I CSK 364/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 364/10

POSTANOWIENIE

Dnia 24 marca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Wojciech Katner

SSN Bogumiła Ustjanicz

w sprawie z powództwa Spółdzielni Transportu Wiejskiego w K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 24 marca 2011 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od postanowienia

Sądu Apelacyjnego

z dnia 10 grudnia 2009 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je

postanowienie Sądu Okręgowego w P. z dnia 9 września 2009 r.,

i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w P. do rozpoznania i

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w P. postanowieniem z dnia 9 września 2006 r. odrzucił

pozew Spółdzielni Transportu Wiejskiego w K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń

Społecznych w W. z uwagi na niedopuszczalność drogi sądowej.

Powódka wniosła zażalenie na to postanowienie, domagając się jego zmiany

albo uchylenia.

Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 10 grudnia 2009 r. oddalił zażalenie.

Sąd Apelacyjny uznał, że Sąd Okręgowy prawidłowo zastosował art. 199 § 1

pkt 1 k.p.c. ze względu na niedopuszczalność drogi sądowej. Powódka dochodzi

zapłaty kwoty 323 966,90 zł z tytułu świadczenia nienależnego, powołując się na

fakt, że w toku administracyjnego postępowania egzekucyjnego pozwany

wyegzekwował świadczenie, które mu się nie należało. Powódka twierdzi, że nie

ciążyło na niej żadne zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne

wobec pozwanego. W niniejszej sprawie droga sądowa jest na obecnym etapie

niedopuszczalna, skoro powódka żąda rozstrzygnięcia przez Sąd powszechny

materii, która podlega rozpoznaniu na drodze postępowania administracyjnego.

Dotyczy to także zwrotu nienależnie opłaconych składek na ubezpieczenie

społeczne.

Powódka

w

skardze

kasacyjnej

zaskarżyła

postanowienie

Sądu

Apelacyjnego w całości, zarzucając naruszenie prawa materialnego, mianowicie

art. 83 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych (jedn. tekst: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.;

dalej: „u.s.u.s.”), oraz przepisów postępowania, mianowicie art. 464 w związku

z art. 476 § 5 pkt 2b k.p.c. i art. 168b ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu

egzekucyjnym w administracji (jedn. tekst: Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze

zm.). Powołała się ponadto na art. 77 Konstytucji RP i na dotyczący wykładni art. 1

k.p.c. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 lipca 2000 r., SK 12/99 (OTK

2000, nr 5, poz. 143). Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i

poprzedzającego go postanowienia Sądu Okręgowego w P.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, chociaż z innych powodów

niż te, które zostały w niej wskazane.

Sąd Apelacyjny, oddalając zażalenie powódki na postanowienie Sądu

Okręgowego odrzucające pozew ze względu na niedopuszczalność drogi sądowej,

naruszył art. 1 k.p.c. określający pojęcie sprawy cywilnej. W niniejszej sprawie

powódka dochodzi od pozwanego zwrotu wyegzekwowanego od niej świadczenia

jako nienależnego (art. 410 k.c.). Oznacza to, że, zdaniem powódki, strony są

związane stosunkiem prawnym wynikającym z bezpodstawnego wzbogacenia

(art. 405 i nast. k.c.). Jest to stosunek cywilnoprawny, dlatego sprawa o zwrot

nienależnego świadczenia jest oczywiście sprawą cywilną w rozumieniu art. 1 k.p.c.

Nie może tu zatem znaleźć zastosowania powołany w skardze kasacyjnej art. 464

k.p.c.,

gdyż

rozpoznawanie

powszechnych,

nie

zaś

takich

spraw

należy

innych

organów.

Nie

do

właściwości

oznacza

to

sądów

jednak,

że w okolicznościach niniejszej sprawy powódce przysługuje dochodzone przez nią

roszczenie. Sąd Najwyższy podkreślił w wyroku z dnia 21 października 2008 r.,

II UK 71/08 (OSNP 2010, nr 7-8, poz. 104), że przepisy lub instytucje prawa

cywilnego mogą być stosowane do ubezpieczeń społecznych tylko na podstawie

wyraźnego przepisu prawa ubezpieczeń społecznych. Autonomiczność i odrębność

przepisów prawa ubezpieczeń społecznych wobec przepisów prawa cywilnego

sprawia, iż do stosunków ubezpieczenia społecznego dopuszcza się tylko na

zasadzie

wyjątku

stosowanie

wskazanych

expressis

verbis

regulacji

cywilistycznych. Zwrotu nienależnie opłaconych składek na ubezpieczenie

społeczne można domagać się na podstawie przepisów art. 24 u.s.u.s.

Nienależnie zapłacone składki ze stosunku ubezpieczenia nie nabywają charakteru

świadczeń nienależnych zakładowi rentowemu w rozumieniu art. 410 k.c.

Stanowisko to zostało następnie potwierdzone przez Trybunał Konstytucyjny

w uzasadnieniu wyroku z dnia 26 maja 2010 r., P 29/08 (OTK-A 2010, nr 4, poz.

35) stwierdzającego niezgodność art. 24 ust. 7 u.s.u.s. z art. 32 w związku z art. 64

ust. 2 Konstytucji RP.

Nie można natomiast zgodzić się z powódką, że niniejsza sprawa jest

sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych w rozumieniu art. 1 k.p.c. O takim

charakterze tej sprawy nie świadczy bowiem ani art. 476 § 5 pkt 2b k.p.c., ani art.

83 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 u.s.u.s., które odnoszą się do ubezpieczonego, a nie do

płatnika składek.

Bezprzedmiotowe są podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia

art. 77 Konstytucji RP i art. 168b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym

w administracji, przepisy te dotyczą bowiem odpowiedzialności odszkodowawczej,

a powódka dochodzi roszczenia o zwrot świadczenia nienależnego.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 15 § 1

k.p.c. orzekł, jak w sentencji.