I CSK 337/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 337/08

POSTANOWIENIE

Dnia 18 lutego 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Gerard Bieniek (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie z wniosku P.T.

przy uczestnictwie [...]

o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 18 lutego 2009 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika postępowania M.N.

od postanowienia Sądu Okręgowego w W.

z dnia 20 grudnia 2007 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu w W. do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia

o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 26 lutego 2007 r. Sąd Rejonowy w W. stwierdził, że

wnioskodawca P.T. nabył z dniem 1 stycznia 1985 r. przez zasiedzenie własność

nieruchomości stanowiącej działkę gruntu nr ewid. 1/1 o powierzchni 163 m. kw. z

obrębu [...], dla której Sąd Rejonowy w W. prowadzi księgę wieczystą kw nr [...]

oraz działkę gruntu nr ewid. 6/1 o powierzchni 35 m. kw. z obrębu [...], dla której

Sąd Rejonowy w W. prowadzi księgę wieczystą kw nr [...], obie położone przy ul. F.

w W. i opisane na mapie sytuacyjnej bliżej określonej w postanowieniu.

Sąd Okręgowy w W. postanowieniem z dnia 20 grudnia 2007 r. oddalił

apelację uczestnika postępowania M.N. obejmującą orzeczenie Sądu pierwszej

instancji w części dotyczącej zasiedzenia działki nr ewid. 1/1 o powierzchni 163 m.

kw., objętej kw nr [...].

Sądy ustaliły, że w dniu 6 lutego 1958 r. K.S. nabył od M.B. udział w

nieruchomości i objął w posiadanie działkę gruntu o powierzchni 15 arów. Po

śmierci K.S. w 1982 r. działkę tę odziedziczyły jego dzieci M.S. i E.K., którzy

nieformalną umową z dnia 7 maja 1984 r. sprzedali ją wnioskodawcy, wskazując

w umowie powierzchnię działki 1332 m. kw. O stwierdzenie zasiedzenia działki

o takiej powierzchni wystąpił wnioskodawca do Sądu w 1995 r. i postanowieniem

z dnia 10 listopada 1995 r. wydanym w sprawie [...] Sąd Rejonowy stwierdził, że

P.T. nabył z dniem 1 stycznia 1985 r. przez zasiedzenie działkę gruntu o

powierzchni 1332 m. kw. w granicach oznaczonych na mapie sporządzonej w dniu

12 lipca 1995r. za nr G.G. [...]. W wyniku dokonania pomiarów geodezyjnych

sąsiedniej działki nr 10 o powierzchni 3499 m. kw., stanowiącej własność

uczestnika postępowania M.N., wnioskodawca zorientował się, że granice w terenie

między tymi działkami nie są zgodne z mapami geodezyjnymi.

W tym stanie faktycznym Sądy obu instancji uznały, że sporną działkę nr 1/1

o pow. 163 m. kw. wnioskodawca objął w posiadanie w 1984 r., a przedtem

posiadali ją jego poprzednicy prawni: K.S. i jego spadkobiercy. Działka ta była

częścią działki nr 11, którą wnioskodawca nabył przez zasiedzenie w sprawie [...],

jednak na skutek błędu geodety, mapa będąca podstawą stwierdzenia zasiedzenia

gruntu o pow. 1332 m. kw. nie obejmowała całej powierzchni działki pozostającej w

posiadaniu wnioskodawcy, nie obejmowała bowiem spornej działki nr 1/1 o pow.

163 m. kw., która zaliczona została do działki nr 10. Sąd Okręgowy odnosząc się

do zarzutu apelacji, że sporna działka nr 1/1 objęta została postanowieniem z dnia

16 lipca 1996 r. wydanym w sprawie [...] Sądu Rejonowego w W., w którym

stwierdzono, że nieruchomość o pow. 3499 m. kw., stanowiącą działkę nr 10,

nabyła przez zasiedzenie z dniem 1 stycznia 1985 r. K.B., stwierdził, że nie ma to

znaczenia w sprawie, bowiem ta część nieruchomości nigdy nie była w posiadaniu

K.B. Uznał zatem, że K.B. nabyła przez zasiedzenie wyłącznie nieruchomość,

której była posiadaczką i obecnie właścicielem nieruchomości w takich samych

granicach jest uczestnik M.N. Istnieją więc podstawy z art. 172 k.c. do stwierdzenia,

że sporną nieruchomość o pow. 163 m. kw., stanowiącą działkę nr 1/1, nabył przez

zasiedzenie z dniem 1 stycznia 1985 r. wnioskodawca.

W skardze kasacyjnej uczestnik postępowania M.N. zarzucił naruszenie

przepisów postępowania, mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy: art. 523,

w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. oraz art. 365 i art. 366 k.p.c., a także nieważność

postępowania z przyczyn określonych w art. 379 pkt 3 k.p.c. wskazując, że pomimo

istnienia wcześniejszego prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w W. z

dnia 16 lipca 1996 r. w sprawie [...], w którym stwierdzono, że nieruchomość,

obejmującą również działkę nr 10/1 o pow. 163 m. kw., będącą przedmiotem sporu

w niniejszej sprawie, nabyła z dniem 1 stycznia 1985 r. przez zasiedzenie K.B.,

Sądy w rozpoznawanej stwierdziły, że w tej samej dacie nabył przez zasiedzenie

własność tej samej działki wnioskodawca.

W oparciu o powyższe uczestnik wnosił o uchylenie zaskarżonego

postanowienia w całości oraz poprzedzającego je postanowienia Sądu pierwszej

instancji w części dotyczącej przedmiotowej działki, względnie uchylenie jedynie

zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu

w W. do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nie jest uzasadniony zarzut naruszenia art. 523 k.p.c., bowiem przepis ten

nie ma zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Nie pozwala on na zmianę ani

uchylenie prawomocnego postanowienia orzekającego co do istoty sprawy, chyba

że przepis szczególny stanowi inaczej. Rozpoznawana sprawa nie jest sprawą

o zmianę lub uchylenie prawomocnego postanowienia i w wyniku wydania

zaskarżonego

orzeczenia

nie

doszło

do

zmiany

ani

uchylenia

żadnego

prawomocnego postanowienia sądu. W szczególności nie doszło do zmiany

postanowienia o zasiedzeniu wydanego w dniu 16 lipca 1996 r. w sprawie [...] Sądu

Rejonowego w W. Doszło natomiast do tego, jak słusznie wskazano w skardze

kasacyjnej, że w wyniku wydania zaskarżonego postanowienia istnieją obecnie dwa

prawomocne postanowienia sądu stwierdzające nabycie przez zasiedzenie w tym

samym dniu przez dwie różne osoby własności tej samej części nieruchomości. Nie

jest to jednak sytuacja objęta dyspozycją art. 523 k.p.c., a więc nie uzasadnia

zarzutu naruszenia tego przepisu, natomiast niewątpliwie uzasadnia zarzut

naruszenia art. 365 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

Nieruchomość o powierzchni 163 m. kw., oznaczona jako działka nr 10/1,

będąca przedmiotem wniosku o zasiedzenie w rozpoznawanej sprawie, objęta

bowiem została wcześniejszym prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego

w W. wydanym w dniu 16 lipca 1996 r. w sprawie [...], jako stanowiąca część

nieruchomości o powierzchni 3499 m. kw., określonej jako niezabudowana działka

ewidencyjną nr 10 w obrębie [...]. W sprawie tej Sąd Rejonowy stwierdził, że całą tę

nieruchomość, a więc także jej część stanowiącą sporną działkę nr 1/1 o pow. 163

m. kw., nabyła przez zasiedzenie z dniem 1 stycznia 1985 r. K.B., poprzedniczka

prawna uczestnika postępowania M.N.

Zgodnie z art. 365 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. postanowienie to wiąże nie

tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy

państwowe i organy administracji publicznej. Postanowienie to korzysta także z tzw.

prawomocności rozszerzonej i wiąże nie tylko uczestników postępowania, którzy

brali udział w sprawie, w której zostało wydane, lecz także osoby zainteresowane,

w rozumieniu art. 510 § 1 k.p.c., które nie stały się uczestnikami postępowania.

Moc wiążąca prawomocnego postanowienia stwierdzającego, że dana osoba

w danym dniu nabyła własność określonej nieruchomości przez zasiedzenie

obejmuje też przesłanki prawotwórcze przyjęte za podstawę nabycia, a więc

samoistne posiadanie przez tę osobę całej nieruchomości do określonego dnia

(art. 366 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).

Jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 24 września 1997 r.

II CKN

(nie

publ.),

jeżeli

nieruchomość

stanowiąca

przedmiot

wniosku

o zasiedzenie w rozpoznawanej sprawie wchodzi w skład nieruchomości objętej

wcześniejszym postanowieniem wydanym w innej sprawie, w której sąd stwierdził

zasiedzenie tej nieruchomości na rzecz określonej osoby w określonym dniu,

to powaga rzeczy osądzonej obejmuje także wszystkie osoby zainteresowane,

które nie stały się uczestnikami postępowania, jak również obejmuje samoistne

posiadanie przez tę osobę nieruchomości do tego dnia. Nie może być zatem

wydane później postanowienie stwierdzające nabycie przez zasiedzenie z tym

samym dniem własności tej nieruchomości lub jej części przez inną osobę.

Wynika to także z faktu, że charakter władztwa nad nieruchomością,

będącego jej posiadaniem samoistnym przez jedną osobę w zasadzie wyklucza,

pomijając

przypadki

współposiadania,

samoistne

posiadanie

tej

samej

nieruchomości przez inną osobę w tym samym czasie, a zatem jak wskazał Sąd

Najwyższy

w orzeczeniu z dnia 5 marca 2003 r. w sprawie III CKN 1074/00

(nie publ.), prawomocne stwierdzenie nabycia przez określoną osobę własności

nieruchomości (obejmującej i sporną część), wyklucza możliwość nabycia

własności spornej części (powierzchni) nieruchomości na tej samej podstawie

prawnej w tym samym czasie przez inną osobę.

Wszystko to prowadzi do wniosku, że w świetle art. 365 § 1 w zw. z art. 13

§ 2 k.p.c. oraz art. 366 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., niedopuszczalne było wydanie

w rozpoznawanej sprawie postanowienia stwierdzającego, że wnioskodawca,

a więc osoba inna, niż wskazana w prawomocnym postanowieniu Sądu

Rejonowego w W. z dnia 16 lipca 1996 r. w sprawie [...], nabył przez zasiedzenie z

tym samym dniem własność części nieruchomości objętej wskazanym wyżej

prawomocnym postanowieniem. Nie ma przy tym żadnego znaczenia, czy

wskazana w tym postanowieniu K.B. była rzeczywiście posiadaczem samoistnym

całej czy tylko części nieruchomości, będącej przedmiotem rozstrzygnięcia w

sprawie [...], skoro Sąd w tej sprawie stwierdził prawomocnie, że zasiedziała z

dniem 1 stycznia 1985 r. całą nieruchomość, obejmującą także sporną działkę nr

1/1, a jak wskazano wyżej, moc wiążąca tego postanowienia obejmuje też

przesłanki prawotwórcze nabycia własności przez zasiedzenie, w tym samoistne

posiadanie całej nieruchomości do określonego dnia.

Nie ma też znaczenia, czy postanowienie to w zakresie spornej części

nieruchomości, miało

za

podstawę

mapę

geodezyjną

zawierającą

błędy.

Te okoliczności nie mogą być badane ani oceniane w rozpoznawanej sprawie,

w której

w

ogóle

niedopuszczalne

było

uwzględnienie

wniosku,

którego

rozstrzygnięcie objęte jest prawomocnym postanowieniem wydanym w sprawie [...].

Wszystko

i przekazanie

to

uzasadniało

sprawy

Sądowi

uchylenie

Okręgowemu

zaskarżonego

do

ponownego

postanowienia

rozpoznania

i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego (art. 398 15 oraz art. 108 § 2

w zw. z art. 391 § 1 i art. 39820 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). Sąd Najwyższy

wydając takie rozstrzygnięcie uznał, że nie ma podstaw do podzielenia zarzutu

nieważności postępowania z przyczyn określonych w art. 379 pkt 3 k.p.c., który

powinien być rozumiany ściśle. Skoro rozpoznawana sprawa nie toczyła się między

tymi samymi uczestnikami postępowania, co sprawa I Ns 131/96, nie było podstaw

do zastosowania 379 pkt 3 w zw. z art. 199 § 1 pkt 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.