I CSK 310/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 310/11

POSTANOWIENIE

Dnia 21 grudnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Górowski

w sprawie z powództwa M. K. i A. K.

przeciwko Gospodarczemu Bankowi Spółdzielczemu w B.

z siedzibą w B.

o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 21 grudnia 2011 r.,

na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 27 października 2010 r.,

odmawia

przyjęcia

skargi

kasacyjnej

do

rozpoznania

i zasądza od pozwanej na rzecz powodów kwotę 400 (czterysta)

złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania jeżeli: w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących

poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.).

Instytucja przedsądu, jak wynika z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego,

jest zgodna z normami konstytucyjnymi, a także z zaleceniami Rady Europy

zezwalającymi

na

wprowadzenie

środków

eliminujących

dostęp

do

sądu

najwyższego szczebla. Skarga kasacyjna służy od prawomocnego orzeczenia, ma

ograniczony zasięg, a jej podstawowym celem jest ochrona interesu publicznego

przez zapewnienie jednolitości wykładni i twórczy wkład Sądu Najwyższego

w rozwój prawa.

W sprawie nie występuje żadna z przesłanek określonych w art. 398 9 § 1

k.p.c., choć skarżący odwołał się do potrzeby wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów oraz oczywistej zasadności skargi kasacyjnej.

Powołanie się na przesłankę zawartą w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga

wskazania, że określony przepis prawa, mimo że budzi wątpliwości nie doczekał się

należytej wykładni, bądź niejednolita jego interpretacja wywołuje rozbieżności

w orzecznictwie sądów. W takim wypadku strona powinna przedstawić na czym

polegają te rozbieżności, ze wskazaniem konkretnych orzeczeń (por. np.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01,

OSNC 2002, nr 12, poz. 151). Rozbieżność orzecznictwa musi dotyczyć kwestii

mającej dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie.

Zawarte w skardze uzasadnienie tej przesłanki nie odpowiada tym

wymaganiom. Artykuł 69 ust. 2 pkt 5 prawa bankowego stanowi, że w umowie

kredytowej należy określić wysokość oprocentowania oraz warunki jego zmiany.

Z kolei art. 76 tej ustawy stanowi, że zasady oprocentowania kredytu określa

umowa kredytu, z tym, że w razie stosowania zmiennej stopy należy w umowie

kredytowej określić warunki zmiany procentowej kredytu. W orzecznictwie już

wyjaśniono, że postanowienie umowne kredytu bankowego, w którym przyjęto, że

kredytodawca

jest

uprawniony

do

bezskuteczne,

jeżeli

w

nie

umowie

zmiany

stawek

określono

oprocentowania

jednocześnie

jest

konkretnych

okoliczności, od których zmiana ta jest uzależniona (por. np. uchwałę siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z dnia 6 marca 1992 r., III CZP141/91, OSNC 1992,

nr 6, poz. 90). Nie może budzić wątpliwości, że wskazane unormowania dotyczą

wszelkich umów kredytowych, natomiast umowy zawierane przy wykorzystaniu

wzorca umownego muszą spełniać dodatkowe wymagania określone w Kodeksie

cywilnym.

W postępowaniu sądowym, którego przedmiotem jest abstrakcyjna kontrola

klauzuli wzorca należy, jak to wynika z unormowania zawartego w art. 385 § 2 k.c.,

eliminować go w każdym wypadku, gdy jest on sformułowany niejednoznacznie.

Wzorzec „Kredyt oprocentowany jest według zmiennej stopy procentowej

obowiązującej w okresach, za które naliczane są odsetki. Wysokość ustalonego

oprocentowania może ulec zmianie w przypadku zmiany co najmniej 0,25 punktu

procentowego jednego z niżej wymienionych czynników: stawek WIBOR, stopy

procentowej bonów skarbowych 52-tygodniowych, stopy redyskonta weksli NBP,

stopy procentowej kredytu lombardowego, wysokości stopy rezerw obowiązkowych.

Zmiana wysokości oprocentowania następuje z dniem wejścia w życie w bankach

Uchwały Zarządu Banku zmieniającej wysokość stopy procentowej” niewątpliwie

jest niedozwolony w myśl art. 3851 § 1 k.c. przez użycie w nim określenia „może

ulec zmianie”. W rezultacie tego niejednoznacznego sformułowania nie jest

wiadomo, czy nastąpi zmiana oprocentowania kredytu w razie nawet wystąpienia

jednego, czy kilku czynników. Również nie można stwierdzić, jak trafnie już

podniósł Sąd pierwszej instancji, o ile zmieni się oprocentowanie, skoro omawiana

klauzula dotyczy jedynie wzrostu o określoną wartość punktu procentowego

wskazanych czynników, nie zawierając informacji o sposobie wyliczenia nowego

oprocentowania. Abuzywność tej klauzuli nie może budzić wątpliwości, skoro nie

obliguje Banku do obniżki stopy oprocentowania kredytu w wypadku zmiany

czynnika, bądź czynników na korzyść kredytobiorcy.

Zaskarżone skargą kasacyjną orzeczenie oczywiście narusza prawo, gdy

jest niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni

przepisami, albo zostało wydane w wyniku błędnej wykładni lub niewłaściwego

zastosowania prawa, które jest w sposób pewny i niewątpliwy z góry widoczne dla

prawnika, bez potrzeby głębszej analizy jurydycznej (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 8 marca 2003 r., I PKN 341/2001, OSNP 2004, nr 6,

poz. 100.).

W skardze nie zostały przytoczone wystarczające argumenty (wywód

prawny) świadczące o takim kwalifikowanym naruszeniu prawa przez Sąd

Apelacyjny. Wprawdzie samo zastrzeżenie przez bank zmiennej stopy procentowej

kredytu nie stanowi niedozwolonej klauzuli wzorca umownego w rozumieniu art.

3851 k.c., niemniej sposób określenia przez bank warunków zmiany procentowej

kredytu podlega ocenie z punktu widzenia konsumenta i w tym zakresie banki

powinny zachować szczególną staranność w odniesieniu do precyzyjnego,

jednoznacznego i zrozumiałego dla kontrahenta określenia tych warunków (por.

wytyczne Generalnego Inspektora Nadzoru Bankowego z dnia 30 listopada

2005 r.). Pomijając wielość i zmienność czynników (np. stawek WIBOR) należy

zauważyć, że w zakwestionowanej klauzuli Bank w żaden sposób nie ograniczył

możliwości dokonywania zwyżek oprocentowania, jeżeli wystąpiła tylko zmiana

o przynajmniej 0,25 punktu procentowego chociażby jednego z wymienionych

składników. Zabrakło też ograniczenia co do wysokości wzrostu, konkretyzacji

wymienionych czynników i określenia ich relacji.

Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).