I CSK 35/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 35/10

POSTANOWIENIE

Dnia 1 grudnia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSA Jan Kremer

w sprawie z wniosku Wandy R.

przy uczestnictwie Miasta Stołecznego Warszawy, Czesławy W., Wiesławy F.,

Janiny B., Janusza R., Katarzyny R., Kazimiery R., Agnieszki R., Małgorzaty R.

i Marcina R.

o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 1 grudnia 2010 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika postępowania Miasta Stołecznego Warszawy

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 26 marca 2009 r.,

uchyla

zaskarżone

postanowienie

i

oddala

apelację

wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Rejonowego , orzeka,

że każdy uczestnik ponosi koszty postępowania apelacyjnego i

kasacyjnego związane ze swoim udziałem w sprawie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 26 marca 2009 r. Sąd Okręgowy zmienił

postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 16 maja 2008 r. i stwierdził, że

wnioskodawczyni Wanda R. nabyła z dniem 16 lipca 2000 r. przez zasiedzenie

własność nieruchomości położonej w W. przy ulicy J.[...], stanowiącej działkę gruntu

o powierzchni 401 m2, oznaczoną numerem ewidencyjnym 51, dla której Sąd

Rejonowy prowadzi księgę wieczystą nr [...].

Sąd Okręgowy ustalił, że wskazana wyżej nieruchomość została nabyta

w 1937 r. przez Janinę i Wirgiliusza R. – teściów wnioskodawczyni. Nieruchomość

ta podlegała dekretowi z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu

gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Wnioskodawczyni zamieszkała na niej wraz

z mężem po ślubie w 1949 r. i mieszkała nieprzerwanie do 1988 r., a więc do czasu

przeprowadzenia się do mieszkania w bloku. Według ustaleń Sądu Okręgowego,

wnioskodawczyni była samoistnym posiadaczem tej nieruchomości od śmierci

męża tj. od 1980 r. aż do 2003 r., kiedy utraciła je na rzecz osób trzecich.

Odmiennie niż Sąd pierwszej instancji, Sąd Okręgowy uznał, że wnioskodawczyni

nie utraciła posiadania na skutek wyprowadzenia się z tej działki w 1988 r. i

powierzenia jej synowi Jerzemu R., lecz kontynuowała je aż do 2003 r. W tym

stanie faktycznym biorąc pod uwagę treść art. 10 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o

zmianie ustawy kodeks cywilny, który to przepis umożliwia zaliczenie okresu

posiadania nieruchomości państwowej przed 1990 r., Sąd Okręgowy uznał, że do

zasiedzenia doszło przy uwzględnieniu dwudziestoletniego okresu zasiedzenia,

czyli w 2000 r.

Rozstrzygnięcie to zaskarżył skargą kasacyjną uczestnik postępowania

Miasto Stołeczne Warszawa, który zarzucił naruszenie przepisów postępowania,

tj. art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 oraz art. 383 k.p.c. przez pominięcie zebranych

w sprawie dowodów wskazujących na utratę przez wnioskodawczynię posiadania

w latach 80-tych XX wieku i brak wskazania przyczyn tego pominięcia

w uzasadnieniu orzeczenia. Poza tym zarzucił naruszenie prawa materialnego,

polegające na niewłaściwym zastosowaniu art. 172 k.c. w zw. z art. 10 ustawy

z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy kodeks cywilny przez przyjęcie dobrej

wiary pierwszych posiadaczy nieruchomości, od których liczony był okres

zasiedzenia. W związku z tym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia

i orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie apelacji wnioskodawczyni, oraz

zasądzenie od niej na rzecz uczestnika Miasta Stołecznego Warszawy zwrotu

kosztów postępowania według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy jednak wskazać, że podniesione zarzuty

oparte na podstawie naruszenia prawa procesowego są chybione. Sąd Najwyższy

rozpoznający

skargę

kasacyjną

związany

jest

ustaleniami

faktycznymi

stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 398 13 § 2 k.p.c.), zarzuty

zaś dotyczące ustalenia faktów i oceny dowodów nie mogą być w ogóle

rozpoznawane (art. 3983 § 3 k.p.c.). Skarżący opierając się na drugiej podstawie

kasacyjnej, usiłuje tymczasem podważyć poczynione przez Sąd drugiej instancji

ustalenia faktyczne co do czasu posiadania przedmiotowej nieruchomości przez

wnioskodawczynię.

Przechodząc do aspektu merytorycznego, należy przede wszystkim

wskazać, że zarzutowi naruszenia art. 172 k.c. w zw. z art. 10 ustawy z dnia

28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy kodeks cywilny nie można odmówić trafności.

Sąd drugiej instancji w swoim uzasadnieniu całkowicie pominął, co trafnie podnosi

strona

skarżąca,

konsekwencje

prawne

prawidłowo

ustalonego

faktu,

że

nieruchomość będąca przedmiotem postępowania o zasiedzenie była objęta

działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu

gruntów na obszarze m.st. Warszawy.

W sprawie bezsporne było, że właścicielami nieruchomości w dacie wejścia

w życie wspomnianego dekretu, tj. w dniu 24 listopada 1945 r., byli Janina

i Wirgiliusz R., poprzednicy prawni wnioskodawczyni. Oznacza to, że w tej dacie

utracili

oni

własność

nieruchomości,

pozostając

jedynie

samoistnymi

jej

posiadaczami. W związku z tym konieczna była ocena, czy poprzednicy prawni

wnioskodawczyni weszli w posiadanie tej nieruchomości w dobrej lub złej wierze.

Sąd Okręgowy analizy takiej nie przeprowadził, przyjmując w zasadzie bez

szerszego uzasadnienia, że nabycie posiadania przez wnioskodawczynię i jej

poprzedników prawnych nastąpiło w dobrej wierze. Jak wiadomo, kryterium oceny

charakteru posiadania z punktu widzenia dobrej lub złej wiary, jako przesłanki

nabycia własności nieruchomości w krótszym lub dłuższym terminie jest stan

świadomości posiadacza w chwili uzyskania posiadania. Późniejsza zmiana

posiadania w złej wierze na posiadanie w dobrej wierze – i odwrotnie – nie ma

wpływu na długość okresu potrzebnego do nabycia własności przez zasiedzenie

(por. uzasadnienia postanowienia Sądu Najwyższego z 25 czerwca 2003 r., III CZP

35/03, Prok. I Pr. – wkł. 2004, nr 2, poz. 320 oraz postanowienie Sądu

Najwyższego z 11 marca 2009 r., I CSK 360/08, niepubl.).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest już pogląd, że właściciel

nieruchomości, który utracił własność z chwilą wejścia w życie dekretu z dnia

26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze

m.st. Warszawy (Dz. U. 1945 r. Nr 50 poz. 279), pozostaje jej posiadaczem

samoistnym w złej wierze (postanowienie z dnia 25 stycznia 2006 r., I CK 233/05,

OSNC 2006, nr 10, poz. 173; postanowienie z dnia 5 grudnia 2007 r., I CSK

300/07, OSNC – ZD 2008, nr 3, poz. 91). Stanowisko to podziela także Sąd

Najwyższy w składzie orzekającym. W

konsekwencji należy przyjąć, że

poprzednicy prawni wnioskodawczyni Janina i Wirgiliusz R. nabyli posiadanie

przedmiotowej nieruchomości w złej wierze.

Oznacza to, że w sprawie powinien

zostać zastosowany trzydziestoletni, a nie dwudziestoletni okres zasiedzenia, bieg

zaś tego okresu powinien się zakończyć dopiero w dniu 16 lipca 2005 r.

Tymczasem, jak to wynika z wiążących Sąd Najwyższy ustaleń faktycznych,

wnioskodawczyni definitywnie utraciła posiadanie przedmiotowej nieruchomości już

w 2003 r. W związku więc z utratą przez wnioskodawczynię posiadania przed

upływem terminu zasiedzenia nie doszło do nabycia własności nieruchomości

będącej przedmiotem postępowania.

W tej sytuacji Sąd Najwyższy mając na względzie, że chociaż podniesione

przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa procesowego okazały się niezasadne

uwzględnił skargę kasacyjną, uchylił zaskarżony wyrok i orzekł co do istoty sprawy

przez oddalenie apelacji (art. 39816 k.p.c.).

O kosztach postępowania apelacyjnego i kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł

na podstawie art. 520 § 1 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.