I CSK 3610/23 · Sąd Najwyższy

I CSK 3610/23 POSTANOWIENIE 28 stycznia 2025 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Maciej Kowalski na posiedzeniu niejawnym 28 stycznia 2025 r. w Warszawie‎w sprawie z wniosku S. L.‎z udziałem G. J., K. J. i N. J.‎o podział majątku wspólnego oraz dział spadku,‎na skutek skargi kasacyjnej G. J.‎od postanowienia Sądu Okręgowego w Opolu‎z 31 marca 2023 r., II Ca 835/22, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

2. zasądza od uczestniczki postępowania G. J.‎ na rzecz wnioskodawczyni S. L. oraz uczestniczek‎ postępowania N. J. i K. J. po 1800 (tysiąc‎ osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania‎ kasacyjnego. (a.z.)

UZASADNIENIE

W skardze kasacyjnej wywiedzionej od postanowienia Sądu Okręgowego w Opolu z 31 marca 2023 r. uczestniczka G. J. wniosła o przyjęcie skargi do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.Skarżąca wskazała, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, gdyż dokonany podział gospodarstwa rolnego o powierzchni 31 hektarów na trzy działki gruntu rolnego o powierzchni po 3,7407 ha każda i gospodarstwo o powierzchni 19,9992 ha nie jest racjonalny ekonomicznie, nie jest zgodny z powszechnie rozumianymi regułami prawidłowej gospodarki rolnej, zwłaszcza, że trzy nowo wydzielone działki gruntu są przyznane osobom, które nie mają związku z rolnictwem bez wiedzy, doświadczenia i zaplecza.

Narusza to reguły podziału gospodarstw rolnych wynikające z art. 213 i 214 k.c.Ponadto skarżąca stwierdziła, że doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego polegającego na przyjęciu przez sąd drugiej instancji za własne ustaleń faktycznych Sądu pierwszej instancji bez merytorycznych rozważań w sytuacji, gdy zarzuty apelacji obejmowały przed wszystkim sprzeczność ustaleń sądu pierwszej instancji ze zgromadzonym materiałem dowodowy, co z jednej strony skutkowało nierozpoznaniem istoty sprawy, a z drugiej strony doprowadziło do rozstrzygnięcia rażąco sprzecznego z utrwalonymi zasadami podziału gospodarstw rolnych - zasadami prawidłowej gospodarki rolnej.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wraz z uzasadnieniem jest odrębną konstrukcyjnie i funkcjonalnie częścią skargi (art. 3984 § 2 k.p.c.) i nie jest rzeczą Sądu Najwyższego poszukiwanie w innych częściach wniesionego środka prawnego argumentów na uzasadnienie podniesionych w nim twierdzeń (zob. postanowienia SN: z 22 kwietnia 2015 r., IV CSK 613/14 oraz z 11 maja 2001 r., III CZ 36/01, OSNC 2002, nr 2, poz. 22). Powołanie się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) stawia skarżącemu szczególnie wysokie wymagania.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, podzielanym przez doktrynę, oczywista zasadność skargi oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka będzie miała miejsce tylko wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły zarzucane uchybienia, jest pewne, że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania argumenty oczywiście uzasadniają zasadność wniesionego środka prawnego. Oczywiste jest przy tym tylko to, co można dostrzec od razu - bez potrzeby głębszej analizy czy przeprowadzenia wnikliwych badań lub dociekań.

Innymi słowy, podnoszone uchybienia muszą mieć kwalifikowany charakter i być dostrzegalne na pierwszy rzut oka - już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (zob. m.in. postanowienia SN: z 27 kwietnia 2006 r., I CZ 15/06; z 7 maja 2010 r., V CSK 459/09; z 15 czerwca 2018 r., III CSK 38/18; z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19, z 28 stycznia 2022 r., I CSK 584/22; z 7 czerwca 2023 r., I CSK 742/23; z 20 października 2023 r., I CSK 1673/23). Podkreślenia wymaga, że przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. obejmuje jedynie uchybienia przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym, które polegają w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym.

Należy też wskazać, że zgodnie z powszechnie aprobowanym w orzecznictwie i nauce prawa stanowiskiem, o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania w związku z wystąpieniem przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. nie decyduje per se nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu, lecz jego skutek polegający na wydaniu oczywiście nieprawidłowego orzeczenia, które nie może się ostać (zob. np. postanowienie SN z 1 grudnia 2023 r., I CSK 5300/22 i przywołane tam orzecznictwo).Nie budzi również wątpliwości, że okoliczności uzasadniające przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący winien wykazać we wniosku bez odwoływania się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, które nie podlegają badaniu na etapie tak zwanego „przedsądu” (zob. m.in. postanowienia SN: z 28 stycznia 2022 r., I CSK 947/22; z 13 lipca 2023 r., I CSK 2570/22, i z 10 sierpnia 2023 r., I CSK 5584/22).Uczestniczka nie przedstawiła przekonujących od razu, widocznych prima facie, twierdzeń wykazujących racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce i zaskarżeniu.

W uzasadnieniu pierwszej z przyczyn, które mają przemawiać za oczywistą zasadnością skargi kasacyjnej uczestniczka podniosła, że dokonany podział narusza zasady podziału gospodarstw rolnych wynikające z art. 213 i 214 k.p.c. Zauważyć należy, że art. 213 k.c. dzieli się na dwie jednostki redakcyjne, a art. 214 k.c. na cztery. Uczestniczka nie wskazała jednak, który z zawartych w nich przepisów miałby zostać naruszony. Skoro skarżąca nie określiła precyzyjnie jaka regulacja została naruszona i to w sposób kwalifikowany przez Sąd Okręgowy, to nie można ocenić, czy jej skarga jest oczywiście uzasadniona.

O ile nawet uznać, że argumentacja wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania wskazuje na to, że skarżąca powołuje się na art. 213 § 1 k.c. i tak nie mogłaby ona odnieść zamierzonego skutku. Zawarte w tym przepisie pojęcie sprzeczności z zasadami prawidłowej gospodarki rolnej należy ujmować wąsko. Jeżeli wydzielone części gospodarstwa rolnego mogą spełniać nadal funkcję rolną nie zachodzi przesłanka negatywna podziału (zob. postanowienie SN z 12 lutego 2016 r., II CSK 107/15). Podział w naturze gospodarstwa rolnego może nastąpić po zasięgnięciu opinii biegłych (art. 619 § 2 k.p.c. w zw. z art. 688 k.p.c.) nie tylko co do formy podziału, ale co do samej jego dopuszczalności (zob. postanowienie SN z 30 listopada 2007 r., IV CSK 305/07).W przedmiotowej sprawie został przeprowadzony dowód z opinii biegłego z zakresu rolnictwa, uprawy roli i roślin, wyceny gruntów rolnych i produkcji w toku, wyceny gospodarstw i przedsiębiorstw rolnych oraz pracy w rolnictwie, który uznał, że proponowany sposób wyjścia ze współwłasności przedmiotowego gospodarstwa rolnego nie sprzeciwia się zasadom prawidłowej gospodarki o jakich mowa w art. 213 k.c. Z ustaleń Sądu wynikało ponadto, że wolą uczestniczki postępowania G.

J. po zakończeniu postępowania jest wydzierżawienie przedmiotowego gospodarstwa rolnego o ile nie jego sprzedaż. Uczestniczka postępowania nie pracuje w przedmiotowym gospodarstwie rolnym i nie ma rzeczywistej intencji jego prowadzenia.W tych okolicznościach dokonanie przez Sąd podziału gospodarstwa spadkowego pomiędzy wnioskodawczynię i uczestniczki postępowania nie może być uznane za oczywiście sprzeczne z art. 213 § 1 k.c. Co do drugiej przyczyny, to skarżąca nie przywołała żadnych przepisów, których naruszenie miało spowodować wystąpienie podnoszonych uchybień.

Bez znaczenia jest przy tym, że uczestniczka w ramach podstaw wniesionego środka prawnego zarzuciła naruszenie określonych regulacji prawa procesowego. Jak zostało to już podniesione nie jest rzeczą Sądu Najwyższego poszukiwanie w innych częściach skargi kasacyjnej argumentów na uzasadnienie przyjęcia jej do rozpoznania.Argumentacja skarżącej wskazuje, że zmierza ona w istocie do podważenia ustaleń faktycznych Sądu drugiej instancji, co w postępowaniu kasacyjnym jest wyłączone ze względu na związanie Sądu Najwyższego ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia - art. 39813 § 2 k.p.c. (zob. postanowienie SN z 4 października 2018 r., II CSK 233/18).W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813 § 1 k.p.c.).Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 520 § 3 zw. z art. 108 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 391 § 1 i art. 13 § 2 k.p.c. przy uwzględnieniu § 6 pkt 3 w zw. z § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 oraz § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Maciej Kowalski (a.z.)[a.ł] ‎