I CSK 3660/24 · Sąd Najwyższy

I CSK 3660/24 POSTANOWIENIE 20 listopada 2025 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Krzysztof Grzesiowski na posiedzeniu niejawnym 20 listopada 2025 r. w Warszawie‎w sprawie z wniosku H.K.‎z udziałem K.K. i B.K.‎o podział majątku wspólnego i zniesienie współwłasności,‎na skutek skargi kasacyjnej H.K.‎od postanowienia Sądu Okręgowego w Krakowie‎z 27 czerwca 2024 r., II Ca 1412/23, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. ustala, że uczestnicy ponoszą koszty związane ze swym‎ udziałem w sprawie, 3. przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego dla Krakowa‎ – Krowodrzy w Krakowie na rzecz adwokata M.S.‎ kwotę 2700 zł (dwa tysiące siedemset złotych) powiększoną‎ o należny podatek od towarów i usług - tytułem kosztów‎ nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu‎ w postępowaniu kasacyjnym.

UZASADNIENIE

1. Postanowieniem z 30 marca 2023 r. Sąd Rejonowy dla Krakowa-Krowodrzy w Krakowie ustalił, że przedmiotem zniesienia współwłasności pomiędzy H.K. i B.K. jest prawo własności bliżej określonej nieruchomości położonej w N., gmina K. (pkt I); dokonał zniesienia współwłasności opisanej nieruchomości w ten sposób, że przyznał ją na wyłączną własność uczestniczce B.K., córce K. i H. (pkt II); ustalił wartość opisanej nieruchomości (pkt III); zasądził od uczestniczki B.K. na rzecz wnioskodawczyni H.K. kwotę 130.645 zł tytułem spłaty, płatną w bliżej określonych ratach (pkt IV); ustanowił na całej nieruchomości nieodpłatne i dożywotnie prawo użytkowania całej nieruchomości na rzecz wnioskodawczyni H.K., o wartości 95.105,96 zł (pkt V); ustalił łączną wartość bliżej określonych ruchomości opisanych w postanowieniu wstępnym z 12 kwietnia 2018 r. (pkt VI); zarządził sprzedaż wymienionych ruchomości przez komornika i określił sposób dokonania podziału sumy uzyskanej ze sprzedaży (pkt VII); dokonał podziału innych składników majątku wspólnego opisanych we wskazanych punktach wymienionego postanowienia wstępnego i zasądził od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni bliżej określoną kwotę w terminie 1 miesiąca od uprawomocnienia się postanowienia (pkt VIII); oddalił wszystkie bliżej określone roszczenia finansowe uczestniczki B.K. oraz wnioskodawczyni H.K. (pkt IX-X); orzekł w sprawie kosztów postępowania (pkt XI-XII) oraz postanowił przyznać wymienionym adwokatom bliżej określone kwoty tytułem wynagrodzenia za udzielenie wnioskodawczyni oraz uczestnikowi pomocy prawnej z urzędu (pkt XIII-XIV).2.

Na skutek apelacji wnioskodawczyni i uczestników Sąd Okręgowy w Krakowie postanowieniem z 27 czerwca 2024 r. zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że: w pkt. IV określił, że wskazana tam kwota tytułem spłaty jest płatna do dnia 30 czerwca 2025 r. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, na wypadek opóźnienia w płatności; wyeliminował punkt VI; dotychczasowym punktom VII do XIV nadać oznaczenie odpowiednio VI do XIII; w dotychczasowym pkt VIII (aktualnie VII) określił, że zasądzona tam kwota płatana w bliżej określonych ratach, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, na wypadek opóźnienia w płatności (pkt 1); w pozostałym zakresie oddalił wszystkie apelacje (pkt 2); rozstrzygnął o kosztach postępowania apelacyjnego (pkt 3) oraz postanowił przyznać wymienionym adwokatom bliżej określone kwoty tytułem wynagrodzenia za udzielenie wnioskodawczyni oraz uczestnikowi pomocy prawnej z urzędu (pkt XIII-XIV).3.

Od wyroku sądu drugiej instancji skargę kasacyjną wywiodła wnioskodawczyni. Skarżąca wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując się na przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i pkt 4 k.p.c. Podała, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w zakresie wywiedzionych zarzutów naruszenia prawa materialnego i procesowego. Ponadto skarżąca stwierdziła, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne polegające na konieczności odpowiedzi na następujące pytanie: czy zgodnie z treścią art. 212 § 2 k.c. przesłanką przyznania rzeczy objętej podziałem jest udowodnienie realnej możliwość dokonania spłaty na rzecz innych uczestników postępowania.

4. Uczestniczka wniosła o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ewentualnie o oddalenie skargi kasacyjnej a także o zasądzenie od strony pozwanej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

W judykaturze już wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej (zob. postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano tam m.in., że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej.

Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.; nie służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest wówczas usprawiedliwione.6. Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna mimo obszerności wywodów nie zawiera argumentów wystarczających dla uznania, że w sprawie spełniona została przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 1 lub 4 k.p.c. uzasadniająca przyjęcie sprawy do rozpoznania.7.

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance unormowanej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga powołania się na kwalifikowaną postać naruszenia zaskarżonym orzeczeniem przepisów prawa materialnego lub procesowego oraz przeprowadzenia wywodu zmierzającego do jego wykazania. Oczywistość naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono widoczne prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia.

O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje przy tym samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której spowodowało ono wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (zob. postanowienie SN z 6 listopada 2012 r., III SK 16/12). Wnoszący skargę powinien więc zawrzeć w uzasadnieniu wniosku wywód prawny wyjaśniający, w czym wyraża się "oczywista zasadność" skargi i przedstawić odpowiednie argumenty (zob. postanowienie SN z 5 września 2008 r., I CZ 64/08).

Do przyjęcia skargi do rozpoznania na podstawie wskazanej przyczyny kasacyjnej nie jest wystarczające samo kwalifikowane naruszenie prawa przez Sąd drugiej instancji. W art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. mowa bowiem o oczywistej zasadności skargi, a nie o trafności zarzutu. Przytoczone przez skarżącą okoliczności powinny zatem jednoznacznie wskazywać na to, że w zasadniczym postępowaniu skarga kasacyjna zostanie rozstrzygnięta na korzyść strony, która ją wniosła (zob. postanowienie SN z 10 maja 2019 r., I CSK 768/18).

8. Uzasadnienie wniosku skarżącej nie odpowiada powyższym wymogom. Skarżąca nie zawarła odrębnego wywodu w tym zakresie, ograniczyła się jedynie do stwierdzenia, iż skarga jest oczywiście uzasadniona, bowiem „gdyby nie doszło do opisanych w skardze naruszeń prawa, a Sąd II instancji zastosował w sposób prawidłowy powołane powyżej przepisy, to w niniejszej sprawie zapadłoby odmienne rozstrzygnięcie”. Tymczasem zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego jest to nieodzowny element skargi kasacyjnej (zob. postanowienia SN: z 17 marca 2023 r., I CSK 2871/22; z 20 czerwca 2023 r., I CSK 5612/22 z 7 grudnia 2023 r., I CSK 5797/22; z 29 lutego 2024 r., I CSK 1042/23 i z 27 marca 2024 r., I CSK 98/24).

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wraz z uzasadnieniem jest odrębną konstrukcyjnie i funkcjonalnie częścią skargi kasacyjnej i nie jest rzeczą Sądu Najwyższego poszukiwanie w innych jej częściach argumentów na uzasadnienie podniesionych w nim twierdzeń, w tym w podstawach kasacyjnych i ich uzasadnieniu (zob. postanowienie SN z 22 kwietnia 2015 r., IV CSK 613/14). Wobec powyższego wskazana przez skarżącą przyczyna kasacyjna, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., nie mogła zostać rozpoznana.

9. W niniejszej sprawie nie występuje także istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno, przede wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (zob. postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie zostać przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (zob. postanowienia SN: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02, i z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08).

Chodzi przy tym wyłącznie o poważne wątpliwości, wykraczające poza poziom zwykłych wątpliwości prawnych, które powstają niemal w każdym procesie decyzyjnym (zob. postanowienia SN z 26 października 2021 r., I CSK 266/21 oraz z 30 czerwca 2021 r., III CSK 53/21). Podniesiona przez skarżącą kwestia, czy przesłanką przyznania rzeczy objętej podziałem z obowiązkiem spłaty pozostałych współwłaścicieli jest wykazanie realnej możliwości spłaty, nie spełnia powyższych kryteriów. W świetle utrwalonego orzecznictwa sąd okoliczność ta winna być badana przez sąd w postępowaniu o zniesienie współwłasności.

Jak stwierdził Sąd Najwyższy w postanowieniu z 12 kwietnia 2001 r., II CKN 658/00, konstytucyjna zasada równej dla wszystkich współwłaścicieli ochrony prawnej własności i innych praw majątkowych (art. 64 ust. 2 Konstytucji RP) wyłącza – w wypadku znoszenia współwłasności – oznaczenie terminu i sposobu uiszczenia spłaty bez uwzględnienia uzasadnionego interesu dotychczasowego współwłaściciela uprawnionego do tej spłaty (art. 212 § 2 i 3). Konkretyzując wymogi w tym zakresie Sąd Najwyższy w postanowieniu z 5 sierpnia 2024 r., I CSK 3980/23, stwierdził, że sposób zniesienia współwłasności, jako wynik wyboru między przyznaniem rzeczy jednemu ze współwłaścicieli a zarządzeniem jej sprzedaży, nie może być dokonany bez rozważenia, czy w razie przyznania rzeczy jednemu współwłaścicielowi z obowiązkiem spłaty, ma on realne możliwości jej uiszczenia.

Również w postanowieniu z 4 września 2024 r., I CNP 1/24, Sąd Najwyższy uznał, że sąd oceniając możliwości finansowe współwłaściciela obowiązanego do spłaty, winien ocenić całokształt jego możliwości finansowych, w tym również różne sposoby spłaty (spłata jednorazowa, spłata w ratach). W związku z powyższym - wbrew twierdzeniom skarżącej - w sprawie nie występuje istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.10. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).11.

Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).12. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 520 § 1 k.p.c. O kosztach pomocy prawnej udzielonej wnioskodawczyni przez pełnomocnika z urzędu orzeczono na podstawie § 8 pkt 6 w związku z § 16 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu.(G.N.-J.)[r.g.] ‎