I CSK 3723/23 · Sąd Najwyższy

I CSK 3723/23 POSTANOWIENIE 18 września 2025 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Dariusz Dończyk na posiedzeniu niejawnym 18 września 2025 r. w Warszawie‎w sprawie z wniosku D.S. i G.B.‎z udziałem A.G.‎o dział spadku i zniesienie współwłasności,‎na skutek skargi kasacyjnej A.G.‎od postanowienia Sądu Okręgowego Warszawa - Praga w Warszawie‎z 12 października 2022 r., IV Ca 618/22, 1. odrzuca skargę kasacyjną;

2. pozostawia rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie. (A.G.)

UZASADNIENIE

Postanowieniem z 12 października 2022 r. (sygn. akt IV Ca 618/22) Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie, oddalił apelację uczestniczki A.G. od postanowienia wstępnego Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Południe w Warszawie z 23 września 2021 r. (sygn. VII Ns 292/21), którym oddalono jej wniosek o stwierdzenie nabycia przez zasiedzenie udziału w wysokości ½ we własności nieruchomości, należącego pierwotnie do K.S.. Sprawa została rozpoznana w ramach postępowania o dział spadku po A.C. oraz zniesienie współwłasności nieruchomości położonej w T., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr […], wszczętego z wniosku D.S. i G.B. z udziałem A.G..Uczestniczka A.G. zaskarżyła powyższe postanowienie skargą kasacyjną, określając wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 80 000 zł, odpowiadającą ¼ wartości przedmiotowej nieruchomości położonej we wsi T..Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 5191 § 4 pkt 4 k.p.c., skarga kasacyjna w sprawach o dział spadku i zniesienie współwłasności przysługuje wyłącznie wtedy, gdy wartość przedmiotu zaskarżenia nie jest niższa niż 150 000 zł.

W niniejszej sprawie wartość ta nie została osiągnięta, co skutkuje niedopuszczalnością skargi kasacyjnej z mocy ustawy.Skarżąca wskazała wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 80 000 zł, uzasadniając, że sprawa dotyczy zasiedzenia udziału w nieruchomości, a zatem należy do spraw z zakresu prawa rzeczowego, w których – jej zdaniem – skarga kasacyjna przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia. Argumentacja ta nie zasługuje na uwzględnienie.W sprawach o zasiedzenie należących do spraw z zakresu prawa rzeczowego skarga kasacyjna jest dopuszczalna niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 lipca 2013 r., V CNP 74/12).

Nie dotyczy to jednak spraw o zniesienie współwłasności i działu spadku, jeżeli wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż sto pięćdziesiąt tysięcy złotych (art. 5191 § 4 pkt 4 k.p.c.). Takie samo rozwiązanie przyjęto w odniesieniu do spraw o podział majątku wspólnego (art. 5191 § 2 k.p.c.). W niniejszej sprawie zarzut zasiedzenia został podniesiony incydentalnie, w ramach postępowania o dział spadku i zniesienie współwłasności. W takiej sytuacji zastosowanie znajduje próg właściwy dla sprawy głównej, tj. 150 000 zł, zgodnie z art. 5191 § 4 pkt 4 k.p.c.Jak wynika z akt sprawy, w tym z uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego (str. 2), spór o zasiedzenie udziału, który pierwotnie przysługiwał K.S., został rozpoznany w ramach postępowania o zniesienie współwłasności nieruchomości położonej w T., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr […].

W szczególności, dopiero w piśmie z 7 kwietnia 2016 r. wnioskodawcy rozszerzyli żądanie o zniesienie współwłasności całej nieruchomości, co otworzyło drogę do rozstrzygnięcia sporu o własność w trybie art. 618 § 1 k.p.c.Dla oceny dopuszczalności skargi kasacyjnej decydujące znaczenie ma nie charakter podniesionego zarzutu, lecz forma postępowania oraz jego przedmiot główny. Niedopuszczalne jest wyodrębnienie fragmentu rozstrzygnięcia (np. zasiedzenia udziału) i traktowanie go jako samodzielnej sprawy rzeczowej w celu obejścia ustawowego progu dopuszczalności skargi kasacyjnej.

Stanowisko to znajduje potwierdzenie w ugruntowanej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego, zgodnie z którą skarga kasacyjna nie przysługuje od postanowienia sądu drugiej instancji rozstrzygającego spór o zasiedzenie, jeżeli spór ten został rozpoznany w ramach sprawy o dział spadku lub zniesienie współwłasności, a wartość przedmiotu zaskarżenia nie przekracza ustawowego progu (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 13 stycznia 2017 r., III CZ 59/16, z 3 lipca 2019 r., II CSK 821/18, z 28 października 2021 r., V CSK 114/21).

Analogicznie, w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że w sprawach o podział majątku wspólnego, rozliczenie nakładów – choć samoistnie mogłoby podlegać niższemu progowi – w ramach postępowania nieprocesowego wymaga spełnienia progu 150 000 zł (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 14 marca 2018 r., IV CSK 478/17 i z 15 marca 2018 r., III CZ 6/18).Wartość przedmiotu zaskarżenia podana w skardze kasacyjnej nie jest wiążąca dla Sądu Najwyższego, który może ją poddać weryfikacji na podstawie akt sprawy, z pominięciem zasad określonych w art. 25 i 26 k.p.c. (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 1 grudnia 2016 r., IV CSK 247/16, z 25 czerwca 2015 r., III CZ 31/15, z 15 czerwca 2020 r., IV CSK 670/19, z 10 lipca 2020 r., I CZ 29/20, z 21 stycznia 2003 r., III CZ 153/02, z 20 lutego 2015 r., V CSK 239/14, z 18 marca 2015 r., III CSK 419/14, z 19 czerwca 2015 r., IV CZ 16/15, z 6 listopada 2015 r., II CZ 76/15, z 23 marca 2018 r., I CZ 33/18).

Sprawdzenie to jest niezbędne, gdy od wartości przedmiotu zaskarżenia zależy dopuszczalność skargi kasacyjnej, a z okoliczności sprawy wynika, że wskazana wartość może nie odpowiadać rzeczywistemu interesowi majątkowemu skarżącego w zakresie objętym zaskarżeniem. Zakres tej weryfikacji ogranicza się do badania, czy strona prawidłowo określiła wartość tej części przedmiotu sprawy, która odpowiada zakresowi zaskarżenia kasacyjnego.W niniejszej sprawie skarżąca nie podniosła, że wartość została określona błędnie ani że doszło do oczywistej pomyłki.

Przeciwnie – potwierdziła, że wartość ta odpowiada rzeczywistemu interesowi majątkowemu, którego ochrony dochodzi w skardze. Wartość ta została również wskazana w apelacji, co potwierdza, że zakres zaskarżenia nie uległ zmianie.W konsekwencji, skarga kasacyjna podlegała odrzuceniu jako niedopuszczalna z mocy ustawy. Wobec nieodrzucenia jej przez sąd drugiej instancji, została odrzucona przez Sąd Najwyższy na podstawie art. 3986 § 3 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. i w zw. z art. 5191 § 4 pkt 4 k.p.c.Z uwagi na to, że skarga kasacyjna została wniesiona od postanowienia Sądu Okręgowego rozstrzygającego apelację od postanowienia wstępnego Sądu Rejonowego, rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego pozostawiono do orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, z uwzględnieniem jego ostatecznego wyniku.Dariusz Dończyk(A.G.)[r.g.] ‎