I CSK 391/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 391/11

POSTANOWIENIE

Dnia 15 marca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Wojciech Katner

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie z wniosku R. K.

przy uczestnictwie Gminy Z., C. F., S. K.,

M. K. i A. K.-P.

o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 15 marca 2012 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 25 stycznia 2011 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wnioskodawca R. K. domagał się stwierdzenia, że z dniem 1 października

2005 r. nabył w drodze zasiedzenia własność nieruchomości położonej w Z. o

powierzchni 0,0135 ha, składającej się z działki oznaczonej numerem 311/2 oraz

gruntu o powierzchni około 50 m2 stanowiącego część działki nr 311/1. W

uzasadnieniu wskazał, że jego ojciec N. K. nabył przedmiotowe grunty na

podstawie nieformalnej umowy z dnia 21 maja 1945 r. od A. K., spadkobiercy

pierwotnego właściciela – D. K.

Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 7 października 2010 r. stwierdził, że

wnioskodawca nabył z dniem 31 grudnia 2005 r. przez zasiedzenie własność

nieruchomości położonej w Z., oznaczonej numerem ewidencyjnym 311/3 o

powierzchni 11 m2, dla której Sąd Rejonowy prowadzi księgę wieczystą [...], oddalił

wniosek w pozostałej części i orzekł o kosztach postępowania.

Sąd Rejonowy ustalił, że działki nr 311/1 i 311/2 powstały w wyniku podziału

działki nr 311, wydzielonej z nieruchomości składającej się z parcel gruntowych 285

i 7/1, objętych księgą wieczystą whl.[...], której współwłaścicielem w 12/24 części

był D. K. Z dniem 17 września 1947 r. udział należący do D. K. przeszedł na

własność Skarbu Państwa z mocy prawa na podstawie dekretu z dnia 5 września

1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach

przesiedlonych do Z.S.R.R. (Dz. U. Nr 59, poz. 318 ze zm.). W 1974 r. Skarb

Państwa zezwolił na urządzenie na działce nr 311 drogi dojazdowej do sąsiednich

nieruchomości. Sąd Rejonowy prawomocnym wyrokiem z dnia 25 lutego 1976 r.,

sygn. akt 177/76/C, nakazał N. K. wydanie Skarbowi Państwa działki nr 311; bramę

zagradzającą przejazd przez tę działkę usunięto w 1985 r. Działka nr 311/1 w 1987

r. została oddana w użytkowanie wieczyste I. G., zaś działka nr 311/2 uległa

komunalizacji i stanowi własność Gminy Z. Na części działki nr 311/1, oznaczonej

w projekcie podziału sporządzonym przez biegłą B. H. numerem 311/3,

wnioskodawca oraz jego poprzednik prawny od 1975 r. składują drewno z rozbiórki

domu.

W

oparciu

o

powyższe

za usprawiedliwiony jedynie w

ustalenia

Sąd

sprzeciwu

właściciela,

uznał

wniosek

części dotyczącej działki nr 311/3, wskazując,

że składowanie na niej materiału rozbiórkowego

braku

Rejonowy

stanowi

od ponad trzydziestu lat, przy

przejaw

samoistnego

posiadania

wnioskodawcy i jego poprzednika przez okres wystarczający do zasiedzenia.

W odniesieniu do działek nr 311/2 i 311/4 - wydzielonych przez biegłą w projekcie

podziału działki nr 311/1 – stwierdził natomiast, że

bieg terminu ich zasiedzenia

uległ przerwaniu do 1985 r. wskutek wytoczenia przez Skarb Państwa powództwa

o ochronę własności i egzekucji wyroku uwzględniającego to powództwo (art. 123

§ 1 k.c.), zaś po tej dacie posiadanie nie zostało przywrócone wnioskodawcy.

Sąd Okręgowy postanowieniem zaskarżonym skargą kasacyjną oddalił

apelację wnioskodawcy wniesioną od postanowienia Sądu Rejonowego w zakresie

oddalającym wniosek. Podzielił zarzut skarżącego, że w sprawie niniejszej nie ma

zastosowania art. 123 § 1 k.c., gdyż art. 177 k.c. obowiązujący do dnia 1

października 1990 r. wyłączał możliwość nabycia własności nieruchomości

państwowej przez zasiedzenie. Przyjął, że skoro w okresie tym nie biegł termin

zasiedzenia, to nie mógł on ulec przerwaniu. Stanął jednak na stanowisku,

że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

N. K. nie przyjmował do

wiadomości, że własność gruntów objętych wnioskiem przeszła na Skarb Państwa

i nie godził się z tym stanem rzeczy. Okoliczność ta jak również sposób, w jaki

wszedł on w posiadanie tych gruntów, nie pozwalają przypisać mu, a konsekwencji

– również wnioskodawcy, przymiotu posiadacza w dobrej wierze. Wysoce wątpliwe

jest, że w ogóle byli oni posiadaczami samoistnymi, gdyż w stosunku do tych

gruntów Skarb Państwa podejmował określone decyzje, zezwalając na urządzenie

drogi dojazdowej do nieruchomości sąsiedniej, budowę sieci wodociągowej

i budowę domu, czy też odmawiając wnioskodawcy oraz jego poprzednikowi

sprzedaży spornej działki . Posiadanie przez N. K. działki nr 311 wiązało się z

korzystaniem z przejazdu i przechodu do swojej nieruchomości.

Z uzasadnienia

wyroku Sądu Wojewódzkiego, oddalającego rewizję N. K. od wyroku wydanego w

sprawie 177/76/C, wynika, że zgromadzony tam materiał dowodowy nie dawał

podstaw do przyjęcia, iż N. K. wykazał posiadanie działki nr 311 od co najmniej

trzydziestu lat.

Sąd

Okręgowy

uznał

za

bezzasadne

twierdzenia

skarżącego,

że przedstawione przez niego dowody wskazują na samoistność i nieprzerwalność

posiadania przedmiotowych gruntów od 1945 r. Stwierdził przy tym, że dowody

te „w zderzeniu z dowodami przedstawionymi przez uczestników nie mają większej

mocy dowodowej tym bardziej, że przeciwko dowodom i twierdzeniom uczestników

nie przedstawiono argumentów, mogących skutecznie je obalić”. Przyjął również,

że niedopuszczalność zaliczenia do terminu zasiedzenia posiadania sprzed

21 lipca 1961 r., czyni zbędne zajmowanie się posiadaniem w tym okresie.

Zauważył wreszcie, że

„nie wydaje się … w świetle zgromadzonych dowodów

pozbawione racji twierdzenie Sądu Rejonowego, że po wyegzekwowaniu wyroku

z 25.02.1976 r. nie wykazał wnioskodawca samoistności posiadania działki nr 311,

co odnosi się również do okresu po 1.10.1990 r.”.

W skardze kasacyjnej, opartej na obu podstawach określonych w art. 398 3

§ 1 k.p.c., wnioskodawca zarzucił naruszenie art. 10 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r.

o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 55, poz. 321 ze zm.) przez

niewłaściwe zastosowanie i art. 172 § 1 k.c. przez błędną wykładnię oraz art. 378

§ 1 k.p.c. i art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. Powołując się na te zarzuty

wniósł o uchylenie postanowienia Sądu Okręgowego i wydania orzeczenia

stwierdzającego, że wnioskodawca nabył przez zasiedzenie własność działek nr

311/2 i 311/4 z dniem 1 października 2010 r. albo przekazującego sprawę temu

Sądowi do ponownego rozpoznania,

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 172 k.c., do nabycia własności nieruchomości w drodze

zasiedzenia konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: samoistnego

i nieprzerwanego posiadania oraz upływu ustawowego terminu. Samoistnym

posiadaczem nieruchomości w rozumieniu art. 172 k.c. jest ten, który nią włada jak

właściciel (art. 336 k.c.), a więc wykonuje uprawnienia składające się na treść

prawa własności (art. 140 k.c.). Nabycie posiadania w dobrej lub złej wierze nie

stanowi samodzielnej przesłanki zasiedzenia nieruchomości, lecz decyduje

o długości

terminu

zasiedzenia.

Zasiedzenie

następuje

z

upływem

dwudziestoletniego terminu, gdy posiadanie zostało nabyte w dobrej wierze

(art. 172 § 1 k.c.). Natomiast w razie uzyskania posiadania w złej wierze

obowiązuje dłuższy, trzydziestoletni termin zasiedzenia (art. 172 § 2 k.c.).

Rozstrzygające znaczenie ma stan dobrej lub złej wiary w chwili uzyskania

posiadania.

Z przytoczonych

unormowań

wynika,

o stwierdzenie nabycia własności przez zasiedzenie

że

oddalenie

wniosku

może nastąpić w razie

jednoznacznego uznania przez sąd, że choćby jedna z wymienionych przesłanek

zasiedzenia nie została spełniona.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd Okręgowy poddał

w wątpliwość możliwość przypisania wnioskodawcy oraz jego poprzednikowi

przymiotu posiadaczy samoistnych działki nr 311 zarówno przed, jak i po wejściu

w życie ustawy z dnia 28 lipca 1990 r., uchylającej art. 177 k.c. (str. 7 i 9).

Jednocześnie wskazał, że ich posiadanie nie miało cech samoistności, gdyż było

związane z korzystaniem z przejazdu i przechodu do swojej nieruchomości (str. 8).

Trafnie zarzucił skarżący, że wskazany sposób korzystania z działki nr 311/2,

wydzielonej z działki nr 311, nie sprzeciwia się uznaniu go za przejaw wykonywania

uprawnień właścicielskich (art. 140 k.c.). Ocena ta budzi zastrzeżenia wobec

jednoczesnego dostrzeżenia przez Sąd Okręgowy, że poprzednik wnioskodawcy nie

akceptował przejścia własności tej działki na rzecz Skarbu Państwa, a jednocześnie

nie tylko z niej korzystał, ale podejmował również czynności związane z utrzymanie

jej w należytym stanie. Samoistny posiadacz rzeczy w złej wierze nie pozbawia

swego posiadania przymiotu samoistności z powodu zwrócenia się do właściciela

rzeczy z ofertą nabycia jej własności (zob. postanowienia Sadu Najwyższego: z dnia

28 kwietnia 1999 r., I CKN 430/98, OSNC 1999, nr 11, poz. 198 oraz z dnia15

października 2010 r., V CSK 65/10, nie publ.). Cechy samoistności posiadania

wnioskodawcy nie odbiera jeszcze sam fakt, że w odniesieniu do spornych gruntów

Skarb Państwa podejmował określone decyzje. Skutku takiego nie można również

wiązać z usunięciem bramy zagradzającej przejazd przez działkę nr 311 bez

jednoznacznego ustalenia, czy było to wynikiem egzekucji wyroku uwzględniającego

roszczenie windykacyjne i czy rezultat ten był równoznaczny z utratą posiadania

przez poprzednika wnioskodawcy.

Sąd Okręgowy, dokonując oceny charakteru posiadania wnioskodawcy,

wyszedł z odmiennych założeń,

upatrując w

przytoczonych okolicznościach

przeszkodę do uznania tego posiadania za samoistne. Wysnutej ostatecznie w tym

zakresie konkluzji nie wyraził jednak w sposób stanowczy. Wskazuje na to zarówno

sposób jej ujęcia, jak i równoległe podjęcie rozważań w przedmiocie dobrej lub złej

wiary wnioskodawcy oraz jego poprzednika, bezprzedmiotowych w przypadku

odmowy ich posiadaniu przymiotu samoistności. Wobec braku jednoznacznego

przesądzenia powyższej kwestii, przy zastosowaniu właściwych - z punktu widzenia

art. 172 k.c. – kryteriów oceny, niemożliwe jest skuteczne odparcie zarzutu błędnej

wykładni tego przepisu, a w konsekwencji również pozostałych zarzutów

podniesionych w skardze kasacyjnej.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 15 § 1 orzekł, jak

w sentencji.