I CSK 360/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 360/08

POSTANOWIENIE

Dnia 11 marca 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący)

SSN Jan Górowski

SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku „S.” Spółdzielni

przy uczestnictwie Miasta W.

o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 11 marca 2009 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego

w W.

z dnia 20 marca 2008 r., sygn. akt [...],

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w W. postanowieniem z dnia 26 października 2007 r. oddalił

wniosek „S.” o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości położonej w W. przy ulicy

O. 53, stanowiącej działkę o powierzchni 14022 oznaczoną numerem ewidencyjnym

28 w obrębie [...]. Sąd ten ustalił, że nieruchomość objęta wnioskiem stanowiła

własność Skarbu Państwa. W okresie od 1958 r. do 30 czerwca 1975 r. była ona

użytkowana przez przedsiębiorstwo państwowe M., zaś od 1 lipca 1975 r. do

30 czerwca 1976 r. przez Przedsiębiorstwo H. Na podstawie uchwały Rady

Ministrów Nr 102/76 z dnia 21 maja 1976 r. (nie publ.) oraz zarządzenia Ministra

Handlu

Wewnętrznego

i

Usług

z

dnia

8 czerwca

1976

r.

to

ostatnie

przedsiębiorstwo zostało przekształcone w Związek Spółdzielni „S.”. Majątek

ruchomy przekształconego przedsiębiorstwa przekazano odpłatnie wnioskodawcy.

Działka nr 28 zabudowana budynkiem magazynowym i wiatą oddana została

wnioskodawczyni do używania i znajduje się ona obecnie w jego posiadaniu.

Wnioskodawczyni wykonała trwałe ogrodzenie działki, przeprowadziła remont

znajdujących się na niej obiektów i opłacała podatek od nieruchomości. Decyzją z

20 września 2002 r. Wojewoda […] stwierdził nieodpłatne nabycie własności

przedmiotowej działki przez miasto W. z dniem 27 maja 1990 r.

Oceniając tak ustalony stan faktyczny, Sąd Rejonowy uznał, że wniosek

o stwierdzenie zasiedzenia nie może być uwzględniony. Wnioskodawczyni może

być traktowana jako samoistny posiadacz działki objętej wnioskiem dopiero od dnia

1 lipca 1976 r. Do okresu posiadania wymaganego do zasiedzenia nie może ona

bowiem doliczyć okresu władania swoich poprzedników (M. i H.), będących

posiadaczami zależnymi wykonującymi – w ramach obowiązującej wówczas

konstrukcji jednolitego funduszu własności państwowej – uprawnienia wynikające

z tzw.

zarządu

operatywnego.

Wnioskodawczyni

weszła

w

posiadanie

nieruchomości w złej wierze, gdyż miała pełną świadomość faktu, że nabywa

jedynie

ruchome

składniki

majątku

po

zlikwidowanych

przedsiębiorstwach

państwowych. Gdyby odpłatne nabycie majątku obejmowało również działkę

gruntu, wniosek o stwierdzenie nabycia jej własności przez zasiedzenia byłby

bezprzedmiotowy. W takim przypadku wnioskodawczyni nie występowałaby

również w 1995 r. z wnioskiem (nie rozpoznanym do chwili obecnej) o oddanie jej

działki nr 28 w użytkowanie wieczyste. W tych okolicznościach – uwzględniając

treść nie obowiązującego już art. 177 k.c. oraz dyspozycję art. 10 ustawy z dnia

28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 55, poz. 321 ze zm.)

– upływ wymaganego terminu zasiedzenia nastąpiłby z dniem 1 lipca 2006 r.,

gdyby jego bieg nie został przerwany wniesieniem 30 września 2005 r. przez

uczestnika postępowania Miasto W. przeciwko wnioskodawczyni pozwu o wydanie

przedmiotowej nieruchomości.

Sąd Okręgowy w W. postanowieniem z dnia 20 marca 2008 r. oddalił

apelacje wnioskodawcy od postanowienia Sądu Rejonowego, aprobując w całej

rozciągłości przyjęte za podstawę kwestionowanego rozstrzygnięcia ustalenia

faktyczne i ich ocenę prawną. Sąd Okręgowy podkreślił, że fakt objęcia przez

wnioskodawczynię majątku pozostającego dotychczas jedynie w zarządzie

przedsiębiorstwa

państwowego

nie

usprawiedliwia

jej przekonania

co

do

wykonywania władztwa nad przedmiotowa działką w zakresie prawa własności.

W skardze kasacyjnej opartej na podstawie określonej w art. 398 3 § 1 pkt 1

k.p.c. wnioskodawczyni podniosła zarzut naruszenia art. 172 k.c. przez jego błędną

wykładnię polegającą na nieprawidłowym odczytaniu pojęcia dobrej i złej wiary.

Powołując się na tak ujęta podstawę kasacyjną skarżąca wniosła o uchylenie

postanowienia Sądu Okręgowego w całości i przekazanie sprawy temu Sądowi do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z ugruntowanym obecnie stanowiskiem judykatury, dla oceny

posiadania w dobrej lub złej wierze decydujące znaczenie ma kwestia

świadomości, jaką posiadacz odnosi do wykonywanego prawa. Istotne jest w tym

względzie przekonanie posiadacza o tym, czy jest lub nie właścicielem posiadanej

rzeczy. Posiadaczem w dobrej wierze jest ten, kto błędnie przypuszcza, że jest

właścicielem rzeczy, a w złej pozostaje ten, kto wie albo wiedzieć powinien, że

prawo własności nie przysługuje jemu, a innej osobie (zob. orzeczenia SN: z dnia

26 listopada 1949 r., Wa.C. 159/49, „Demokratyczny Przegląd Prawniczy” 1950,

nr 6, s. 56 oraz z dnia 14 września 1963 r., III CR 71/62, OSNC 1963, nr 5,

poz. 111, a także uzasadnienia uchwał SN: z dnia 14 marca 1980 r., III CZP 14/80,

OSNCP 1980, nr 9, poz. 161 i z dnia 6 grudnia 1991 r., III CZP 108/91, nr 4,

poz. 48). Przyjmuje się przy tym, iż rozstrzygającym momentem dla oceny dobrej

bądź złej wiary posiadacza jest data uzyskania posiadania, a konsekwencji, że

późniejsze zmiany świadomości posiadacza pozostają bez wpływu na długość

okresu potrzebnego dla nabycia własności przez zasiedzenie(zob. postanowienia

SN: z dnia 25 czerwca 2003 r., III CZP 35/03, Prok. i Pr.-wkł. 2004, nr 2, poz. 320

oraz z dnia 5 grudnia 2007 r., I CSK 300/07, niepubl.).

Według skarżącej, Sąd Okręgowy wadliwie – z punktu widzenia wskazanych

wyżej kryteriów – przypisał jej wykonywanie posiadania w złej wierze. Ocenę tę

bowiem wyprowadził z faktu ubiegania się przez wnioskodawczynię w 1995 r.

o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości objętej wnioskiem,

pomijając przy tym domniemanie płynące z art. 7 k.c. Tak skonstruowany zarzut nie

mógł odnieść zamierzonego skutku. W istocie bowiem zmierzał on do

zakwestionowania nie tyle dokonanej przez Sąd Okręgowy wykładni pojęcia dobrej

lub złej wiary w rozumieniu art. 172 k.c., ile prawidłowości zastosowania tego

przepisu w konkretnym stanie faktycznym.

Sąd Okręgowy w motywach zaskarżonego postanowienia wskazał wyraźnie,

że dobra wiara posiadacza polega ona na usprawiedliwionym w danych

okolicznościach przekonaniu posiadacza, że przysługuje mu takie prawo do

władania rzeczą, jakie faktycznie wykonuje. Uznał jednak, że źródłem takiego

przekonania

wnioskodawczyni

nie

mógł

stanowić

fakt

przejęcia

majątku

pozostającego w zarządzie przedsiębiorstwa państwowego z wyłączeniem

nieruchomości, na co wskazuje treść opinii biegłego sądowego z zakresu

księgowości. Argumentacja powyższa wskazuje jednoznacznie na uwzględnienie

przez Sąd Okręgowy – przy wykładni art. 172 k.c. – kryteriów oceny dobrej lub złej

wiary posiadacza, wskazanych w powołanych wyżej judykatach. Nie może też ona

stanowić podstawy do formułowania zarzutu nieuwzględnienia przy tej wykładni

art. 7 k.c. Domniemanie dobrej wiary jest domniemaniem usuwalnym. Przyjęcie

przez Sąd Okręgowy, że wnioskodawczyni uzyskała posiadanie nieruchomości

w złej wierze, wynikało z uznania – w oparciu o wskazane dowody – iż

domniemanie wynikające z art. 7 zostało skutecznie obalone.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 k.p.c. orzekł, jak

w sentencji.