokali obowiązani są uczestniczyć w kosztach i wydatkach

związanych z utrzymaniem i eksploatacją nieruchomości wspólnych. Nie mógł on

zatem stanowić podstawy rozstrzygnięcia w sprawie o ustanowienie służebności

drogi koniecznej. W oparciu o treść tego przepisu Sąd Okręgowy stwierdził

jedynie, że istnienie takiego

obowiązku musi wiązać się z uprawnieniem do korzystania z nieruchomości

wspólnych, do których zalicza się drogi. Skarżący nie kwestionowali tej oceny.

Zarzucali, że art. 4 ust 4 u.s.m. nie dotyczy wnioskodawców z tego względu,

że użytkowanie wieczyste gruntu i własność budynku uzyskali przed wejściem

w życie tego przepisu. Stanowisko to nie jest uprawnione, bowiem art. 4 ust. 4

u.s.m. reguluje aktualne obowiązki osób będących właścicielami lokali bez względu

na datę nabycia prawa własności. Wymaga też podkreślenia, że Sąd Najwyższy

w uzasadnieniu wyroku z dnia 4 listopada 2010 r., IV CNP 32/10 stwierdził, że art. 4

ust. 4 u.s.m. stosuje się odpowiednio do domów jednorodzinnych, jeżeli chodzi

o korzystanie z nieruchomości stanowiących mienie spółdzielni, przeznaczonych do

wspólnego korzystania przez osoby zamieszkujące w określonych budynkach lub

osiedlu. Uwagi te odnosił do sytuacji, w której właściciel domu jednorodzinnego nie

był członkiem spółdzielni i nie uzależniał istnienia obowiązku ponoszenia opłat

przez właściciela od uzyskania prawa własności dopiero pod rządem ustawy

o spółdzielniach mieszkaniowych.

Sąd Okręgowy odwołując się do § 5 umowy z dnia 15 kwietnia 1994 r.,

stanowiącej podstawę nabycia własności budynku przez pozwanych, nie stwierdził

aby na tej podstawie powstał określony stosunek zobowiązaniowy między

wnioskodawcami i spółdzielnią mieszkaniową „Z.” powodujący powstanie ich

zobowiązania wobec spółdzielni. Nieuzasadniony był zatem zarzut niewłaściwego

zastosowania art. 153 § 1 k.c.

Z przyczyn

wyżej

wskazanych

skarga

kasacyjna

była

pozbawiona

uzasadnionych podstaw i podlegała oddaleniu na podstawie art. 39814 k.p.c.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c.

w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.

jw