I CSK 434/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 434/12

POSTANOWIENIE

Dnia 17 kwietnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Krzysztof Strzelczyk

SSN Dariusz Zawistowski

w sprawie z wniosku W. P. i H. W.-P.

przy uczestnictwie Spółdzielni Budowy Domów „E.”

w W., Miasta W. i Spółdzielni Domów

Jednorodzinnych „K.” w W.

o ustanowienie drogi koniecznej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 17 kwietnia 2013 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawców

od postanowienia Sądu Okręgowego w W.

z dnia 29 grudnia 2011 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 29 grudnia 2011 r. Sąd Okręgowy w W. oddalił

apelację wnioskodawców W. P. i H. W. – P. od postanowienia Sądu Rejonowego z

dnia 2 czerwca 2011 r., którym oddalono ich wniosek o ustanowienie drogi

koniecznej.

Sąd Okręgowy ustalił, że wnioskodawcy są właścicielami nieruchomości

położonej w W. przy ul. P. 6A, stanowiącej grunt zabudowany domem

jednorodzinnym. Dom ten jest położony na terenie zamkniętego osiedla

mieszkaniowego zarządzanego przez uczestniczkę postępowania Spółdzielnię

Domów Jednorodzinnych „K”. Nieruchomość wnioskodawców posiada dostęp do

drogi publicznej, tj. ul. B. poprzez drogi wewnętrzne (ul. P. i ul. K.), pod którymi

grunt pozostaje w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Domów Jednorodzinnych

„K.” oraz Spółdzielni Budowy Domów „E.” w W. U wylotu ul. P. w ulicę K. została

zainstalowana brama, otwierana przy pomocy pilota. Wnioskodawcy nie są

spółdzielcami żadnej ze wskazanych spółdzielni.

W takim stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał, że wniosek o ustanowienie

drogi koniecznej nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż wnioskodawcom przysługuje

uprawnienie do korzystania z dróg wewnętrznych, położonych na osiedlu, na

którym mieszkają, a które prowadzą do drogi publicznej. Ich sytuację prawną

regulują bowiem art. 26 ust. 2, bądź 4 ust. 4 w zw. z art. 2 ust. 3 ustawy z dnia

15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych. Choć z przepisów tych nie

wynika wprost uprawnienie do korzystania z tych dróg, to jednak wniosek taki

można wysnuć z ustawowo określonego obowiązku uczestniczenia przez

wnioskodawców

w

wydatkach

związanych

z

eksploatacją

i

utrzymaniem

nieruchomości stanowiących mienie spółdzielni przeznaczonych do wspólnego

korzystania z tych nieruchomości. W świetle tego nie można uznać, że

nieruchomość wnioskodawców nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej

w rozumieniu art. 145 k.c. W ocenie Sądu Rejonowego, okoliczności takiej nie

stanowi incydentalne utrudnianie wjazdu uczestnikom na drogi wewnętrzne, gdyż

jeśli do tego dochodziło, to wnioskodawcy mogli żądać respektowania przez

uczestniczki postępowania ich uprawnień wynikających z ustawy o spółdzielniach

mieszkaniowych.

Sąd Okręgowy rozpoznając apelację wnioskodawców podzielił w zasadzie

ustalenia faktyczne i prawne dokonane przez Sąd Rejonowy, z tym że uznał, iż

z ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych w istocie nie wynika wprost tytuł prawny

dla osób nie związanych ze spółdzielnią do korzystania z jej infrastruktury. Według

Sądu Okręgowego wynika z niej prawo obligacyjne, gdyż osoby te są zobligowane

do uiszczania na rzecz spółdzielni opłat z tytułu korzystania z nieruchomości

spółdzielni.

Żądanie ustanowienia drogi koniecznej Sąd Okręgowy ocenił jako

obejście prawa, gdyż w razie jego uwzględnienia wnioskodawcy mieliby

zapewniony dostęp do korzystania z dróg wewnętrznych bez obowiązku uiszczania

opłat, o których mowa w ustawie o spółdzielniach mieszkaniowych. Sąd Okręgowy

wskazał też, że nawet uwzględnienie wniosku i orzeczenie o wynagrodzeniu

z tytułu ustanowienia drogi koniecznej, nie niwelowałoby obowiązku apelujących

wobec spółdzielni do uiszczania opłat za korzystanie z jej nieruchomości

i infrastruktury z niej związanej.

Od

postanowienia

Sądu

Okręgowego

skargę

kasacyjną

wywiedli

wnioskodawcy opierając ją na obu podstawach kasacyjnych. Zarzucili naruszenie

art. 145 § 1 k.c. w zw. z art. 4 ust. 4 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych przez

bezpodstawne

przyjęcie,

że

wnioskodawcom

nie

przysługuje

roszczenie

o ustanowienie drogi koniecznej, pomimo że nie są członkami Spółdzielni Domów

Jednorodzinnych „K.”, na której terenie mają dom i nie zawarli z nią żadnej umowy

na konkretne usługi. Poza tym zarzucili naruszenie art. 227 i 233 § 1 k.p.c. przez

niewłaściwą ocenę materiału dowodowego wskazującego na brak odpowiedniego

dostępu wnioskodawców do drogi publicznej. W związku z tym wnieśli o uchylenie

w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna wnioskodawców okazała się nieuzasadniona.

Rozważania zostaną ograniczone jedynie do podnoszonej przez skarżących

podstawy naruszenia prawa materialnego, gdyż zarzuty dotyczące ustaleń

faktycznych lub oceny dowodów, zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c., nie mogą być

przedmiotem kontroli Sądu Najwyższego przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej.

W skardze kasacyjnej wnioskodawców takie zaś zarzuty wyczerpywały zakazaną

w tym zakresie jej podstawę procesową.

Zgodnie z art. 4 ust. 4 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych w brzmieniu

obowiązującym od 31 lipca 2007 r., właściciele lokali niebędący członkami

spółdzielni są obowiązani uczestniczyć w pokrywaniu kosztów związanych

z eksploatacją i utrzymaniem ich lokali, eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości

wspólnych. Są oni również obowiązani uczestniczyć w wydatkach związanych

z eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości stanowiących mienie spółdzielni, które

są

przeznaczone

do

wspólnego

korzystania

przez

osoby

zamieszkujące

w określonych budynkach lub osiedlu. Obowiązki te wykonują przez uiszczanie

opłat na takich samych zasadach, jak członkowie spółdzielni, z zastrzeżeniem

art. 5. Wskazany przepis, jak wynika z jego brzmienia, ma zastosowanie

przede wszystkim do właścicieli lokali mieszkalnych nie będących członkami

spółdzielni mieszkaniowej. W orzecznictwie Sądu Najwyższego trafnie wyjaśniono

jednak, że ma on także odpowiednie zastosowanie do właścicieli domów

jednorodzinnych, niebędących członkami spółdzielni mieszkaniowej (por. wyrok SN

z 4 listopada 2010 r., IV CNP 32/10, OSNC 2011, nr 7-8, poz. 85). Z tego względu

ma on zastosowanie do sytuacji prawnej wnioskodawców. Nie może budzić

wątpliwości, że w sposób wyraźny regulacja ta nie przyznaje uprawnienia

właścicielom takich domów do korzystania z mienia spółdzielni, które jest

przeznaczone do wspólnego korzystania. Nie można jednak zgodzić się z zarzutem

skarżących, że wniosek taki nie może być wyprowadzony z całokształtu przepisów

ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych. Nałożenie na właścicieli domów

jednorodzinnych obowiązku uiszczenia opłaty za korzystanie z tych elementów

mienia

spółdzielni,

które

jest

niezbędne

do

prawidłowego

korzystania

z nieruchomości wynika z założenia ustawodawcy, że korzystanie z tych

elementów

infrastruktury

powinno

być

zagwarantowane.

Uwzględniając

wyznaczone postawami rozpatrywanej skargi kasacyjnej jej granice, należy

stwierdzić, że nie ma potrzeby procesowej przesądzania charakteru prawnego

uprawnienia właścicieli takich domów, a zatem, czy - jak to przyjął Sąd Rejonowy –

jest to uprawnienie prawnorzeczowe, czy też - w myśl stanowiska Sądu

Okręgowego -

jest to uprawnienie o charakterze obligacyjnym. Istotne jest

natomiast, że uprawnienie do korzystania ze wskazanych elementów infrastruktury

istnieje. Podobne uprawnienie można zresztą wyprowadzić z art. 26 ustawy

o spółdzielniach

mieszkaniowych

w

odniesieniu

do

właścicieli

lokali

wyodrębnionych w budynku położonym na obszarze spółdzielni mieszkaniowej.

Zgodnie bowiem z art. 26 ust. 2 tej ustawy, właściciele lokali są obowiązani

uczestniczyć w wydatkach związanych z eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości

stanowiących mienie spółdzielni, które są przeznaczone do wspólnego korzystania

przez osoby zamieszkujące w określonych budynkach lub osiedlu.

Nie może budzić wątpliwości, że elementem infrastruktury, który służy do

wspólnego

korzystania

są

drogi

wewnętrzne

znajdujące

się

na

osiedlu

mieszkaniowym, które prowadzą do drogi publicznej. Korzystanie z tych elementów

infrastruktury

ma

charakter

wręcz

przymusowy,

gdyż

właściciele

domów

jednorodzinnych lub mieszkań, którzy nie są członkami spółdzielni, a których

nieruchomości

są

położone

na

osiedlu,

zarządzanym

przez

spółdzielnię

mieszkaniową nie mają innej możliwości dojazdu do drogi publicznej. Ewentualnie

ustanowiona droga konieczna musiałaby więc mieć przebieg dokładny z tym, jaki

mają drogi wewnętrzne na osiedlu. Rozwiązanie takie należałoby uznać za

nieracjonalne. Skoro bowiem ustawodawca przewidując taką sytuację, że na

osiedlu należącym do spółdzielni mieszkaniowej znajdują się domy jednorodzinne

lub mieszkania stanowiące odrębną własność, nałożył na ich właścicieli obowiązek

partycypacji w kosztach utrzymania pewnych elementów infrastruktury, to nie

można przyjąć, że korzystanie z tych elementów infrastruktury wymaga także

orzeczenia sądowego w postaci ustanowienia drogi koniecznej. W takiej sytuacji

powstawałoby trafnie dostrzeżone przez Sąd Okręgowy zagadnienie, w jakim

stosunku pozostawałoby ewentualne wynagrodzenie z tytułu ustanowienia drogi

koniecznej, do opłat uiszczanych z tytułu korzystania z tych elementów

infrastruktury. Należy uznać, że na właścicielach domów jednorodzinnych

niebędących członkami spółdzielni spoczywa jedynie obowiązek, o którym mowa

w art. 4 ust. 4 ustawy właśnie z tego względu, że mają oni prawo do korzystania

z tych elementów infrastruktury i nie wymaga to stosownego orzeczenia sądowego.

Wobec takiego stanu rzeczy nie może być wątpliwości, że żądanie

ustanowienia

drogi

koniecznej

przez

wnioskodawców

było

niezasadne.

W orzecznictwie przyjmuje się, że brak odpowiedniego dostępu z nieruchomości do

drogi publicznej w rozumieniu art. 145 k.c. występuje zarówno wtedy, gdy nie ma

bezpośredniego takiego dostępu, jak i wtedy, gdy nie ma dostępu do drogi

publicznej poprzez drogę innego rodzaju (np. tzw. - drogę wewnętrzną), faktycznie

istniejącą o odpowiedniej szerokości i ukształtowaniu, umożliwiającą nieprzerwany

i nieskrępowany dostęp ogółowi osób (por. wyrok SN z dnia 15 czerwca 2010 r.,

II CSK 30/10, nie publ.). Ponieważ w stanie faktycznym niniejszej sprawy należy

uznać, że nieruchomość wnioskodawców ma odpowiedni dostęp do drogi

publicznej ze względu na uprawnienie do korzystania z dróg wewnętrznych,

wynikające z art. 4 ust. 4 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, to skarga

kasacyjna wnioskodawców musiała podlegać oddaleniu. Powyższej konstatacji nie

zmienia fakt, że uczestnik postępowania ograniczył możliwość korzystania z dróg

wewnętrznych

przez

zamontowanie

Kwestia wyegzekwowania

korzystania

z

dróg

przez

bramy

wnioskodawców

wewnętrznych

pozostawała

zamykanej

„na

swojego

uprawnienia

poza

ramami

pilota”.

do

niniejszego

postępowania.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 398 14 w związku

z art. 13 § 2 k.p.c.).

Wobec

oddalenia

skargi

kasacyjnej

bezprzedmiotowe

stało

się

ustosunkowywanie się do zarzutu skarżących rzekomego naruszenia przez Sąd

drugiej instancji art. 520 § 3 k.p.c.

db