I CSK 3242/24 · Sąd Najwyższy

I CSK 3242/24 POSTANOWIENIE 26 listopada 2025 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Maciej Kowalski na posiedzeniu niejawnym 26 listopada 2025 r. w Warszawie‎w sprawie z powództwa Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa w Warszawie‎przeciwko G. B.‎o zapłatę,‎na skutek skargi kasacyjnej G. B.‎od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu‎z 24 kwietnia 2024 r., I ACa 464/23, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

2. zasądza od G. B. na rzecz K. w W. 5400 (pięć tysięcy czterysta)‎złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. (a.z.)

UZASADNIENIE

W skardze kasacyjnej wywiedzionej od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 24 kwietnia 2024 r. pozwany G. B. wniósł o przyjęcie skargi do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.Zdaniem skarżącego w sprawie zachodzi istotne zagadnienie prawne oraz potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości jak i rozbieżności w orzecznictwie, tj. art. 39b ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (dalej: „u.g.n.r.s.p.”), które obejmują potrzebę poczynienia ustaleń w przedmiocie czy:1) art. 39b u.g.n.r.s.p. jest normą bezwzględnie obowiązującą (ius cogens) albo normą względnie obowiązującą (ius dispositivum)?2) w przypadku, gdy wysokość wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości rolnej została uregulowana wprost w umowie dzierżawy, która została zawarta przez strony przed dniem wejścia w życie art. 39b u.g.n.r.s.p. do porządku prawnego, to czy w takim przypadku sąd meriti zobowiązany jest ustalić wysokość należnego wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości rolnej w oparciu o postanowienia wynikające z umowy dzierżawy?3) art. 39b u.g.n.r.s.p. może mieć w ogóle zastosowanie - z uwagi na ogólny zakaz retroakcji - do stosunków zobowiązaniowych, które powstały przed dniem jego wejścia w życie do porządku prawnego i w ramach których strony kompleksowo uregulowały podstawy należnego wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości rolnej?Ponadto zdaniem pozwanego art. 39b u.g.n.r.s.p. wywołuje skrajne rozbieżności tak w orzecznictwie sądów powszechnych jak i Sądu Najwyższego‎- do tej pory Sąd Najwyższy wypowiadał się w przedmiocie charakteru art. 39b ww. ustawy kilkukrotnie - w jednym z orzeczeń stwierdził, że przepis ten jest normą względnie obowiązującą, natomiast, w innym, iż przedmiotowy przepis ma charakter bezwzględnie obowiązujący.

Powód w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Za istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. uznaje się zagadnienie dotychczas nierozstrzygnięte w orzecznictwie, a zatem takie, które cechuje się przymiotem nowości i którego wyjaśnienie może sprzyjać rozwojowi prawa (zob. np. postanowienia SN: z 21 stycznia 2022 r., I CSK 1285/22; z 24 kwietnia 2023 r., I CSK 4950/22; z 20 grudnia 2023 r., I CSK 4003/23). W pierwszej kolejności należy zauważyć, że uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, wspólne dla przesłanek przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., wskazuje, że pozwany traktuje je zamiennie – co nie jest uprawnione (zob. postanowienia SN: z 28 marca 2023 r., I CSK 4659/22, i z 13 lipca 2023 r., I CSK 4954/22).

Przywołane przesłanki mają bowiem odmienny charakter, szczególnie w sytuacji, gdy istnienie przesłanki przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. zostało uzasadnione rozbieżnościami w orzecznictwie. Nie można zatem budować w oparciu o rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego istotnego zagadnienia prawnego, które charakteryzuje się tym, że jest nowe, jeszcze nierozstrzygnięte przez Sąd Najwyższy. Ponadto każda z tych przesłanek wymaga innej metody uzasadnienia (zob. postanowienia SN: z 29 kwietnia 2016 r., I CSK 641/15; z 15 grudnia 2016 r., I CSK 315/16; z 21 maja 2020 r., I CSK 784/19, i z 6 lipca 2022 r., I CSK 3203/22).Niezależnie od powyższego problemy przedstawione przez skarżącego zostały już szczegółowo wyjaśnione w orzecznictwie - nie ma zatem podstaw, aby Sąd Najwyższy się do nich ponownie odnosił.Wątpliwości co do wykładni art. 39b u.g.n.r.s.p., na które wskazano w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, straciły znaczenie w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 18 października 2016 r., P 123/15 (OTK-A, 2016, poz. 80), w którym orzeczono o zgodności art. 39b u.g.n.r.s.p. - w zakresie, w jakim odnosi się on do posiadaczy nieruchomości w złej wierze - z art. 2, art. 64 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W uzasadnieniu tego orzeczenia Trybunał Konstytucyjny odniósł się także wprost do kwestii podniesionych w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, stwierdzając, że art. 39b u.g.n.r.s.p. ma bezwzględnie wiążący charakter oraz opowiadając się za jego bezpośrednim stosowaniem do powstałych wcześniej stosunków związanych z bezumownym korzystaniem z nieruchomości. Oba te poglądy zostały następnie przyjęte przez Sąd Najwyższy w wyrokach: z 15 lutego 2018 r., IV CSK 255/17; z 10 stycznia 2017 r., V CSK 176/16; i z 23 czerwca 2016 r., V CSK 613/15, OSNC-ZD 2017, nr 2, poz. 36, a także postanowieniu z 20 listopada 2020 r., V CSK 10/20).

Obecnie nie budzi już zatem wątpliwości, że po dniu 3 grudnia 2011 r. do roszczeń o wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości rolnej Skarbu Państwa bez tytułu prawnego ma zastosowanie art. 39b u.g.n.r.s.p. bez względu na odmienne uregulowanie znajdujące się w uprzednio zawartej umowie. Zgodnie z art. 39b u.g.n.r.s.p. od 3 grudnia 2011 r. właściciel może żądać od osoby władającej nieruchomością wynagrodzenia za korzystanie z tej nieruchomości w wysokości stanowiącej 5-krotność wywoławczej wysokości czynszu, który byłby należny od tej nieruchomości, gdyby była ona przedmiotem umowy dzierżawy po przeprowadzeniu przetargu.

Wyklucza to możliwość ustalenia przez strony umowy dzierżawy w sposób wiążący niższego wynagrodzenia. Powołanie się na potrzebę wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania, iż określony przepis prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z 20 września 2023 r., I CSK 5136/22, potrzeba, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. oznacza, że określony przepis, istotny z punktu widzenia podstawy prawnej zaskarżonego orzeczenia, może być rozumiany na różne sposoby, a orzecznictwo i nauka prawa albo nie wypracowały w tym przedmiocie żadnego poglądu, albo prezentują rozbieżne stanowiska.

W konsekwencji przyjąć należy, że nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawa, podobnie jak nie występuje w sprawie istotne zagadnienie prawne, jeżeli Sąd Najwyższy co do podnoszonych kwestii wyraził już swój pogląd we wcześniejszym orzecznictwie, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające zmianę przyjętego stanowiska (zob. m.in. postanowienia SN: z 23 kwietnia 2015 r., I CSK 691/14; z 30 listopada 2023 r., I CSK 6472/22). Wywody skarżącego nie czynią zadość wskazanym wymaganiom. Jak zostało to już podniesione, skarżący łącznie uzasadnił wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania oparty o przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., co czyni zbędnym powtarzanie argumentów zaprezentowanych przez Sąd Najwyższy przy ocenie przedstawionych zagadnień prawnych, które jak wykazano powyżej okazały się chybione.Podniesione przez skarżącego były już przy tym przedmiotem oceny Sądu Najwyższego w sprawach, w których odmówiono przyjęcia jego skarg kasacyjnych do rozpoznania (zob. postanowienia SN: z 27 maja 2025 r., I CSK 1707/24; z 30 czerwca 2025 r., I CSK 353/24; z 29 lutego 2024 r., I CSK 20/23).W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813 § 1 k.p.c.).Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 w zw. z art. 99 w zw. z art. 108 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przy uwzględnieniu § 7 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 oraz § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Maciej Kowalski (a.z.)[r.g.]‎