I CSK 316/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 316/12

POSTANOWIENIE

Dnia 15 lutego 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Górowski (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)

SSN Barbara Myszka

w sprawie z wniosku A. W., i in.

o odłączenie z księgi wieczystej KW […] działki nr ewid. 189/21

do nowej księgi wieczystej i wpis prawa współwłasności,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 15 lutego 2013 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy Q. Spółki z o.o. w S.

od postanowienia Sądu Okręgowego w W.

z dnia 30 listopada 2011 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu

w

W. do

ponownego

rozpoznania

oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wnioskodawcy (20) złożyli wniosek o odłączenie od księgi wieczystej KW

[…] działki nr 189/21 o pow. 1844 m2 do nowej księgi wieczystej i wpis prawa

własności na rzecz grupy osób wymienionych we wniosku. Referendarz dokonał

wpisu w dniu 2 stycznia 2011 r. zgodnie z wnioskiem (s. 28 i n. akt sprawy).

Skargę na orzeczenie referendarza złożył jeden z wnioskodawców

- Q.

spółka z o. o. w S. i postanowieniem z dnia 10 marca 2011 r. Sąd Rejonowy uchylił

w całości zaskarżone orzeczenie referendarza i oddalił wniosek o dokonanie wpisu

(k. 77 akt sprawy).

W ocenie Sądu Rejonowego, Prezes Spółki Q. został upoważniony uchwałą

wspólników jedynie do sprzedaży części nieruchomości powstałych

po

jej

podziale, natomiast nie mógł zawrzeć porozumienia o skutkach datio in solutum.

W wyniku apelacji jednej z wnioskodawców (M. L.) Sąd Okręgowy zmienił

zaskarżone postanowienie i utrzymał w mocy wpis referendarza z dnia 20 stycznia

2011 r., z tego powodu, że skarżący nie miał odpowiedniego prawnego interesu w

zaskarżeniu wpisu dokonanego przez referendarza skargą (brak tzw. gravamen).

Środek zaskarżenia można wnieść jedynie od orzeczenia niekorzystnego dla

skarżącego. W danej sprawie wnioskodawca (Q. spółka z o.o.) nie miała interesu

prawnego w zaskarżeniu orzeczenia referendarza

sądowego, orzeczeniem tym

dokonano bowiem wpisu zgodnie z wnioskiem, złożonym także m.in. przez

wnioskodawcę. Orzeczenie referendarza nie było niekorzystne dla wnioskodawcy i

dlatego skarga na orzeczenie referendarza powinna być odrzucona.

W skardze kasacyjnej współwnioskodawcy – Q. spółki z o.o. wskazywano na

naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 6269 k.p.c., art. 6268 k.p.c. w zw.

z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 13 § 2 k.p.c., art. 39822 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. i

art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Wskazywano także na naruszenie prawa

materialnego, tj. art. 17 § 1 k.s.h. w zw. z art. 228 pkt 4 k.s.h. i art. 58 § 1 i § 3 k.c.

w zw. z art. 93 ust. 3 i art. 99 ustawy o gospodarce

nieruchomościami.

Skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości

i przekazanie

sprawy

Sądowi

Okręgowemu

do

ponownego

rozpoznania,

ewentualnie - o uchylenie zaskarżonego postanowienia i oddalenie apelacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podstawowe znaczenie w rozpoznawanej sprawie ma stwierdzenie tego,

czy wnioskodawca (a właściwie – współwnioskodawca) Q.- spółka z o.o. miała

określony interes prawny w zaskarżeniu orzeczenia referendarza sądowego z dnia

20 stycznia

2011 r. (k. 28 i n. akt sprawy). Brak tego interesu prawnego

w zaskarżonym orzeczeniu motywowano jedynie tym, że „wpisu dokonano zgodnie

z wnioskiem złożonym m.in. przez spółkę”, co oznaczało, iż orzeczenie

referendarza

nie

było

niekorzystne

dla

wnioskodawcy

(tzw.

gravamen).

Sąd Okręgowy zmienił więc zaskarżone apelacją orzeczenie z dnia 10 marca

2011 r. i utrzymał w mocy wpis (orzeczenie referendarza) z dnia 20 stycznia 2011 r.

Uchybienie procesowe Sądu Rejonowego, zdaniem Sądu Okręgowego, polegało

na nieodrzuceniu skargi Q. – spółki z o.o.

Jeżeli istnienie interesu prawnego we wniesieniu środka zaskarżenia

(tzw. gravamen) wymagane jest rygorystycznie w postępowaniu procesowym

(por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 5 września 1997 r., III CKN 152/97,

nie publ.; z dnia 16 maja 2003 r., I CKN 382,01, nie publ.), to należy stwierdzić,

że rygoryzm ten ulega na pewno daleko idącemu rozluźnieniu w postępowaniu

procesowym, przynajmniej w zakresie niektórych typów postępowań toczących się

w tym trybie z racji przedmiotu danego postępowania, funkcji zapadłego

rozstrzygnięcia i zasięgu kognicji sądu. Dzieje się tak dlatego, ponieważ

w postępowaniu

nieprocesowym

źródło

interesu

prawnego

wynikać

może

z szerszego katalogu zdarzeń, a nie tylko (jak w procesie) z samego naruszenia

lub zagrożenia sfery prawnej wnioskodawcy. W tej sytuacji nie zawsze decydujące

znaczenie może mieć to, czy rozstrzygnięcie zapadło” zgodnie z wnioskiem”

strony skarżącej, lecz czy jest ono w rzeczywistości zgodne z prawem

i rzeczywiście istniejącymi stosunkami prawnymi, obligacyjnymi i rzeczowymi

(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 2006 r., I CK

329/05,

niepubl.).

Interes

wnioskodawcy,

wszczynającego

postępowanie

nieprocesowe, może zatem polegać na tym, że zmierza on do uzyskania

orzeczenia wolnego od wad w rozstrzygnięciu odnośnie do wspomnianych

stosunków, w które jest zaangażowany. Innymi słowy, uczestnik postępowania

nieprocesowego może mieć interes prawny w

zaskarżeniu orzeczenia,

mimo że uwzględnia ono w całości zgłoszone przez niego żądanie (por. np.

orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 9 kwietnia 1953 r., I C 3109/52, Nowe Prawo

1954, z. 5-6, s. 168). Dotyczy to także sytuacji, w której dany podmiot występuje

jako współwnioskodawca.

W

rozpoznawanej

odłączenia części

sprawie

wieczystoksięgowej

wpis

(w

postaci

nieruchomości i ujawnienia współwłasności na rzecz grupy

wnioskodawców) nastąpił na wniosek wszystkich wnioskodawców, a wniosek ten

w umowie notarialnej z dnia 1 grudnia 2010 r. (§ 5 umowy). Z treści tej umowy

wynika to, że notariuszowi okazano uchwałę wspólników Q. – spółki z o.o. z dnia

31 stycznia 2007 r. (k. 67 akt sprawy) i notariusz przyjął istnienie uprawniania M. P.

do występowania w imieniu Spółki. Z uzasadnienia postanowienia Sądu

Rejonowego z dnia 10 marca 2011 r. wynika natomiast to, że wnoszący skargę na

orzeczenie referendarza przedstawił Sądowi treść uchwały wspólników z dnia 31

sierpnia 2007 r. (k. 77 i n. akt sprawy) i powoływał się na przekroczenie przez M.

P. zakresu udzielonego mu w uchwale

upoważnienia

(sprzedaż działek po

podziale nieruchomości, a nie umowa datio in solitum). Jeżeli dokumentu

zawierającego uchwałę nie przedstawiono referendarzowi razem z wnioskiem o

wpis (§ 5

umowy) i uczyniono to w związku z wniesieniem

Rejonowy mógł zbadać, czy umowa

skargi, to Sąd

z dnia 1 grudnia 2010 r. mogła stanowić

podstawę wpisu, skoro zakwestionowano jej skuteczność prawną w postępowaniu

wywołanym skargą. Ta ocena mieściła się, oczywiście, w ramach kognicji Sądu

wieczystoksięgowego (art. 6268 § 2 k.p.c.; zob. też np. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 12 stycznia 2012 r., IV CSK 251/11, nie publ.). Oznaczało to,

że wnioskodawca (Q. – spółka z o.o.) miał jednak interes prawny w złożeniu

skargi na orzeczenie referendarza, ponieważ powoływał się na zdarzenie (uchwałę

wspólników), które mogło uczynić wpis wadliwym z punktu widzenia rzeczywistego

układu stosunków prawnorzeczowych po dokonaniu podziału nieruchomości tego

wnioskodawcy.

Wpis

prawa

deklaratoryjny i powinien

własności

(współwłasności)

ma

charakter

stanowić odzwierciedlenie w księdze wieczystej

prawidłowych prawnie (ważnych) czynności prawnych.

Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy nie podziela stanowiska Sądu

Okręgowego, że współwnioskodawca Q. nie miał interesu prawnego we wniesieniu

skargi na orzeczenie referendarza sądowego z dnia 20 stycznia 2011 r. (art. 39822 §

1 k.p.c.). Uznając zatem trafność zarzutu kasacyjnego w tym zakresie, należało

zatem uchylić zaskarżone orzeczenie Sądu drugiej instancji i przekazać sprawę

temu sądowi do ponownego rozpoznania (art. 39815 k.p.c.).

jw