I CSK 4056/23 · Sąd Najwyższy

I CSK 4056/23 POSTANOWIENIE 28 sierpnia 2024 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Agnieszka Góra-Błaszczykowska na posiedzeniu niejawnym 28 sierpnia 2024 r. w Warszawie‎w sprawie z wniosku K. P.‎z udziałem Z. P., M. B., J. M., M. K., E. S., G. C., A. C., E. K., H. C., H. G., J. C., S. G., D. P.‎o zasiedzenie,‎na skutek skargi kasacyjnej K. P.‎od postanowienia Sądu Okręgowego w Ostrołęce‎z 9 stycznia 2023 r., I Ca 576/21, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

2. zasądza od K. P. na rzecz Z. P. 900 (dziewięćset) złotych kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego orzeczenia skarżącemu K. P. do dnia zapłaty.

UZASADNIENIE

Postanowieniem z 28 października 2015 r., Sąd Rejonowy w Ostrołęce: stwierdził, że J. i T. małż. P. nabyli przez zasiedzenie ‎z dniem 27 stycznia 1978 r. udział w wysokości 6/20 części w prawie własności nieruchomości położonych w O., oznaczonych numerami ewidencyjnymi działek (…) oraz udział w wysokości 6/20 części w prawie własności nieruchomości położonej w O., oznaczonej nr ewidencyjnym działki […] - aktualnie podzielonej na działki (…), dla których to nieruchomości w Sądzie Rejonowym ‎w Ostrołęce jest prowadzony zbiór dokumentów Zd […] (pkt 1); stwierdził, że Z.

P., s. J. i T., nabył przez zasiedzenie z dniem ‎1 stycznia 2014 r. własność nieruchomości oznaczonej numerem ewidencyjnym działki […]1 o pow. 0,1941 ha, okazanej na projekcie podziału działki nr […]2 wersja I, sporządzonym przez biegłego geodetę k. 1175 akt, stanowiącym integralną część orzeczenia - przyjętym do Państwowego Zasobu Geodezyjnego prowadzonego przez Prezydenta Miasta Ostrołęki w dniu 21 stycznia 2015 r. za nr […] (pkt 2); oddalił wniosek Z. P. w pozostałej części (pkt 3) oraz orzekł o kosztach postępowania (pkt 4).Postanowieniem z 9 stycznia 2023 r., I Ca 576/21 Sąd Okręgowy ‎w Ostrołęce: zmienił zaskarżone postanowienie w pkt 1, w ten sposób, że stwierdził, iż J. i T. małż.

P. nabyli poprzez zasiedzenie ‎z 27 stycznia 1978 r. udział w wysokości 6/20 części w prawie własności nieruchomości położonych w O., oznaczonych nr ewidencyjnymi (…) oraz udział w wysokości 6/20 części w prawie własności nieruchomości położonej ‎w O., oznaczonej po podziale nr ewid. […]3 o pow. 0,3170 ha, okazanej na mapie sytuacyjnej nieruchomości (k. 2611), sporządzonej przez biegłego sądowego z zakresu geodezji M. P. 28 grudnia 2022 r., przyjętej do zasobu geodezyjnego i kartograficznego Miasta Ostrołęka za nr […]2 - dla których to nieruchomości w Sądzie Rejonowym w Ostrołęce prowadzony jest zbiór dokumentów […] oraz oddalił dalej idący wniosek (pkt 1); zmienił zaskarżone postanowienie w pkt 3 w ten sposób, że stwierdził, iż Z.

P., syn J. i T., nabył przez zasiedzenie z 1 stycznia 2014 r. prawo własności nieruchomości położonych w O. oznaczonych nr ewidencyjnymi (…), okazanych na wyrysach z map ewidencyjnych sporządzonych przez biegłego sądowego z zakresu geodezji M. P. 12 sierpnia 2022 r. przyjętych do zasobu geodezyjnego i kartograficznego Miasta Ostrołęka za nr […] oraz nieruchomość oznaczoną po podziale nr ewid. […]4 o pow. 0,6945 ha okazanej na mapie sytuacyjnej nieruchomości (k. 2611), sporządzonej przez biegłego sądowego z zakresu geodezji M.

P. 28 grudnia 2022 r. przyjętej do zasobu geodezyjnego i kartograficznego Miasta Ostrołęka za nr […] - dla których to nieruchomości w Sądzie Rejonowym w Ostrołęce prowadzony jest zbiór dokumentów […] (pkt 2) oraz orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego i kasacyjnego (pkt III i IV).K. P. wniósł skargę kasacyjną od tego postanowienia, zaskarżając je w całości. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, podnosząc zarzut nieważności postępowania apelacyjnego. Skarżący wskazał, że Sąd II instancji orzekał w składzie jednego sędziego, tj. składzie ukształtowanym na podstawie art.15 zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia ‎2 marca 2020 r., o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanymi nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn.

Dz.U. z 2021, poz. 2095 ze zm). W uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2023 r., ‎III PZP 6/22, stwierdzono, że sytuacja taka ogranicza prawo do sprawiedliwego rozpoznania sprawy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) i prowadzi do nieważności postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.). Skarżący podkreślił, że w orzecznictwie ‎i doktrynie przyjęto, iż nieważność postępowania apelacyjnego, uznana jest za samodzielną i wystarczającą przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (zob. uchwała Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2002 r., III CZP 72/02, OSNC 2003, nr 7-8, poz.92).

Nadto skarżący wyjaśnił, że przyjęta w uchwale wykładnia ma zastosowanie w niniejszej sprawie.Skarżący wskazał jako podstawę wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania występujące w sprawie dwa istotne zagadnienia prawne: 1.czy posiadacz samoistny części nieruchomości, może doliczyć okres współposiadania części nieruchomości z jej właścicielem, do okresu swojego samoistnego posiadania po śmierci właściciela, czy też początek biegu terminu samoistnego posiadania tej części, należy liczyć od objęcia w samoistne posiadanie części tej nieruchomości po śmierci właściciela albo czy doszło do zasiedzenia niewydzielonego udziału odpowiedniej części wspólnie użytkowanej działki;2.czy dopuszczalne jest stwierdzenie zasiedzenia części nieruchomości, z granicą po ścianie budynku gospodarczego i budynku mieszkalnego – pozostających poza zasiedzeniem, z drzwiami w kierunku granicy z gruntem zasiadywanym, na całej długości linii rozgraniczającej grunty w pasie 4 metrów, ‎w sytuacji, gdy stwierdzenie zasiedzenia po ścianach tychże budynków, dokonane zostało wbrew dyspozycji art. 172 § 1 k.c., wobec braku samoistnego posiadania (grunt pozostawał we współposiadaniu właściciela – T.

P.‎i uczestnika Z. P.) i przy uniemożliwieniu wyjazdu z tych budynków, przeprowadzenia remontów, dojazdu do bramy wjazdowej i dostępu do drogi publicznej. W odpowiedzi na powyższe, uczestnik postępowania Z. P. wniósł o odrzucenie skargi kasacyjnej lub odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarga kasacyjna jest kwalifikowanym środkiem prawnym, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a leżącymi ‎w interesie powszechnym.

Rozpoznanie skargi kasacyjnej powinno służyć ochronie obowiązującego porządku prawnego przed dowolnością orzekania oraz zapewniać jednolitość orzecznictwa sądowego w takich sprawach, w których możliwe jest dokonanie zasadniczej wykładni przepisu prawa, mającej walor generalny ‎i abstrakcyjny. W przepisach kodeksu postępowania cywilnego skarga kasacyjna została ukształtowana jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń, wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego ‎z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18).Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej.

Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony - co należy podkreślić - wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1 - 4 k.p.c., nie zaś do merytorycznej oceny skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 11 lipca 2023 r., I CSK 6201/22).W pierwszej kolejności Sąd Najwyższy rozważył zarzut nieważności postępowania, polegający (zdaniem skarżącego) na niezgodnym z prawem składzie orzekającym, wydającym zaskarżone orzeczenie, tj. w składzie jednoosobowym.

Sąd Najwyższy uznał, że w sprawie nie zaistniała nieważność postępowania. Rozstrzygnięcie Sądu II instancji zostało wydane w oparciu o obowiązujące w jego dacie przepisy prawa, tj. art. 15zzs ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. ‎o szczegółowych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem ‎i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j.: Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.). Zgodnie z nim w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania tego z nich, który obowiązywał jako ostatni, w sprawach rozpoznawanych według przepisów ustawy ‎z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego; w pierwszej i drugiej instancji sad rozpoznaje sprawy w składzie jednego sędziego, z wyjątkiem spraw rozpoznawanych w składzie jednego sędziego i dwóch ławników; prezes sądu może zarządzić rozpoznanie sprawy w składzie trzech sędziów, jeżeli uzna to za wskazane ze względu na szczególną zawiłość lub precedensowy charakter sprawy.

Zatem Sąd II instancji, wydając orzeczenie w przedmiotowej sprawie w składzie jednoosobowym, działał na podstawie i w granicach prawa. W konsekwencji brak jest podstaw o stwierdzenia, że zaskarżone orzeczenie zostało wydane ‎w warunkach nieważności postępowania. Nadto wskazać należy, że przywołana przez skarżącego uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego III PZP 6/22 zapadła po wydaniu zaskarżonego orzeczenia i nie ma ona zastosowania do orzeczeń wydanych do dnia ‎26 kwietnia 2023 r. Dla spełnienia wymagania z art. 3984 § 2 k.p.c. konieczne jest zawarcie ‎w skardze kasacyjnej odrębnego wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania, zawierającego profesjonalny wywód prawny nawiązujący do wskazanych ‎w art. 3989 § 1 k.p.c. przesłanek przedsądu ze wskazaniem, które z nich występują w sprawie i z uzasadnieniem stanowiska skarżącego (zob. postanowienie SN ‎z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06).

Ze względu na odmienny cel instytucji przedsądu i jej odrębne oraz kwalifikowane przesłanki, wskazanie i uzasadnienie okoliczności decydujących o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie może polegać na odwołaniu się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. W prawidłowo sporządzonej skardze kasacyjnej oba powyższe elementy muszą pojawić się oddzielnie i autonomicznie. Sąd Najwyższy nie jest bowiem trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę kasacyjną, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia, wnoszonym ‎i rozpoznawanym nie tylko w interesie skarżącego, ale przede wszystkim ‎w interesie publicznym.Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na przesłankę ‎z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. wymaga, by przedstawione w niej zagadnienie prawne było istotne, co wyraża się w jego znaczeniu dla rozwoju prawa lub precedensowym charakterze.

Chodzi więc o zagadnienie prawne, które będzie miało znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia konkretnej skargi kasacyjnej, lecz także dla praktyki sądowej w ogólności. Dla wykazania takiej jego kwalifikacji skarżący powinien określić treść i zakres zagadnienia prawnego oraz przytoczyć wyczerpujące argumenty prawne, prowadzące do rozbieżnych ocen i wątpliwości związanych z rozumieniem, czy stosowaniem przepisów prawa, których zagadnienie dotyczy i wskazać, czy były one już przedmiotem wypowiedzi judykatury. Istotnym zagadnieniem prawnym - w rozumieniu tego unormowania - jest zagadnienie objęte podstawami kasacyjnymi, doniosłe z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy i nierozwiązane dotąd w orzecznictwie, którego wyjaśnienie może się przyczynić do rozwoju prawa.

Powołanie się przez skarżącego na takie zagadnienie wymaga jego sformułowania oraz uzasadnienia występowania ‎w sprawie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 28 listopada 2003 r.,‎II CK 324/03; z 7 czerwca 2005 r., V CSK 3/05; z 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07; ‎z 22 listopada 2007 r., I CSK 326/07; z 26 września 2005 r., II PK 98/05; ‎z 10 maja 2019 r., I CSK 627/18).Sformułowanym przez skarżącego zagadnieniom prawnym nie można przypisać takiej kwalifikacji. Skarżący, poza sformułowaniem zagadnień prawnych, nie przedstawił żadnego uzasadnienia.

W skardze nie ma bowiem nie tylko pogłębionego wywodu odnoszącego się do sygnalizowanych problemów prawnych, analizy doktryny i orzecznictwa, możliwych rozbieżnych interpretacji i racji jurydycznych stojących za każdą z nich, ale w ogóle nie zostały przedstawione żadne argumenty dotyczące sformułowanych zagadnień. Ponadto drugie zagadnienie prawne nie ma charakteru uniwersalnego, o czym przekonuje jego szczegółowość i silne powiązanie z konkretnym stanem faktycznym, co oznacza, że znaczenie tego zagadnienia nie wykracza poza niniejszą sprawę.

W ocenie Sądu Najwyższego skarżący nie dąży do rozstrzygnięcia abstrakcyjnego problemu prawnego dotyczącego wykładni 172 k.c., ale weryfikacji trafności rozstrzygnięcia Sądu drugiej instancji, w szczególności ustaleń faktycznych, które nie mogą stanowić podstawy kasacyjnej ze względu na zakaz, zawarty w art. 3983 § 3 k.p.c.Podkreślić także należy, że w postanowieniu z 16 września 2021 r., ‎IV CSKP 66/21 (uchylającym postanowienie Sądu Okręgowego w Ostrołęce ‎z 10 października 2018 r., I Ca 205/16, wydane w niniejszej sprawie) Sąd Najwyższy stwierdził, że przepis art. 176 § 1 k.c. nie daje podstawy do doliczenia do czasu posiadania prowadzącego do zasiedzenia posiadania wykonywanego przez właściciela nieruchomości (zob. postanowienia Sądu Najwyższego:

‎z 9 października 1996 r., II CKU 23/96; z 9 lipca 1999 r., III CKN 285/98). Tym samym rozstrzygnął kwestię biegu terminu zasiedzenia udziału we własności nieruchomości. Odnosząc się natomiast do drugiego z zagadnień wskazać należy, że ‎w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że fizycznie wydzielenie przez sąd nieruchomości w sprawie o zasiedzenie jest dopuszczalne, jeżeli wydzielenie takie jest możliwe (zob. uchwała Sądu Najwyższego z 26 stycznia 1978 r., ‎III CZP 96/77, OSNC 1978, Nr 11, poz. 195 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 21 stycznia 2009 r., III CSK 229/08).

Podsumowując, skarżący nie sformułował w sposób prawidłowy uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, tym samym brak jest podstaw do stwierdzenia, że w sprawie występują istotne zagadnienia prawne, wskazane w skardze. Sąd Najwyższy nie stwierdził też kwalifikowanego naruszenia prawa, uzasadniającego ze względów publicznoprawnych przyjęcie skargi do rozpoznania. Sąd Najwyższy na etapie badania wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania nie analizuje przy tym podstaw skargi kasacyjnej ani ich uzasadnienia, stanowią one bowiem odrębne elementy konstrukcyjne skargi kasacyjnej.Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 520 § 3 k.p.c. oraz ‎art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1 i art. 13 § 2 k.p.c. oraz § 2 pkt 4 ‎w zw. z § 5 pkt 1 oraz § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości ‎z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.[SOP][ał] ‎