I CSK 419/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 419/10

POSTANOWIENIE

Dnia 1 grudnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marian Kocon (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Krzysztof Strzelczyk

SSN Bogumiła Ustjanicz

w sprawie z wniosku Ireny W.

przy uczestnictwie Jana L. I innych,

o stwierdzenie nabycia spadku,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 1 grudnia 2011 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 16 kwietnia 2009 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2009 r. Sąd Okręgowy oddalił apelację

wnioskodawczyni Ireny W. od postanowienia Sądu Rejonowego stwierdzającego

dziedziczenie na podstawie testamentu na rzecz wnioskodawczyni i uczestników

postępowania, w którym spadkodawczyni przeznaczyła wnioskodawczyni bliżej

opisane mieszkanie, a uczestnikom postępowania określone kwoty dolarów USA, o

łącznej wysokości 31000. Aprobował stanowisko Sądu Rejonowego, który kierując

się dyrektywą interpretacyjną zdania drugiego art. 961 k.c., określił przypadające

wnioskodawczyni i uczestnikom części ułamkowe na podstawie stosunku wartości

przeznaczonego im majątku spadkowego.

Skarga kasacyjna wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Okręgowego –

oparta na podstawie pierwszej z art. 3983 k.p.c. – zawiera zarzut naruszenia art.

961, 948 § 1, 2 k.c., i zmierza do uchylenia obu orzeczeń Sądów niższej instancji

oraz przekazania sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rację ma skarżąca jedynie o tyle o ile twierdzi, że w wypadku testamentu,

którego tekst jest jasny i jednoznaczny, należy przyjąć, iż brzmienie testamentu

odpowiada rzeczywistej woli spadkodawcy i nie wymaga specjalnej wykładni.

Poza tym, że dyrektywa interpretacyjna zawarta w zdaniu drugim art. 961 k.c.

ma zastosowanie – jak wynika z tego przepisu – wyłącznie w przypadku istnienia

wątpliwości co do charakteru prawnego dokonanych rozrządzeń. Rzeczywiście,

jeżeli rozrządzenia testatora nie budzą wątpliwości co do ich charakteru lub

w drodze interpretacji testamentu charakter ten można ustalić, to, jak twierdzi

skarżąca, wykluczone jest stosowanie tej dyrektywy.

Natomiast wtedy, gdy testament może być tłumaczony zarówno jako

powołanie do spadku jak i jako uczynienie zapisu, co ma miejsce w sprawie,

znajduje zastosowanie dyrektywa zdania drugiego art. 961 k.c. Ma ona bowiem na

celu usunięcie wątpliwości w sytuacji, gdy spadkodawca wprawdzie dokonał

rozrządzeń, ale jednocześnie nie określił jednoznacznie ich charakteru.

Zgodnie z powyższą dyrektywą jeżeli spadkodawca oznaczył w testamencie

kilka osób i każdej z nich przeznaczył poszczególne prawa majątkowe które razem

wziąwszy wyczerpują cały lub prawie cały spadek, a tekst testamentu nasuwa

wątpliwości co do tego, czy spadkodawca chciał osoby te powołać do spadku,

czy też uczynić je zapisobiercami, to poczytuje się je za spadkobierców powołanych

do całego spadku w częściach ułamkowych, odpowiadających stosunkowi wartości

przeznaczonych im praw.

Skarżąca

zarzucając

naruszenie

art.

961,

k.c.

pomija,

że spadkodawczyni Janina L. w testamencie własnoręcznym sporządzonym w dniu

7 marca 1997r. oznaczyła kilka osób i każdej z nich przeznaczyła poszczególne

prawa majątkowe (przedmioty majątkowe), które razem wziąwszy wyczerpują w

zasadzie cały spadek. Wbrew zarzutom skarżącej tekst tego testamentu nie jest

jasny i jednoznaczny. Pozbawione jakichkolwiek podstaw jest twierdzenie, że w

sposób nie budzący wątpliwości spadkodawczyni rozrządziła całością spadku na

rzecz skarżącej, i że co do części swego majątku ustanowiła zapis. Testament

Janiny L. zawiera bowiem takie wyrażenia jak „przekazuje mieszkanie moje

znajdujące się (...), całkowicie wyposażone, wraz z meblami, obrazami, mojej

opiekunce Irenie W., która jest tutaj zameldowana i mieszka (....)”, a nie „powołuje

do spadku (...)”, „ustanawia spadkobiercą” itd. W dalszym akapicie: „podaję listę

osób których chcę obdarzyć pieniędzmi (....)”. Niepodobna zatem przyjąć z jego

brzmienia, którego częścią są przytoczone wyrażenia, że wolą spadkodawczyni

było uczynienie jedynie skarżącą następcą ogólnym.

W tym stanie rzeczy, przy wykładni testamentu Janiny L. Sądy niższej

instancji zasadnie odwołały się do dyrektywy interpretacyjnej zawartej w zdaniu

drugim art. 961 k.c., w świetle której

osoby wymienione w testamencie

(z wyjątkiem wynikającym jednoznacznie z jego brzmienia) są jej spadkobiercami.

W konsekwencji, że wielkość ich udziałów, w jakich dziedziczą, zależy od wartości

mieszkania z wyposażeniem oraz od wartości kwot dolarów pozostałych w spadku.

I dalej, że te udziały wyrażają się ułamkami, w których licznik odpowiada wartości

tych praw przeznaczonych każdemu z nich, a mianownik sumę liczników.

Z tych przyczyn orzeczono, jak w postanowieniu.