I CSK 359/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 359/09

POSTANOWIENIE

Dnia 25 lutego 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Wojciech Katner (przewodniczący)

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z wniosku Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta R.

przy uczestnictwie Spółdzielni Pracy „M.(…)” w R., J. C. i M. C.

o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 25 lutego 2010 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego w R. z dnia 17

lutego 2009 r., sygn. akt I Ca (…),

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w R.

do

ponownego

rozpoznania

i rozstrzygnięcia

o

kosztach

postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w R. postanowieniem z dnia 18 lipca 2008 r. oddalił wniosek

Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta R. o stwierdzenie zasiedzenia własności

nieruchomości położonej w R. o powierzchni 1826 m2, oznaczonej numerem

geodezyjnym (…). Sąd ten ustalił, że nieruchomość ta stanowiła własność J. S. W 1958

r.

przeprowadzono

postępowanie

wywłaszczeniowe,

w

wyniku

którego

jego

nieruchomość uzyskała Spółdzielnia Pracy „M.(…)” w R. J. S. przyznano nieruchomość

zamienną. Działka nr (…) nie była wykorzystywana przez spółdzielnię „M.(…)”. Została

objęta w posiadanie przez Skarb Państwa i przeznaczona pod drogę, której nadano

nazwę ulicy B. Władającym i zarządcą działki nr (…) były agendy Skarbu Państwa lub

Urzędu Miejskiego w R. Droga położona na tej działce jest drogą powiatową.

Sąd Rejonowy uznał, że Skarb Państwa wszedł w posiadanie działki nr (…) w

wyniku działań o charakterze imperialnym i do 1989 r. nie biegły terminy wymagane do

zasiedzenia nieruchomości, z uwagi na siłę wyższą, którą był „okres panowania

komunizmu”. Nadto nie można było przyjąć, że Skarb Państwa był posiadaczem

samoistnym gruntu przeznaczonego na drogę publiczną.

Apelacja wnioskodawcy została oddalona postanowieniem Sądu Okręgowego w

R. z dnia 17 lutego 2009 r. Sąd ten przyjął, że wbrew stanowisku Sądu pierwszej

instancji dla oceny przesłanek nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenia nie

miał znaczenia rodzaj zdarzenia prawnego, w wyniku którego doszło do objęcia

nieruchomości w posiadanie przez wnioskodawcę. Sąd Okręgowy podzielił natomiast

ustalenia faktyczne i ocenę Sądu Rejonowego co do braku istnienia przesłanki

zasiedzenia, w postaci samoistnego posiadania nieruchomości przez wnioskodawcę.

Podkreślił, że przedmiotem posiadania samoistnego nie mogą być dobra publiczne takie

jak drogi i place przeznaczone do korzystania przez nieograniczoną liczbę osób.

Skarga kasacyjna wnioskodawcy została oparta o obie podstawy określone w art.

398.3 § 1 k.p.c. Zarzucono w niej naruszenie art. 172 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 336 k.c. i

art. 296 dekretu z dnia 1 października 1946 r. Prawo rzeczowe, naruszenie art. 339 k.c.

w zw. z art. 6 k.c. i art. 298 dekretu Prawo rzeczowe oraz naruszenie art. 234 k.p.c. W

oparciu o te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i

przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w R. do ponownego rozpoznania,

ewentualnie jego uchylenie i uwzględnienie wniosku.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Okręgowy powołując się na uchwałę składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z

dnia 26 października 2007 r., III CZP 30/07 (OSNC 2008, nr 5, poz. 43) oraz uchwałę

Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1993 r., III CZP 72/93 (OSNC 1994, nr 3, poz.

49) stwierdził, że drogi stanowiące dobra publiczne, przeznaczone do korzystania przez

nieograniczoną liczbę osób, nie mogą być przedmiotem posiadania samoistnego,

prowadzącego do ich zasiedzenia. Wyrażając to stanowisko pominął jednak kontekst

wypowiedzi Sądu Najwyższego, które odnosiły się do możliwości zasiedzenia drogi

publicznej przez osoby korzystające z takich dróg, nie zaś możliwości zasiedzenia

własności gruntu przez podmiot, który przeznaczył go na urządzenie drogi. Jest

oczywiste, że samo korzystanie z drogi publicznej nie prowadzi do objęcia jej w

posiadanie samoistne i nie prowadzi do pozbawienia władztwa nad nieruchomością, na

której ulokowana jest droga, właściciela gruntu. Argumentów przemawiających za takim

stanowiskiem nie można odnosić automatycznie do relacji istniejących pomiędzy

właścicielem gruntu i podmiotem, który na jego gruncie wybudował drogę i udostępnił ją

do publicznego korzystania.

Do zasiedzenia nieruchomości może prowadzić jedynie posiadanie samoistne

wykonywane przez okres wymagany przez ustawę, uzależniony od dobrej lub złej wiary

posiadacza. W skardze kasacyjnej wnioskodawcy podniesiono trafnie, że ocena

samoistności posiadania wymaga ustalenia „kierunku woli posiadania”, gdyż posiadanie

samoistne nieruchomości oznaczenia faktyczne władanie nieruchomością tak jak czyni

to właściciel (art. 336 k.c.). Samoistne posiadanie nieruchomości nie wyłącza zatem

możliwości jej udostępnienia do korzystania przez samoistnego posiadacza innym

osobom, jeżeli jest to wynikiem jego zamiaru i woli, podobnie, jak mógłby to uczynić

właściciel.

Objęcie przez Skarb Państwa we władanie nieruchomości, która stanowiła

własność innej osoby, w celu wybudowania na niej drogi publicznej, z zamiarem

udostępnienia jej do użytku nieograniczonej grupie osób, nie sprzeciwiało się możliwości

uznania, wbrew ocenie wyrażonej przez Sąd Okręgowy, że Skarb Państwa był

posiadaczem samoistnym gruntu, na którym wybudowano drogę publiczną. Wymagało

zatem rozważenia, czy działania podjęte przez wnioskodawcę dostatecznie wskazywały

na samoistne posiadanie tego gruntu przez Skarb Państwa. Sąd Okręgowy stwierdził,

że władztwo Skarbu Państwa nad nieruchomością „ sprowadzało się, co najwyżej do jej

zarządu”. Ocena ta została zasadnie zakwestionowana w skardze kasacyjnej. Po

pierwsze nie została ona należycie uzasadniona. Sąd Okręgowy ograniczył się bowiem

do ogólnikowego stwierdzenia, że ocena dowodów w tym zakresie – przeprowadzona

przez Sąd pierwszej instancji – była prawidłowa i odpowiada wymogom art. 233 § 1

k.p.c. Nadto ocena ta wskazuje, że Sąd oceniając charakter władztwa Skarbu Państwa

pominął okoliczność tak istotną, jak wybudowanie drogi na cudzym gruncie i ograniczył

się do oceny faktów, które miały miejsce później i były związane z utrzymaniem i

zarządzaniem drogą, która została oddana do publicznego użytku. Należało zaś ocenić

wszystkie okoliczności towarzyszące objęciu nieruchomości w posiadanie i jego

wykonywania przez Skarb Państwa oraz rozważyć, czy wskazywały one na fakt

władania nieruchomością, na której wybudowano drogę przez Skarb Państwa.

W wyniku niedostatecznego rozważenia przez Sąd Okręgowy charakteru

władztwa, które wykonywał Skarb Państwa za uzasadniony należało uznać także zarzut

naruszenia art. 339 k.c., który przewiduje domniemanie samoistności posiadania w

stosunku do osób, które faktycznie władają rzeczą. Sąd ten nie przedstawił też

argumentacji, która w kontekście dokonanych w sprawie ustaleń pozwalałaby przyjąć,

że Skarb Państwa nie władał nieruchomością, na której wybudował drogę, którą

następnie utrzymywał i udostępniał do powszechnego użytku.

Z przyczyn wyżej wskazanych skarga kasacyjna była uzasadniona i podlegała

uwzględnieniu na podstawie art. 398.15 § 1 k.p.c.