I CSK 368/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 368/10

POSTANOWIENIE

Dnia 30 listopada 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Irena Gromska-Szuster

w sprawie z powództwa S. B.

przeciwko R. C. Spółce z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą

w O.

o uchylenie uchwały wspólników,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 30 listopada 2010 r.,

na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 23 lutego 2010 r.,

1)

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

2)

zasądza od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę

3600 zł (trzy tysiące sześćset) tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 23 lutego 2010 r. Sąd Apelacyjny w wyniku

apelacji powoda zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji i uwzględnił powództwo S.

B. przeciwko R. C. spółce z o.o. w upadłości likwidacyjnej w O. o uchylenie uchwały

nr 1 Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników tej Spółki z dnia 23 kwietnia 2007

r. potwierdzającej zawarcie przez Spółkę umów z dnia 26 marca 2007 r. w

wykonaniu umowy przedwstępnej z dnia 28 września 2006r. sprzedaży obiektu M.

P. Sąd Apelacyjny ustalił między innymi, że powód jest członkiem zarządu

i wspólnikiem pozwanej spółki, posiadającym 32% udziałów, a pozostałymi

wspólnikami są B. S. posiadający 17% udziałów i spółka holenderska A. B.V.

posiadająca 51% udziałów. Pozwana Spółka jest powiązana kapitałowo i

personalnie ze spółką z o.o. B. C., której prezesem zarządu jest A. S., będący

prezesem zarządu także pozwanej Spółki. W dniu 1 marca 2006 r. powód oraz

S.B., reprezentujący wspólnika spółki B. C., A. N. i A. S. zawarli porozumienie, że

sprzedadzą obiekt M. P., obejmujący lokale użytkowe w budynku, udział w

użytkowaniu wieczystym gruntu i współwłasności budynku, stanowiącego odrębną

nieruchomość, dodatkową powierzchnię 24 m. kw., prawa i obowiązki z umów

dzierżawy oraz przyszłe i istniejące wierzytelności za 77 500 000 USD oraz

że umowa ta zachowuje ważność przez 40 dni, tj. do dnia 9 kwietnia 2006 r. W dniu

28 września 2006 r. pozwana Spółka zawarła z H. B.V. z Holandii przedwstępną

umowę sprzedaży obiektu M. P. za cenę 76 433 000 USD. Udziałowcem Spółki H.

był A. B. V., większościowy wspólnik pozwanej Spółki oraz prezes jej zarządu A. S.

W tym samym dniu Spółka H. B.V. zawarła z P. spółką z o.o. przedwstępną umowę

sprzedaży praw i obowiązków z umowy przedwstępnej sprzedaży M. P. ustalając,

że za zbycie tych praw i obowiązków otrzyma wynagrodzenie w wysokości 22 500

000 USD. Umowa ta została rozwiązana w dniu 23 marca 2007 r. i tego samego

dnia Spółka H. B.V. zawarła umowę sprzedaży praw i obowiązków z umowy

przedwstępnej sprzedaży M. P. ze spółką z.o.o. A. E. (M.), powiązaną ze spółką A.

E. Ltd. Również w tej umowie uzgodniono wynagrodzenie na rzecz spółki H. w

wysokości

22 500 000

USD.

W

adnotacjach

internetowych

i

prasowych

dotyczących A. E. Ltd. cena nabycia M. P. była wskazywana jako równowartość

100 000 000 USD. W dniu 10 stycznia 2007 r. Zgromadzenie Wspólników pozwanej

Spółki podjęło uchwałę o wyrażeniu zgody na zawarcie umowy przyrzeczonej

w wykonaniu umowy przedwstępnej sprzedaży M. P., którą powód zaskarżył do

Sądu. W dniu 1 marca 2007 r. zarząd pozwanej spółki wyraził zgodę na zawarcie

umowy przyrzeczonej. W dniu 20 marca 2007 r. Zgromadzenie Wspólników

pozwanej Spółki podjęło uchwałę uchylającą uchwałę z dnia 10 stycznia 2007 r. o

wyrażeniu zgody na zawarcie umowy przyrzeczonej. W dniu 26 marca 2007r.

zostały zawarte, w wykonaniu umowy przyrzeczonej, umowy zbycia przez stronę

pozwaną na rzecz A. E. (M.) spółki z o.o. obiektu M. P. za łączną cenę 77 490 000

USD. Powód zarówno o umowie przedwstępnej sprzedaży M. P. jak i o umowie

ostatecznej został poinformowany dopiero kilka dni po ich zawarciu, nie został

poinformowany o nabywcy z umowy przedwstępnej ani o jego powiązaniach ze

wspólnikiem i prezesem zarządu pozwanej Spółki jak również o umowach

zawartych przez Spółkę H. B.V. w dniu 28 września 2006 r. ze Spółką P. i w dniu

23 marca 2007 r. ze spółką A. E. (M.). W dniu 23 kwietnia 2007 r. Nadzwyczajne

Walne Zgromadzenie Wspólników pozwanej Spółki podjęło uchwałę nr 1

potwierdzającą umowy zawarte w dniu 26 marca 2007 r. w wykonaniu umowy

przedwstępnej z dnia 28 września 2006 r., powód głosował przeciwko uchwale

i zażądał zaprotokołowania sprzeciwu.

Sąd Apelacyjny ustalając powyższy stan faktyczny rozszerzył ustalenia Sądu

pierwszej instancji, bowiem uznał za uzasadniony apelacyjny zarzut naruszenia art.

47912 § 1 k.p.c., stwierdzając, że wnioski dowodowe zgłoszone w piśmie

procesowym powoda z dnia 20 listopada 2007 r. nie były sprekludowane. Poczynił

więc dodatkowe ustalenia faktyczne na podstawie załączonych do tego pisma

dokumentów w postaci umowy przedwstępnej sprzedaży praw i obowiązków z dnia

28 września 2006 r. zawartej między H. B.V. i P. oraz umowy sprzedaży praw i

obowiązków zawartej w dniu 23 marca 2007 r. między H. B. V. i A. E. (M.).

Stwierdził, że strona pozwana nie zaprzeczyła okolicznościom wynikającym z tych

dokumentów, ograniczając się do stwierdzenia, że nie mają one znaczenia dla

rozstrzygnięcia sprawy i przedstawiając własną analizę ich treści. W tym stanie

rzeczy należy uznać, zdaniem Sądu Apelacyjnego w świetle art. 230 k.p.c., że

przyznała fakty przytoczone przez powoda w powyższym piśmie, a zgodnie z art.

229 k.p.c. fakty przyznane nie wymagają dowodu.

Sąd Apelacyjny uznał roszczenie powoda za uzasadnione na podstawie art.

249 k.s.h. Stwierdził, że zaskarżona uchwała jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i

godzi w interesy pozwanej spółki, bowiem w świetle poczynionych ustaleń należy

uznać,

iż

w

chwili

zarówno

zawierania

przez

pozwaną

spółkę

umowy

przedwstępnej sprzedaży M. P. jak i umowy przyrzeczonej, można było uzyskać ze

sprzedaży tego obiektu cenę wyższą o 22 500 000 USD, o czym wiedział prezes

zarządu pozwanej spółki, który, jako udziałowiec spółki H. B.V. wiedział, że w chwili

zawierania umowy przedwstępnej sprzedaży obiektu za cenę 76 433 000 USD,

inna spółka gotowa była zapłacić za jego nabycie kwotę o 22 500 000 zł wyższą.

Kwotę tę, która mogła wejść do majątku pozwanej Spółki jako cena sprzedaży

obiektu, uzyskała spółka H. B. V., której udziałowcem był prezes zarządu pozwanej

Spółki. Sąd Apelacyjny stwierdził, że sama konieczność sprzedaży M. P. nie była

kwestionowana, natomiast cena sprzedaży została uzgodniona w zaniżonej o 22

500 000 USD kwocie, którą uzyskała za swoiste pośrednictwo spółka, w której

udziałowcem był największy udziałowiec pozwanej spółki oraz prezes jej zarządu.

Narusza to interesy pozwanej spółki tym bardziej w sytuacji, gdy sprzedaż przez

stronę pozwaną M. P. była uzasadniona trudną sytuacją finansową zarówno tej

spółki, jak i powiązanej z nią spółki B. C. W tej sytuacji, zdaniem Sądu

Apelacyjnego,

obowiązkiem

nie

tylko

członka

zarządu

pozwanej

ale

i

większościowego wspólnika, wynikającym z zasad uczciwości kupieckiej, było

dążenie do osiągnięcia jak najwyższej kwoty z tej sprzedaży, a nie akceptowanie

trybu sprzedaży, w wyniku którego spółka powiązana z większościowym

wspólnikiem i prezesem zarządu pozwanej, uzyskała jej kosztem korzyść w kwocie

22 500 000 USD. Sąd Apelacyjny uznał, że zaskarżona uchwała jest sprzecza

także z dobrymi obyczajami i narusza zasady lojalności kupieckiej , zarówno z

przyczyn wskazanych wyżej jak i dlatego, że nie przedstawiono powodowi pełnych

informacji o umowach zawartych w związku ze sprzedażą M. P.

ani faktu

uzyskania przez H. B.V. wynagrodzenia w kwocie 22 500 000 USD za

pośrednictwo w tej sprzedaży, jak również powiązań tej Spółki z udziałowcem i

prezesem zarządu pozwanej Spółki oraz nie tylko nie podano pełnych informacji o

nabywcy, lecz wskazano błędnie jego siedzibę. Wszystko to, zdaniem Sądu

Apelacyjnego świadczy o nielojalności wobec powoda, który był wspólnikiem

posiadającym znaczny pakiet akcji i członkiem zarządu.

W skardze kasacyjnej opartej na obu podstawach i zarzutach naruszenia art.

210 § 3, art. 229, art. 230, art. 236 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 zd. 2 k.p.c. i art. 382

k.p.c., art. 160, art. 47912 § 1 i art. 47914 § 2 k.p.c., art. 231 w zw. z art. 391 § 1 zd.

2 k.p.c. oraz art. 382 k.p.c., art. 278 § 3 w zw. z art. 391 § 1 zd. 2 k.p.c. a także art.

65 § 2 k.c. i art. 249 § 1 k.s.h., strona pozwana, jako uzasadnienie wniosku

o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazała na przesłankę z art. 398 9

§ 1 pkt 1 k.p.c. stwierdzając, że w sprawie występują dwa istotne zagadnienia

prawne. Pierwsze - jak rozumieć i wykładać użyte w art. 249 § 1 k.s.h. pojęcie

„interes spółki”, gdy zaskarżono uchwałę zgromadzenia wspólników spółki

należącej do grupy kapitałowej; czy pojęcie to należy rozumieć tylko i wyłącznie

jako własny interes danej spółki, której uchwałę zaskarżono, czy też przy

uwzględnieniu interesów całej grupy kapitałowej, za czym opowiada się strona

pozwana zarzucając, że Sąd Apelacyjny przy ocenie czy doszło do naruszenia

interesów pozwanej Spółki nie wziął pod uwagę jej powiązań kapitałowych ze

spółką B. C. i tego, że sprzedaż M. P. była konieczna ze względu na sytuację tej

spółki i pozwanej Spółki, uratowała byt spółki B. C. i pozwoliła wspólnikom

pozwanej Spółki na zachowanie istotnych aktywów swojego majątku.

Drugie zagadnienie prawne dotyczy, według wskazania strony pozwanej,

kwestii możliwości zastosowania w postępowaniu w sprawach gospodarczych

przez sąd apelacyjny domniemania wynikającego z art. 230 k.p.c. i uznania za

przyznane z konsekwencjami wynikającymi z art. 229 k.p.c., okoliczności

faktycznych zgłoszonych przez powoda po wniesieniu pozwu, w sytuacji, gdy

strona pozwana zgłosiła w pierwszej instancji zarzut oparty na art. 479 12 § 1 k.p.c.,

który Sąd orzekający w pierwszej instancji uwzględnił i oddalił wnioski dowodowe

dotyczące

nowych

twierdzeń.

Zdaniem

skarżącej

zagadnieniem

prawnym

wymagającym rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy jest istnienie obowiązku

procesowego pozwanego ustosunkowania się w toku postępowania przed sądem

pierwszej instancji do nowych twierdzeń strony powodowej, które ze względów

proceduralnych są już na danym etapie postępowania niedopuszczalne. Skarżąca

stoi na stanowisku, że z okolicznością podniesienia zarzutu prekluzji twierdzeń

drugiej strony nie mogą być związane dla strony podnoszącej ten zarzut negatywne

skutki procesowe, polegające na przyjęcie, że okoliczności objęte twierdzeniami

będącymi przedmiotem zarzutu prekluzji, zostały przez stronę podnoszącą zarzut

co do zasady przyznane.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z utrwalonym i jednolitym stanowiskiem Sądu Najwyższego, strona,

która jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

(art. 3984 § 2 k.p.c.), wskazuje na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia

prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), powinna w wyodrębnionym wywodzie

prawnym zagadnienie to przedstawić przez jego odpowiednie sformułowanie,

wskazanie przepisów prawa, na tle których ono wystąpiło, przedstawić kontrowersje

i rozbieżne oceny prawne, jakie zagadnienie to wywołuje i wykazać, że mają one na

tyle poważny charakter, iż konieczne jest zajęcie stanowiska przez Sąd Najwyższy,

co pozwoli na prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy i przyczyni się do rozwoju

judykatury. Konieczne jest zatem wykazanie istotnego, poważnego charakteru

zagadnienia prawnego, bowiem sądy powszechne w praktyce orzeczniczej

w każdej sprawie rozwiązują zagadnienia prawne z reguły prawidłowo i na ogół nie

jest konieczne zajęcie stanowiska przez Sąd Najwyższy, który powinien

wypowiadać

się

tylko

w

przypadku

występowania

zagadnień

prawnych

rzeczywiście budzących poważne i istotne wątpliwości. Skarżący powinien także

wykazać, że przedstawiony problem prawny rzeczywiście w sprawie występuje,

a więc, że jego rozstrzygnięcie będzie miało znaczenie dla rozstrzygnięcia

rozpoznawanej sprawy. Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym nie rozstrzyga

bowiem abstrakcyjnych problemów prawnych, a jedynie problemy prawne, które

występują w sprawie i jednocześnie mają charakter ogólny, istotny dla praktyki

stosowania prawa (porównaj między innymi orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia

10 maja 2001 r. II CZ 35/01, OSNC 2002/1/11, z dnia 7 czerwca 2005 r. V CSK

3/05, z dnia 9 września 2004 r. II CZ 94/04, z dnia 14 grudnia 2004 r. III CSK

585/04 i z dnia 13 lipca 2007 r. III CSK 180/07, nie publ.).

Pierwsze zagadnienie nie występuje w rozpoznawanej sprawie, bowiem

wbrew twierdzeniom skarżącej, Sąd Apelacyjny oceniając na podstawie art. 249 § 1

k.s.h., czy zaskarżona uchwała narusza interes pozwanej spółki, uwzględnił

okoliczność, że spółka ta była powiązana kapitałowo ze spółką B. C., której trudna

sytuacja była jedną z przyczyn powzięcia decyzji o sprzedaży M. P. Ocenił też, jaki

wpływ na interesy tej spółki miała kwestionowana sprzedaż. Sąd Apelacyjny nie

rozumiał zatem „interesu spółki” wąsko, jak twierdzi skarżąca, lecz w sposób także

przez nią akceptowany. Trzeba też stwierdzić, że wskazany przez skarżącą

problem

prawny

nie

ma

znaczenia

dla

rozstrzygnięcia

sprawy,

w której

przedmiotem sporu i oceny Sądu apelacyjnego nie była sama konieczność zbycia

przez stronę pozwaną M. P., ale fakt, że dokonano tego za cenę zaniżoną o kwotę

22 500 000 zł., którą zamiast pozwanej spółki otrzymała spółka pośrednicząca,

powiązana osobowo i kapitałowo z większościowym wspólnikiem pozwanej i

prezesem jej zarządu, przy ich świadomości i woli. Dopuszczenie do pozbawienia

pozwanej spółki kwoty 22 500 000 zł możliwej do uzyskania ceny sprzedaży oraz

dopuszczenie do tego, że kwotę tę uzyskała inna spółka, nie powiązana kapitałowo

ze sprzedawcą lecz z jej głównym udziałowcem i prezesem zarządu, jest bez

wątpienia sprzeczne z interesem spółki, niezależnie od tego, czy „ interes spółki”,

stanowiący przesłankę art. 249 § 1 k.s.h., rozumieć jako interes samej spółki, czy z

uwzględnieniem interesu spółek powiązanych z nią kapitałowo.

Także drugie przedstawione zagadnienie prawne nie spełnia wymagań art.

§ 1 pkt 1 k.p.c. Zostało ono sformułowane z pominięciem bezspornej

okoliczności, że Sąd drugiej instancji, którego obowiązkiem było dokonanie oceny

apelacyjnego zarzutu naruszenia art. 47812 § 1 k.p.c., uznał zarzut ten za

uzasadniony i tym samym uznał, że zgłoszone przez powoda fakty i dowody nie

uległy prekluzji. Nie występuje więc w sprawie zagadnienie „istnienia obowiązku

procesowego pozwanego ustosunkowania się w toku postępowania przed sądem

pierwszej instancji, do nowych twierdzeń strony powodowej, które ze względów

proceduralnych są już na danym etapie postępowania niedopuszczalne”.

Jak bowiem stwierdził Sąd drugiej instancji, twierdzenia te i dowody nie były

sprekludowane a zatem były dopuszczalne na etapie postępowania w pierwszej

instancji.

Strona skarżąca nie wykazała też poważnego, istotnego charakteru,

przedstawionego zagadnienia prawnego, wymagającego zajęcia stanowiska przez

Sąd Najwyższy. Zawarte w uzupełnieniu skargi kasacyjnej rozważania na temat

etapów postępowania cywilnego mają walor teoretyczny, nie stanowią natomiast

uzasadnienia poważnego charakteru przedstawionego zagadnienia, którego

rozstrzygnięcie

niewątpliwie

musi

uwzględniać

to,

że

ocena

zasadności

podniesienia przez stronę przeciwną zarzutu prekluzji dowodowej należy zawsze

do sądu i to nie tylko pierwszej ale też drugiej instancji. Strona zgłaszająca ten

zarzut musi zatem niewątpliwie liczyć się z tym, że może być on uznany za

nieuzasadniony przez sąd pierwszej lub drugiej instancji, ze wszystkimi tego

konsekwencjami procesowymi, także ujemnymi dla niej. Skoro przy tym, zgodnie

z art. 221 k.p.c., pozwany nie może odmówić wdania się w spór co do istoty

sprawy, chociaż wniósł zarzuty formalne oraz zważywszy na cel wprowadzenia

w art. 47912 § 1 i art. 47914 § 1 k.p.c. określonych obowiązków dowodowych stron,

nie można uznać za poważne, w rozumieniu art. 398 9 § 1 pkt 1 k.p.c.,

przedstawionych przez stronę pozwaną wątpliwości co do konieczności zajęcia

przez pozwanego merytorycznego stanowiska w odniesieniu do nowych wniosków

i dowodów przedstawionych przez powoda, co do których pozwany zgłosił zarzut

prekluzji dowodowej.

Niezależnie od tego trzeba też stwierdzić, że strona pozwana zgłaszając

zarzut prekluzji dowodowej w odniesieniu do twierdzeń i dowodów przedstawionych

przez powoda w piśmie procesowym z dnia 20 listopada 2007 r. nie poprzestała na

tym, lecz odniosła się do nich merytorycznie, stwierdzając, że nie mają one

znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Jednocześnie w toku całego postępowania

nie kwestionowała prawdziwości twierdzeń powoda zawartych w powyższym piśmie

ani dokumentów do niego załączonych w postaci umów notarialnych, jak również

faktu, że umowy takie zostały zawarte. W istocie więc przedstawione przez nią

drugie zagadnienie prawne ma charakter teoretyczny i dla rozstrzygnięcia sprawy

nie ma znaczenia.

Uznając zatem, że skarżąca nie wykazała istnienia przesłanek przedsądu,

na które się powołała w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania, a w sprawie nie doszło też do nieważności postępowania, którą Sąd

Najwyższy obowiązany jest wziąć pod uwagę z urzędu w granicach zaskarżenia,

Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania.

Na wniosek zawarty w odpowiedzi na skargę kasacyjną, zasądzono od

strony pozwanej na rzecz powoda zwrot kosztów postępowania kasacyjnego na

podstawie art. 98 w zw. z art. 108 § 1, art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.