I CSK 379/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 379/10

POSTANOWIENIE

Dnia 4 marca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Marta Romańska

w sprawie z wniosku Ewy M. i Zdzisława S.

przy uczestnictwie Gabrieli S. i Adeli S.

o dział spadku i podział majątku,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 4 marca 2011 r.,

skargi kasacyjnej uczestniczki postępowania Gabrieli S.

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 9 grudnia 2009 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie w części dotyczącej

apelacji uczestniczki postępowania Gabrieli S. oraz co do

orzeczenia o kosztach postępowania odwoławczego i w tym

zakresie przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu do

ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania apelacyjnego i kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy postanowieniem z 10 grudnia 2008 r. – po szczegółowym

ustaleniu składu spadku po Zdzisławie S. – dokonał działu tego spadku (wraz z

jednoczesnym zniesieniem współwłasności ruchomości Zdzisława S. i Gabrieli S.)

między innymi w ten sposób, że określone bliżej w tym postanowieniu składniki

majątku spadkowego, w tym własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu nr 103

przy ulicy C. […] w W., pozostające w zasobach Spółdzielni Mieszkaniowej „G.” w

W. o wartości 357 575 zł, przyznał na wyłączną własność uczestniczki

postępowania

Gabrieli

wnioskodawczyni

Ewy

S. oraz

zasądził

M. kwotę

od

tej

uczestniczki

na

rzecz

185 232,21

zł

tytułem

spłaty.

Tymże

postanowieniem oddalił jednocześnie wnioski o podział majątku dorobkowego

Zdzisława S. i Adeli S., a także majątku dorobkowego Zdzisława S. i Gabrieli S.

Apelacje wnioskodawczyni Ewy M. i uczestniczki postępowania Gabrieli S.

zostały oddalone przez Sąd Okręgowy postanowieniem z 9 grudnia 2009 r. Sąd

Okręgowy przyjął za własne ustalenia faktyczne zawarte w zaskarżonym

postanowieniu,

ustosunkowując

się

natomiast

do

apelacji

uczestniczki

postępowania Gabrieli S., Sąd ten stwierdził, że jest ona pozbawiona podstaw oraz

bliżej wyjaśnił powody przemawiające za trafnością stanowiska Sądu pierwszej

instancji. Sąd Okręgowy uznał, że nieuzasadniony okazał się w szczególności

zarzut błędnego ustalenia, iż położony w W. przy ulicy C. […] lokal mieszkalny nr

103 stanowił składnik majątku odrębnego spadkodawcy Zdzisława S. i w

konsekwencji jako taki wszedł w całości w skład majątku spadkowego. Sąd

Okręgowy podkreślił, że lokal ten, czego nie kwestionowała nawet skarżąca, został

przez spadkodawcę nabyty jeszcze przed zawarciem z nią w 1992 r. związku

małżeńskiego. Wcześniej skarżąca pozostawała ze spadkodawcą w konkubinacie i

w tym okresie zostały przez nich wspólnie nabyte jedynie pewne ruchomości. Tym

samym tylko te składniki były objęte współwłasnością.

Uczestniczka postępowania Gabriela S. wymienione postanowienie Sądu

Okręgowego w części oddalającej jej apelację oraz orzekającej o kosztach

postępowania apelacyjnego i kosztach sądowych zaskarżyła skargą kasacyjną. W

skardze tej powołała się na obie podstawy kasacyjne przewidziane w art. 3983 § 1

k.p.c. Wskazując na naruszenie prawa materialnego zarzuciła uchybienie art. 567 §

1 w zw. z art. 618 § 1 k.p.c. w wyniku ich błędnej wykładni, co doprowadziło do

oddalenia

wniosku

o

zniesienie

współwłasności

majątku

konkubenckiego.

Naruszenie prawa procesowego dotyczyło art. 378 § 1, art. 328 § 2 w zw. z art. 391

§ 1 i art. 686 k.p.c., gdyż Sąd Okręgowy nie odniósł się do zawartego w apelacji

zarzutu, że nie zostały rozliczone poczynione przez skarżącą nakłady na lokal

mieszkalny nr 103, położony przy ulicy C. […] w W. Skarżąca wniosła o uchylenie

zaskarżonego postanowienia wraz z postanowieniem Sądu pierwszej instancji i

przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania ewentualnie o

uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi drugiej

instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z konfrontacji określonego w skardze kasacyjnej zakresu zaskarżenia

i wniosku kasacyjnego z treścią tej skargi wynika, że aczkolwiek formalnie

skarżąca podważa w całości wyrok Sądu Okręgowego w części oddalającej jej

apelację, to w istocie rzeczy kwestionuje jedynie nieuwzględnienie przez ten Sąd

zagadnienia nakładów dokonanych przez nią na składnik majątku spadkowego w

postaci lokalu mieszkalnego nr 103 przy ulicy C. […] w W., będącego przedmiotem

własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu i pozostającego w zasobach

Spółdzielni Mieszkaniowej „G.” w W. To założenie stanowi punkt wyjścia dalszych

rozważań.

W pierwszej kolejności należy ustosunkować się do zarzutów naruszenia

przepisów postępowania, gdyż dopiero w niekwestionowanym i prawidłowo

ustalonym stanie faktycznym możliwe jest rozważenie zasadności zarzutów

dotyczących naruszenia prawa materialnego. Skarżąca uczestniczka postępowania

w skardze kasacyjnej zarzuca naruszenie art. 378 § 1, art. 328 § 2 w zw. z art. 391

§ 1 i art. 686 k.p.c. Z punktu widzenia kontroli kasacyjnej najistotniejszym zarzutem

jest zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. Stwierdzić zatem należy, że może on być

uzasadniony tylko wówczas, gdy wadliwość uzasadnienia orzeczenia sądu drugiej

instancji

uniemożliwia

kontrolę

kasacyjną

(por.

przykładowo

wyrok

Sądu

Najwyższego z 20 lutego 2003 r. I CKN 65/01; wyrok Sądu Najwyższego

z 26 listopada 1993 r., III CKN 460/98 i inne). Powstaje pytanie, czy uzasadnienie

kwestionowanego postanowienia rzeczywiście uniemożliwia kontrolę kasacyjną. Na

to pytanie należy udzielić odpowiedzi pozytywnej. Należy bowiem zauważyć, że

sąd drugiej instancji stosuje przepis art. 328 § 2 k.p.c. odpowiednio. Spośród trzech

wariantów pojęcia stosowania odpowiednio (tj. zastosowanie wprost, zastosowanie

z modyfikacjami oraz niezastosowanie danego przepisu) w rozważanej sytuacji

w rachubę wchodzi stosowanie z modyfikacjami. Oznacza to, że uzasadnienie

sądu drugiej instancji wyznacza przede wszystkim zakres zaskarżenia i zarzuty

apelacji. Sąd ten ma więc obowiązek ustosunkowania się do wszystkich zarzutów

przedstawionych przez stronę wnoszącą apelację. Z tego punktu widzenia skarżąca

zasadnie zarzuca, że uzasadnienie kwestionowanego orzeczenia nie spełnia

ustawowego wymagania. Uchybienie Sądu Okręgowego polega mianowicie na

nieustosunkowaniu się do zarzutu związanego z nakładami dokonanymi przez

skarżącą na składnik majątku spadkowego w postaci lokalu mieszkalnego nr 103

przy ulicy C.[…].

Według skarżącej, skoro nakłady te czyniła w czasie pozostawania

w konkubinacie ze spadkodawcą Zdzisławem S., to tym samym błędem Sądu

Okręgowego było także zaaprobowanie stanowiska Sądu pierwszej instancji, że

zgłoszony przez nią wniosek o zniesienie współwłasności „konkubenckiej” podlegał

oddaleniu.

Odnosząc się do tego fragmentu omawianego zarzutu, należy stwierdzić, że

Sąd pierwszej instancji expressis verbis oddalił jedynie wniosek o podział majątku

dorobkowego skarżącej i spadkodawcy (pkt II postanowienia z 10 grudnia 2008 r.).

Sąd ten bowiem przyjął, co zaakceptował Sąd Okręgowy, że w okresie ich

małżeństwa

majątek objęty ustawową

wspólnością

małżeńską

nie

został

zgromadzony (zob. k. 863). W odniesieniu natomiast do żądania zniesienia

współwłasności Sąd pierwszej instancji w postanowieniu z 10 grudnia 2008 r.

(pkt VI) orzekł w ten sposób, że dokonując działu spadku zniósł jednocześnie

współwłasność ruchomości nabytych przez nich w okresie konkubinatu. W skład

spadku zaliczył natomiast m.in. własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu nr 103

przy ulicy C. […] w W., który to składnik przyznał zresztą na wyłączną własność

skarżącej.

W związku z takim stanem rzeczy należy podkreślić, że w judykaturze

utrwalony jest pogląd – co trafnie skarżąca zaznacza w skardze kasacyjnej – że

nakłady konkubentów czynione wspólnie w czasie trwania konkubinatu na majątek

jednego z nich powinny być rozliczone według przepisów o zniesieniu

współwłasności (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 1986 r.,

III CZP 79/85, OSN 1987, nr 1, poz. 2).

Wobec

takich

realiów

procesowych

sprawy

bezprzedmiotowe

jest

ustosunkowywanie się przez Sąd Najwyższy do zarzutu naruszenia art. 567 § 1

w zw. z art. 618 § 1 k.p.c. Zajęcie bowiem miarodajnego w tym względzie

stanowiska możliwe byłoby tylko w wypadku uznania, że postępowanie apelacyjne

zostało przeprowadzone w sposób niewadliwy (zob. wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 26 marca 1997 r., II CKN 60/97, OSNC 1997, nr 9, poz. 128).

Konkludując, skoro zarzut braku rozstrzygnięcia Sąd Okręgowego co do

nakładów poczynionych przez skarżącą był uzasadniony, to tym samym skarga

kasacyjna podlegała uwzględnieniu.

Z podanych przyczyn, na podstawie art. 398 15 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy

orzekł jak w sentencji.