I CSK 445/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 445/08

POSTANOWIENIE

Dnia 5 czerwca 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Z.M.

przy uczestnictwie Miasta Stołecznego Warszawy

i Z.J.

o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 5 czerwca 2009 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika postępowania Miasta Stołecznego Warszawy

od postanowienia Sądu Okręgowego w W.

z dnia 8 maja 2008 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu

w

W. do

ponownego

rozpoznania

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

oraz

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w W. w postanowieniu z dnia 2 sierpnia 2007 r. stwierdził, że

wnioskodawczyni Z.M. nabyła przez zasiedzenie, z dniem l października 2000 r.,

własność nieruchomości położonej w W. przy ul. J. 3 o powierzchni 545 m2. Sąd

ten ustalił, że nieruchomość tę nabył w 1935 r. P.M. Ogrodził ją wówczas i

wybudował drewniany dom, w którym zamieszkał z żoną. Po jej śmierci zawarł w

1975 r. ponowny związek małżeński z Z.M. P.M. zmarł w 1984 r. P.M. od 1935 r.

opłacał podatek od nieruchomości, której dotyczył wniosek. Obecnie podatek ten

opłaca wnioskodawczyni. Nieruchomość nie ma urządzonej księgi wieczystej. W

zbiorze dokumentów prowadzonym przez Sąd Rejonowy w W. jako jej właściciel

wpisana jest Gmina W., jako zarządca Zarząd Dzielnicy Gminy W., zaś jako

użytkownik wnioskodawczyni Z.M. W kwietniu 1998 r. zarządca nieruchomości

zwrócił się do wnioskodawczyni z propozycją podpisania umowy dzierżawy

nieruchomości. W związku z odmową wnioskodawczyni Gmina W. wniosła

przeciwko Z.M. pozew o wydanie nieruchomości.

Sąd Rejonowy przyjął, że P.M. utracił własność nieruchomości położonej w

W. przy ul. J. na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o

własności i użytkowaniu gruntów na obszarze Miasta Stołecznego Warszawy (Dz.

U. Nr 50, poz. 279 – dalej dekret o gruntach warszawskich) w chwili wejścia w życie

tych przepisów, tj. 21 listopada 1945 r. Od tego czasu był posiadaczem samoistnym

nieruchomości,

a

po

jego

śmierci

nieruchomość

w

posiadanie

objęła

wnioskodawczyni, która była uprawniona do zaliczenia do czasu posiadania okresu

posiadania nieruchomości przez P.M. Art. 7 k.c. wprowadza domniemanie dobrej

wiary. Uczestnik postępowania Miasto Stołeczne Warszawa nie udowodnił, że

posiadanie wnioskodawczyni i P.M. było posiadaniem w złej wierze. Dla nabycia

przez wnioskodawczynię nieruchomości w wyniku zasiedzenia wymagany był

zatem okres 20 lat. Dla biegu terminu zasiedzenia, który w myśl art. 10 ustawy z

dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 55, poz. 321 –

dalej ustawa zmieniająca k.c.) rozpoczął się w dniu 1 października 1990 r. mógł być

doliczony okres 10 lat, poprzedzający wejście w życie znowelizowanych przepisów

k.c. Należało zatem przyjąć, że wnioskodawczyni nabyła własność nieruchomości

przez zasiedzenie z dniem 1 października 2000 r.

Apelacja uczestnika postępowania Miasta Stołecznego Warszawy została

oddalona postanowieniem Sądu Okręgowego w W. z dnia 8 maja 2008 r., który

podzielił ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu pierwszej instancji.

Skarga kasacyjna tegoż uczestnika postępowania została oparta o obie

podstawy określone w art. 398. 3 § 1 k.p.c. Zarzucono w niej naruszenie art. 172

k.c. w zw. z art. 176 k.c. i art. 10 ustawy zmieniającej k.c., art. 7 k.c., art. 1 i art. 12

dekretu o gruntach warszawskich przez ich niewłaściwe zastosowanie, art. 175 k.c.

w zw. z art. 123 § 1 pkt 1 k.c. przez ich niezastosowanie oraz obrazę art. 234 k.p.c.

W oparciu o te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia

i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w W. do ponownego rozpoznania,

ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i oddalenie wniosku Z.M.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W

rozstrzyganej

sprawie

istota

sporu

dotyczyła

zagadnienia

czy

wnioskodawczyni i P.M. byli samoistnymi posiadaczami nieruchomości położonej w

W. przy ul J. w dobrej wierze i czy wystarczający był w związku z tym do

zasiedzenia 20 letni okres jej posiadania. Art. 1 i art. 12 dekretu o gruntach

warszawskich nie odnoszą się do kwestii dobrej wiary posiadaczy gruntów

położonych na obszarze Warszawy i nie mogły w tym zakresie zostać naruszone

przez ich niewłaściwe zastosowanie. Usprawiedliwione były natomiast pozostałe

zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej.

Skarżący nie kwestionował samoistnego posiadania nieruchomości przez

P.M., a następnie przez wnioskodawczynię Z.M. Z uwagi na brzmienie art. 7 k.c.

wchodziło w grę domniemanie, że posiadanie przez nich nieruchomości było

posiadaniem w dobrej wierze. Sąd Okręgowy przyjął, że domniemanie to nie

zostało obalone w sytuacji, gdy badaniu w kontekście dobrej wiary podlega ocena

stanu autentycznej wiedzy posiadacza samoistnego co do prawa własności. Do

usunięcia domniemania dobrej wiary nie mogło być zatem w jego ocenie

wystarczające odwołanie się do uniwersalnych zasad obowiązujących w porządku

prawnym, w tym powszechnej znajomości opublikowanych przepisów prawa.

Stanowisko to jest błędne, gdyż nie uwzględnia należycie przepisów

dotyczących ogólnych reguł dowodzenia o faktach mających istotne znaczenie dla

rozstrzygnięcia sprawy. Zajście określonych okoliczności faktycznych nie musi być

wykazywane dowodami wskazującymi na nie bezpośrednio. Może to wynikać także

z

innych

ustalonych

faktów,

co

podkreśla

art.

k.p.c.

stanowiąc

o domniemaniach faktycznych. W myśl tej zasady z faktu prawidłowego

opublikowania aktu prawnego można zasadnie wyprowadzić wniosek, że akt ten był

powszechnie znany, a w konsekwencji znane były również skutki jego wejścia

w życie.

Reguła

ta

dotyczy

niewątpliwie

również

aktów

o

charakterze

nacjonalizacyjnym, pozbawiających określone w nich podmioty prawa własności.

Z uwagi na ich skutki i szeroki zakres zastosowania były one przy tym w praktyce

powszechnie znane. Nie sposób z tego względu zakładać, że wejście w życie

przepisów dekretu o gruntach warszawskich nie było znane wnioskodawczyni i jej

poprzednikowi prawnemu. Okoliczność ta nie wymagała zatem dowodzenia (art.

228 § l k.p.c.). Wymaga też pokreślenia, że przy innym założeniu zachodziłaby

potrzeba wykazania kiedy poszczególni adresaci norm prawnych zapoznali się

faktycznie z ich treścią, co mogłoby okazać się niewykonalne i godziłoby ewidentnie

w porządek prawny.

Z przyczyn wyżej wskazanych zachodziły podstawy dla przyjęcia, że

wnioskodawczyni Z.M., a wcześniej P.M., byli posiadaczami samoistnymi w złej

wierze. Zasiedzenie nieruchomości było w tym przypadku możliwe po upływie 30 lat

od objęcia nieruchomości w posiadanie samoistne (art. 172 § 2 k.c.), przy

uwzględnieniu jednak, że nieobowiązujący już art. 177 k.c. wyłączał czasowo

możliwość zasiedzenia nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa.

Oceniając to zagadnienie, z uwzględnieniem treści art. 10 ustawy zmieniającej k.c.

należało przyjąć, że istniała podstawa do doliczenia przez wnioskodawczynię do

czasu posiadania wymaganego do zasiedzenia nieruchomości okresu 15 lat. Z

uwagi na komunalizację mienia, którego dotyczył wniosek bieg terminu zasiedzenia

rozpoczął się wcześniej, niż przyjął to Sąd Okręgowy ( w dniu 27 maja 1990 r.).

Zasiedzenie mogło nastąpić zatem z dniem 27 maja 2005 r. Bieg terminu

zasiedzenia został jednak przerwany w wyniku wniesienia przez gminę W. w 2002

r. pozwu o wydanie nieruchomości. Z tego względu uzasadniony był zarzut

naruszenia art. 175 k.c. w zw. z art. 123 § 1 pkt 1 k.c.

Uwzględniając powyższe Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c.

orzekł jak w sentencji postanowienia.