I CSK 408/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 408/11

POSTANOWIENIE

Dnia 17 maja 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie z wniosku Miasta P.

przy uczestnictwie M. B. i Skarbu Państwa - Starosty G.,

M. I. i J. I.

o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 17 maja 2012 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 7 lutego 2011 r.,

oddala skargę oraz wniosek uczestnika Skarbu Państwa Starosty G., reprezentowanego przez Prokuratorię Generalną

Skarbu

Państwa

kasacyjnego.

o

zasądzenie

kosztów

postępowania

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 5 lipca 2010 r. Sąd Rejonowy oddalił połączone do

wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia wnioski Miasta P., z udziałem

M. B.

(poprzednio X.), Skarbu Państwa – Starosty Powiatu G., M. I. i J. I. o stwierdzenie,

że Skarb Państwa nabył przez zasiedzenie własność nieruchomości położonych w

P., stanowiących: działkę gruntu o numerze ewidencyjnym 107/1, działkę gruntu o

numerze ewidencyjnym 131/1 i działkę gruntu o numerze ewidencyjnym 25/3.

Postanowieniem z dnia 7 lutego 2011 r. Sąd Okręgowy oddalił apelację

wnioskodawcy.

W sprawie dokonano następujących ustaleń.

Działki gruntu o numerach ewidencyjnych 131/1 i 25/3 są zajęte pod drogi

i stanowią odpowiednio część ulicy S. i H. Zostały wydzielone pod drogi publiczne

w 1928 roku, obecnie stanowią własność M. i J. I. Działka nr 107/1 zajęta jest pod

drogę stanowiąc część ulicy W. Działka została wydzielona pod drogę publiczną

zgodnie z projektem podziału zatwierdzonym w 1927 roku, obecnie jest własnością

M. B. (z domu X.).

Przedmiotowe

działki

zostały

wydzielone

zgodnie

z

przepisami

rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z 16 lutego 1928 r. o prawie

budowlanym i zabudowaniu osiedli, w którym przewidziano, iż plan parcelacji mógł

zobowiązywać do utworzenia dróg i terenów tzw. publicznych, zaś przeniesienie

własności tworzonych w wyniku parcelacji działek następowało z prawem własności

odpowiednich części terenów o owym publicznym przeznaczeniu. Właściciele

nieruchomości mieli obowiązek utrzymywania terenów użyteczności publicznej,

nie mogli ich zamykać, ani pobierać opłat za korzystanie z nich. W odniesieniu

do spornych działek nie nastąpiło jednak przekazanie ich własności na rzecz gminy,

a więc pozostały one własnością osób fizycznych - właścicieli nieruchomości

powstałych

w

wyniku

parcelacji

-

i

jako

część

tych

nieruchomości

-

były przedmiotem obrotu prawnego.

Działki objęte wnioskiem począwszy od 1974 roku były oznaczane

w rejestrach gruntów jako użytek drogowy, co do którego - jako władający - był

wpisany Urząd Powiatowy - Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej,

a następnie - Urząd Miasta P.

Sąd Rejonowy stwierdził, że do nabycia własności przez zasiedzenie może

prowadzić jedynie posiadanie mające charakter cywilnoprawny i odnoszące się

do rzeczy,

które

mogą

być

przedmiotem

władztwa

cywilnoprawnego.

Uznał, że drogi publiczne nie mogą być przedmiotem posiadania w rozumieniu

przepisów kodeksu cywilnego i przedmiotem obrotu, a w konsekwencji również

przedmiotem zasiedzenia. Objęte wnioskiem nieruchomości powinny być w ocenie

Sądu traktowane jako drogi publiczne, które podlegają wyłączeniu z obrotu

cywilnoprawnego, gdyż od samego początku ich wydzielenia były do tego celu

przeznaczone i w takim charakterze wykorzystywane, pomimo że decyzja

administracyjna

o

ustaleniu

lokalizacji

drogi

publicznej

została

wydana

i opublikowana dopiero w 1988 roku. Objęcie nieruchomości we władanie nastąpiło

w ramach wykonywania zadań publicznych; jako spowodowane potrzebą

urządzenia służących ogółowi mieszkańców dróg publicznych. W ocenie Sądu,

władanie przedmiotowymi gruntami przez Gminę P., Skarb Państwa i Miasto P.

było związane z wykonywaniem zadań publicznych i nosiło znamiona „faktycznego

wywłaszczenia".

Sąd zaznaczył, że uregulowaniu stanu prawnego nieruchomości, na których

zostały zlokalizowane drogi publiczne służyła ustawa z 3 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną - gdzie

wprowadzono

wywłaszczenie

z

mocy

prawa,

lecz

za

odpowiednim

odszkodowaniem. W ocenie Sądu uwzględnienie wniosku o stwierdzenie

zasiedzenia nieruchomości zajętej pod drogę publiczną mogłoby doprowadzić

do obejścia

prawa,

gdyż

doprowadziłoby

do

odjęcia

prawa

własności

bez przewidywanego, dla takich przypadków odszkodowania.

Sąd drugiej instancji uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu

i opiera się na trafnych ustaleniach stanu faktycznego sprawy, jak i prawidłowej

ocenie prawnej żądania wniosku. Poczynione w sprawie ustalenia Sąd Okręgowy

uznał za własne. W jego ocenie wnioskodawca, odwołując się do historii powstania

przedmiotowych nieruchomości i faktu figurowania przedmiotowych działek gruntu

w księgach wieczystych nieruchomości będących własnością prywatnych osób

fizycznych, dąży w sposób nieuprawniony do projekcji sytuacji prawnej i charakteru

władania spornymi nieruchomościami tychże osób na czynności faktyczne

i ewentualne władztwo w stosunku do tych gruntów wykonywane przez organa

samorządowe

czy

organy

jednostek

państwowej

administracji

terenowej

dokonywane w okresie, w którym miałby biec termin zasiedzenia.

Sąd Okręgowy podzielił twierdzenie Sąd Rejonowego, że władztwo

nad spornymi działkami miało charakter publicznoprawny, który nie może

prowadzić do nabycia własności przez zasiedzenie na podstawie przepisów

kodeksu cywilnego. Zwrócono uwagę, że sam wnioskodawca określał sporne

grunty jako dobra publiczne, z których mogą korzystać wszyscy. Co do zasady

zapewnienie istnienia i utrzymywanie dróg należy do sfery prawa publicznego

i czynności w tym przedmiocie stanowią realizację publicznoprawnych obowiązków

administracji państwowej i samorządowej. Zauważono, że choć w okresie objętym

wnioskiem nie został wydany odpowiedni akt prawny nadający spornym gruntom

status

drogi

publicznej,

to

były

one

niewątpliwie

w

tym

charakterze

wykorzystywane.

Wskazane wyżej postanowienie wnioskodawca Miasto P. zaskarżyła skargą

kasacyjną w całości.

Jako podstawy skargi kasacyjnej wskazano naruszenie art. 172 k.c. poprzez

jego nieprawidłowe zastosowanie polegające na uznaniu, że przepis ten nie

pozwala na stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa

wskutek błędnego przyjęcia, że wszystkie drogi, bez względu na stan właścicielski,

stanowią rzeczy publiczne, czyli jako res extra commercium wyłączone są spod

obrotu, a wobec tego nie mogą być one przedmiotem posiadania w rozumieniu

przepisów kodeksu cywilnego.

Skarżąca wniosła

o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości

i rozstrzygnięcie co do istoty sprawy, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego

postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Uczestnik postępowania Skarb Państwa reprezentowany przez Starostę

Powiatu G. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnioskodawczyni wniósł o uchylenie

zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na wstępie wymaga podkreślenia szczególny charakter nieruchomości

objętych wnioskiem o zasiedzenie. Wszystkie trzy działki stanowią bowiem

fragmenty ulic i zostały wydzielone pod drogi publiczne jeszcze w latach 1927

i 1928, jednakże do tej pory nie został uregulowany taki właśnie ich stan prawny,

w związku z czy formalnie ich właścicielami pozostają osoby fizyczne, będące

uczestnikami

postępowania.

W

tym

stanie

rzeczy

podstawową

kwestią

do rozstrzygnięcia pozostaje, czy nieruchomość wykorzystywana od lat jako droga

publiczna (ulica miejska) może być przedmiotem posiadania samoistnego

prowadzącego do zasiedzenia przez podmiot zarządzający nią (tzw. posiadanie

czy też

władztwo

właścicielskie).

Wnioskodawca

uzasadniał

wniosek

tym,

że „wszelkie koszty administrowania i utrzymania ulic ponosiło i nadal ponosi

Miasto P. Pod ulicami biegną też sieci urządzeń miejskich: wodociągowa

i kanalizacyjna, administrowane przez Urząd miasta P.”. Okoliczności te są w

sprawie bezsporne, jednakże - wbrew przekonaniu skarżącego - nie mogą

usprawiedliwiać żądania wniosku. Świadczą one bowiem w sposób jednoznaczny

o tym, że władanie nieruchomościami przez wnioskodawcę miało charakter

władztwa publicznego, sprawowanego pro publico bono, a nie było posiadaniem

rzeczy dla siebie (animus rem sibi habendi), która to postać władztwa jest - zgodnie

z art. 336 k.c. w zw. z art. 172 k.c. - nieodzownym warunkiem prowadzącym do

nabycia

własności

przez

posiadacza

w

drodze

zasiedzenia.

Władanie

nieruchomością dla dobra innych, określane mianem władztwa publicznego, nie

spełnia wymogu przesłanki zasiedzenia, jaką jest

charakter posiadania

właścicielskiego, a tym samym nie może doprowadzić władającego nieruchomością

do nabycia w tym trybie jej własności (por. uzasadnienie uchwały pełnego składu

Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2007 r., III CZP 30/07,

OSNC 2008, nr 5, poz. 43). Oddalenie w niniejszej sprawie wniosku o zasiedzenie,

a następnie apelacji wnioskodawcy było więc prawidłowe, a kwestionująca to

rozstrzygnięcie Sądu Odwoławczego skarga kasacyjna podlegała oddaleniu, jako

bezzasadna (art. 39312 w zw. z art. 5191 § 1 i w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). Stanowisko

wnioskodawcy

popierała

w odpowiedzi

na

skargę

kasacyjną

Prokuratoria

Generalna Skarbu Państwa. Ponieważ nie zostało ono uwzględnione, wniosek

Prokuratorii o zasądzenie kosztów postępowania podlegał oddaleniu (art. 520 § 2

k.p.c.).