I CSK 315/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 315/12

POSTANOWIENIE

Dnia 15 lutego 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Górowski (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)

SSN Barbara Myszka

w sprawie z wniosku A. W. i innych,

o dokonanie w księdze wieczystej KW […] wpisu prawa współwłasności,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 15 lutego 2013 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy Q. Spółki z o.o. w S.

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 30 listopada 2011 r.,

uchyla

zaskarżone

Sądowi Okręgowemu

postanowienie

do

i

ponownego

przekazuje

rozpoznania

sprawę

oraz

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wnioskodawcy (20) złożyli wniosek o wpis prawa współwłasności w księdze

wieczystej Kw […] na rzecz wnioskodawców w sposób bliżej określony we wniosku.

Referendarz sądowy dokonał wpisu zgodnie z wnioskiem (k. 18 i n. akt sprawy).

Skargę na orzeczenie referendarza złożył jeden z wnioskodawców – Q.

Spółka z o.o. w S. i postanowieniem z dnia 10 marca 2011 r. Sąd Rejonowy uchylił

w całości zaskarżone postanowienie i oddalił wniosek o dokonanie wpisu (k. 37 akt

sprawy). W ocenie Sądu Rejonowego, prezes spółki Q. został upoważniony

uchwałą wspólników jedynie do sprzedaży części nieruchomości (działek)

powstałych po jej podziale, natomiast nie mógł już zawrzeć porozumienia o

skutkach datio in solutum.

W wyniku apelacji jednego z wnioskodawców (M. L.) Sąd Okręgowy zmienił

zaskarżone postanowienie i utrzymał w mocy wpis referendarza sądowego z dnia

18 stycznia 2011 r. Sąd wyjaśnił, że u podstaw takiego zaskarżenia nie leżał

odpowiedni interes prawny podmiotu skarżącego

(tzw. gravamen). Środek

zaskarżenia może być w zasadzie wniesiony jedynie od orzeczenia niekorzystnego

dla strony. W danej sprawie wnioskodawca (Q. spółka z o.o.) nie miał interesu

prawnego w zaskarżeniu orzeczenia referendarza sądowego, orzeczeniem tym

dokonano

bowiem

wnioskodawcę.

wpisu

zgodnie

Rozstrzygnięcie

z wnioskiem,

referendarza

nie

złożonym

było

m.in.

przez

niekorzystne

dla

wnioskodawcy i dlatego skarga na orzeczenie referendarza powinna być

odrzucona.

W skardze kasacyjnej współwnioskodawcy – Q. spółki z o.o. wskazywano na

naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 6269 k.p.c., art. 6288 k.p.c. w zw.

z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 13 § 2 k.p.c.; art. 382 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.; art.

39822 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. i art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

Wskazywano także na naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 § 1

k.s.h. w zw. z art. 228 pkt 4 k.s.h. i art. 58 § 1; § 3 w zw. z art. 93 ust. 3 i art. 99

ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie - o uchylenie

zaskarżonego postanowienia i orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie

apelacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zasadnicze znaczenie w rozpoznawanej sprawie na stwierdzenie tego, czy

wnioskodawca (a właściwie – współwnioskodawca) – Q. spółka z o.o. miał

określony interes prawny w zaskarżeniu orzeczenia referendarza sądowego z dnia

18 stycznia 2011 r. (k. 18 i n. akt sprawy). Brak tego interesu prawnego

w zaskarżonym orzeczeniu motywowano jedynie tym, że „wpisu dokonano zgodnie

z wnioskiem złożonym m.in. przez spółkę”, co oznaczało, iż orzeczenie

referendarza

nie

było

niekorzystne

dla

wnioskodawcy

(tzw.

gravamen).

Sąd Okręgowy zmienił więc zaskarżone apelacją orzeczenie z dnia 10 marca

i utrzymał w mocy wpis (orzeczenie referendarza) z dnia 18 stycznia 2011 r.

Zdaniem Sądu Okręgowego, uchybienie procesowe Sądu Rejonowego, polegało

nie nieodrzuceniu skargi Q. spółki z o.o.

Jeżeli istnienie interesu prawnego we wniesieniu środka zaskarżenia

(tzw. gravamen) wymagane jest rygorystycznie w postępowaniu procesowym

(por. np. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 5 września 1997 r., III CKN 152/97, nie

publ.; z dnia 16 maja 2003 r., I CKN 382/01, nie publ.), to należy stwierdzić,

że rygoryzm ten ulega na pewno istotnemu osłabieniu w postępowaniu

nieprocesowym, przynajmniej w zakresie niektórych typów postępowań toczących

się w tym trybie z racji przedmiotu danego postępowania, funkcji zapadłego

rozstrzygnięcia i zasięgu kognicji sądu. Dzieje się tak dlatego, ponieważ

w postępowaniu

nieprocesowym

źródło

interesu

prawnego

wynikać

może

z szerszego katalogu zdarzeń, a nie tylko – jak w procesie – z samego naruszenia

lub zagrożenia sfery prawnej wnioskodawcy. W tej sytuacji nie zawsze decydujące

znaczenie może mieć to, czy rozstrzygnięcie zapadło „zgodnie z wnioskiem strony

skarżącej”, ale czy jest ono w rzeczywistości zgodne z prawem i rzeczywiście

istniejącymi

stosunkami

prawnymi,

obligacyjnymi

i

rzeczowymi

(zob.

np.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 2006 r., I CK 329/05,

nie publ.). Interes wnioskodawcy, wszczynającego postępowanie nieprocesowe,

może zatem polegać na tym, że zmierza on do uzyskania orzeczenia wolnego od

wad w rozstrzygnięciu odnośnie do wspomnianych stosunków prawnych, w które

jest zaangażowany. Innymi słowy, uczestnik postępowania nieprocesowego może

mieć interes prawny w zaskarżeniu orzeczenia, mimo że uwzględnia ono w całości

zgłoszone przez niego żądanie (por. np. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia

9 kwietnia 1953 r., II C 3109/52, Nowe Prawo 1954, z. 5/6, s. 168). Dotyczy to także

sytuacji, w której dany podmiot występuje jako współwnioskodawca.

W rozpoznawanej sprawie wpis (w postaci ujawnienia współwłasności części

wydzielonej działki) nastąpił na rzecz grupy wnioskodawców, a wniosek o wpis był

zawarty w umowie notarialnej z dnia 1 grudnia 2010 r. (§ 5 umowy). Z treści tej

umowy wynika, że notariuszowi okazano uchwałę wspólników z dnia 31 sierpnia

2007 r. i notariusz przyjął istnienie uprawnienia M. P. do występowania w imieniu

spółki. Z uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego z dnia10 marca 2011 r.

wynika natomiast to, że wnoszący skargę na orzeczenie referendarza przedstawił

Sądowi treść uchwały wspólników z dnia 31 sierpnia 2007 r. i powoływał się na

przekroczenie przez M. P. zakresu udzielonego mu w uchwale upoważnienia

(sprzedaż działek po podziale nieruchomości, a nie umowa datio in solutum). Jeżeli

dokumentu zawierającego uchwałę nie przedstawiono referendarzowi razem z

wnioskiem o wpis (§ 5 umowy) i uczyniono to dopiero w związku z wniesieniem

skargi, to Sąd Rejonowy mógł zbadać, czy umowa z dnia 1 grudnia 2010 r. mogła

stanowić podstawę wpisu, skoro zakwestionowano jej skuteczność prawną w

postępowaniu skargowym. Ta ocena mieściła się, oczywiście, w ramach kognicji

Sądu wieczystoksięgowego (art. 6268 § 2 k.p.c.; por. też postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 12 stycznia 2012 r., IV CSK 251/11, nie publ.). Oznacza to, że

wnioskodawca (Q. spółka z o.o.) miał jednak interes prawny w złożeniu skargi na

orzeczenie referendarza, ponieważ powoływał się na zdarzenie (uchwałę

wspólników), które mogło uczynić wpis wadliwym z punktu widzenia rzeczywistego

układu stosunków prawnorzeczowych po dokonaniu podziału nieruchomości tego

wnioskodawcy.

Wpis

prawa

własności

(współwłasności)

ma

charakter

deklaratoryjny i powinien stanowić odzwierciedlenie w księdze wieczystej

prawidłowych prawnie (ważnych) czynności prawnych.

Z przedstawionych racji Sąd Najwyższy nie mógł podzielić stanowiska Sądu

Okręgowego, że współwnioskodawca Q. nie miał interesu prawnego we wniesieniu

skargi na orzeczenie referendarza sądowego z dni a 18 stycznia 2011 r. (art. 398 22

§ 1 k.p.c.). Uznając trafność zarzutu kasacyjnego w tym zakresie, należało zatem

uchylić zaskarżone orzeczenie Sądu drugiej instancji i przekazać temu Sądowi

sprawę do ponownego rozpoznania (art. 39815 k.p.c.).