I CSK 354/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 354/12

POSTANOWIENIE

Dnia 21 lutego 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marian Kocon (przewodniczący)

SSN Iwona Koper

SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji Spółki

z o.o. w R.

przy uczestnictwie E. J. i Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta R.

o zasiedzenie służebności gruntowej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 21 lutego 2013 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego w R.

z dnia 2 grudnia 2011 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu w R. do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia

o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 7 grudnia 2010 r., uwzględniając

wniosek

Miejskiego

Przedsiębiorstwo

Wodociągów

i

Kanalizacji

spółki

z

ograniczoną odpowiedzialnością, będącego użytkownikiem wieczystym działki nr

101 w obrębie 214 o powierzchni 0.1677 ha, położonej w R., zbudowanej

budynkiem

hydroforni

stanowiącej

odrębną

nieruchomość,

stwierdził,

że

każdoczesny użytkownik wieczysty opisanej działki i właściciel posadowionego na

niej hydroforni nabył przez zasiedzenie z dniem 1 września 1985 r. służebność

gruntową na nieruchomości uczestniczki postępowania E. J., stanowiącej działkę

oznaczona numerem 398 o powierzchni 8,39 arów w obrębie 214, położonej w R.,

polegającą

na

przeprowadzeniu

przez nieruchomość obciążoną magistrali

wodociągowej z rur stalowych Ø 1000 mm i zapewnieniu każdoczesnemu

użytkownikowi wieczystemu nieruchomości władnącej prawa korzystania z tej

magistrali.

Sąd ten ustalił, że Urząd Miejski w R. Wydział Gospodarki Terenowej i

Ochrony Środowiska decyzją z dnia 24 lipca 1975 r., wydaną na podstawie art. 35

ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

(tekst jedn.: Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64; dalej: „ustawa wywłaszczeniowa z

1958 r.”), zezwolił poprzednikowi prawnemu wnioskodawczyni - Okręgowej Dyrekcji

Inwestycji Miejskich w R. - na wykonanie robót związanych z budową i rozbudową

wodociągów miasta R., których trasa przebiega m.in. przez działkę oznaczoną

obecnie numerem 398, stanowiącą własność uczestniczki postępowania E. J.

Przy pomocy magistrali wodociągowej wykonanej na podstawie tego zezwolenia

wnioskodawczyni, będąca użytkownikiem wieczystym działki nr 101 oraz

właścicielem wybudowanej na niej hydroforni, wypełnia obowiązki nałożone na nią

ustawą z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym

odprowadzaniu ścieków (Dz. U. Nr 72, poz. 747 z późn. zm.), korzystając z działki

nr 398 w zakresie odpowiadającym treści służebności gruntowej (art. 292 k.c.).

Taki stan rzeczy, przy uwzględnieniu posiadania przedmiotowej służebności przez

poprzedników wnioskodawczyni od 1 września 1975 r., pozwala uznać ją

z posiadacza służebności w dobrej wierze i stwierdzić nabycie tego prawa przez

zasiedzenie z upływem dziesięcioletniego terminu, tj. z dniem 1 września 1985 r.

Sąd Okręgowy, na skutek apelacji uczestniczki E. J., postanowieniem

zaskarżonym skargą kasacyjną zmienił postanowienie Sądu Rejonowego w ten

sposób, że oddalił wniosek i orzekł o kosztach postępowania za obie instancję.

Sąd Okręgowy uznał, że określona przez Sąd pierwszej data objęcia

w posiadania służebności (1 września 1975 r.), związana z przystąpieniem do

wykonania robót wynikających z decyzji z dnia 24 lipca 1975 r., zezwalającej na

rozbudowę wodociągu, odnosi się jedynie do wymienionego w niej podmiotu,

wnioskodawczyni nie wykazała zaś, aby Okręgowa Dyrekcja Inwestycji Miejskich

w R. była jej poprzednikiem prawnym; poprzednikiem tym było Miejskie

Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w R.

Sąd Okręgowy wskazał, że Okręgowa Dyrekcja Inwestycji Miejskich w R.

uzyskała posiadanie służebności w złej wierze, gdyż decyzja z dnia 24 sierpnia

1975 r. nie ograniczyła prawa własności uczestniczki E. J. w sposób trwały, lecz

jedynie zezwalała na wykonanie robót związanych z budową i rozbudową

wodociągu. Okoliczność ta wyłącza możliwość przypisaniu dobrej wiary również

Miejskiemu Przedsiębiorstwu Wodociągów i Kanalizacji w R., które objęło

służebność w posiadanie w lipcu 1980 r. Nie upłynął zatem trzydziestoletni termin

wymagany do zasiedzenia, gdyż uczestniczka E. J. w dniu 20 maja 2005 r. złożyła

w Sądzie Rejonowym w R. wniosek o zawezwanie do próby ugodowej w sprawie o

nakazanie wnioskodawczyni usunięcia magistrali wodociągowej z działki nr 398.

W

skardze

kasacyjnej,

opartej

na

podstawie

naruszenia

prawa

materialnego (art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c.), wnioskodawczyni zarzuciła błędną

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie:

- art. 176 § 1 w związku z art. 292 k.c. przez przyjęcie, że do okresu posiadania

służebności wnioskodawczyni nie podlega zaliczeniu okres posiadania przez jej

poprzedników (od 1 września 1975 r. do 1 lipca 1980 r.);

- art. 292 w związku z art. 176 § 1 k.c. przez uznanie, że wnioskodawczyni był

posiadaczem samoistnym w złej wierze i nie mogła skutecznie zasiedzieć

służebności przed upływem trzydziestoletniego terminu zasiedzenia;

- art. 172 § 1 w związku z art. 292 i art. 7 k.c. przez przyjęcie, że poprzednik

wnioskodawczyni wszedł w posiadanie służebności – na podstawie decyzji

administracyjnej - w złej wierze;

- art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania

nieruchomości (dalej: „ustawa z dnia 12 marca 1958 r.”) związku z art. 292 i art.

172 § 1 k.c. przez przyjęcie, że budowa urządzeń przesyłowych w oparciu

o decyzję administracyjną nie uzasadnia przyjęcia dobrej wiary wnioskodawczyni

jako posiadacza służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności

przesyłu.

Powołując się na tak ujęta podstawę kasacyjną wniosła o uchylenie

zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sadowi Okręgowemu do

ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.

Z uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego wynika, że u podstaw

zaskarżonego rozstrzygnięcia legła odmienna ocena prawna ustaleń faktycznych

dokonanych przez Sąd Rejonowy. Z ustaleń tych, zaaprobowanych przez Sąd

Okręgowy, wynika, że Okręgowa Dyrekcja Inwestycji Miejskiej w R. weszła w

posiadanie służebności gruntowej objętej wnioskiem, odpowiadającej treści obecnej

służebności przesyłu, w dniu 1 września 1975 r., legitymując się decyzją wydaną na

podstawie art. 35 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. Wybudowana na podstawie

tej decyzji przez wymienionego inwestora magistrala wodociągowa została

przekazana w dniu 1 lipca 1980 r. na własność Miejskiemu Przedsiębiorstwu

Wodociągów i Kanalizacji, którego majątek przejęła - powstała w 2003 r. – spółka

będąca wnioskodawczynią w niniejszej sprawie.

Sąd Okręgowy wskazał, że w konkretnym stanie faktycznym

doliczenie

posiadania Okręgowej Dyrekcji Inwestycji Miejskich nie wchodzi w rachubę z uwagi

na to, iż wnioskodawczyni nie wykazała, że jest następcą prawnym tego

posiadacza. Konstatacja ta, sprzeczna z oceną Sądu Rejonowego, nie została

jednak wsparta żadną argumentacją. Niezależnie od tego należy zauważyć, że art.

176 § 1 k.c. nie wymaga, aby poprzedni posiadacz był poprzednikiem prawnym

obecnego

posiadacza;

przesłankę

zastosowania

tego

przepisu

stanowi

stwierdzenie, że podczas biegu zasiedzenia nastąpiło przeniesienie posiadania.

Odmienna ocena Sądu Okręgowego, abstrahująca od tej okoliczności, była zatem

wynikiem błędnej wykładni art. 176 § 1 k.c., mającego – z mocy art. 292 k.c. odpowiednie zastosowanie do zasiedzenia nieruchomości gruntowej. Zarzut

naruszenia tego przepisu okazał się zatem uzasadniony.

Sąd Okręgowy stanął na stanowisku, że dobra wiara posiadacza podlega

ocenie według stanu z chwili uzyskania posiadania. Uznał również, że razie

przeniesienia posiadania, obecnego posiadacza można traktować jako posiadacza

w dobrej wierze wtedy, jeżeli taki przymiot przysługiwał poprzednikowi. Wychodząc

z tych - prawidłowych (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 kwietnia

2004 r., I CK 616/03, niepubl.) - założeń, przyjął, że poprzednik wnioskodawczyni,

którego czas posiadania może ona doliczyć do okresu swojego posiadania

(Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji), objął służebność gruntową w

posiadanie w złej wierze, co wynika z treści decyzji z dnia 24 czerwca 1975 r.

zezwalającej na rozbudowę wodociągów miasta R. m.in. na nieruchomości

uczestniczki E.J. Konstatacja ta wskazuje na niekonsekwencję w rozumowaniu

Sądu Okręgowego, który podkreślił, że adresatem wzmiankowanej decyzji była

Okręgowa Dyrekcja Inwestycji Miejskich, niebędąca – według oceny przyjętej za

podstawę zaskarżonego postanowienia - „poprzednim posiadaczem” w rozumieniu

art. 176 k.c. W świetle tego zapatrywania, wymieniona decyzja nie powinna mieć

rozstrzygającego znaczenia dla oceny dobrej lub złej wiary wnioskodawczyni.

Oczywiście miałaby ona takie znaczenie w razie uznania, że czas posiadania

wskazanego w niej inwestora może zostać doliczony do czasu posiadania

wnioskodawczyni. Ta ostatnie kwestia, jak już była o tym mowa, wymaga jednak

ponownego rozważenia przez Sąd Okręgowy. Tym niemniej należy zauważyć, że

w orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntował się pogląd, aprobowany przez

skład orzekający, zgodnie z którym objęcie przez przedsiębiorstwo przesyłowe

cudzej nieruchomości w posiadanie na podstawie art. 35 ust. 1 ustawy

wywłaszczeniowej z dnia 12 marca 1958 r., w celu budowy urządzeń przesyłowych,

uzasadnia

służebności

przyjęcie

dobrej

gruntowej

o

wiary

tego

przedsiębiorstwa

treści

odpowiadającej

jako

służebności

posiadacza

przesyłu

(zob. postanowienie z dnia 17 grudnia 2008 r. , I CSK 171/08, OSNC 2010, nr 1,

poz. 15 i powołane tam orzecznictwo). Sąd Okręgowy nie dostrzegł skutków

ocenianej decyzji, wynikających z treści art. 35 ust. 2 wymienionej regulacji.

W konsekwencji, bez uzasadnionej podstawy, wyraził zapatrywanie przeciwne, co

nie pozwala skutecznie odeprzeć pozostałych podniesionych w skardze kasacyjnej

zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. orzekł, jak

w sentencji.

db