I CSK 3073/22 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 3073/22 POSTANOWIENIE Dnia 28 października 2022 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Monika Koba w sprawie z powództwa A. P.‎przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie‎o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym,‎na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 28 października 2022 r.,‎na skutek skargi kasacyjnej pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu‎z dnia 28 października 2021 r., sygn. akt II Ca 805/21, 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2) zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę ‎1 350 (jeden tysiąc trzysta pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIEWyrokiem z dnia 28 października 2021 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu oddalił apelację pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie Oddział w Wałbrzychu, Inspektorat w Ś. (dalej: „ZUS”) od wyroku Sądu Rejonowego dla Wrocławia – Krzyków we Wrocławiu z dnia 16 grudnia 2020 r., którym Sąd ten uzgodnił treść księgi wieczystej nr […] prowadzonej przez Wydział ksiąg wieczystych Sądu Rejonowego dla Wrocławia - Krzyków we Wrocławiu dla lokalu mieszkalnego nr […] położonego w S. przy ulicy […] poprzez wykreślenie z działu IV tej księgi hipoteki przymusowej zwykłej ustanowionej na rzecz ZUS w kwocie 91 492,32zł.

U podstaw uwzględnienia powództwa i oddalenia apelacji legło stwierdzenie, że wpisu hipoteki dokonano na nieruchomości stanowiącej wspólność ustawową małżeńską powódki i jej byłego małżonka ( dłużnika) na podstawie decyzji ZUS z dnia 31 maja 2004 r., określającej wysokość zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, która została doręczona jedynie dłużnikowi (zobowiązanemu). W ocenie Sądu Okręgowego jest to niewystarczające do wpisu hipoteki przymusowej zwykłej na nieruchomości stanowiącej współwłasność łączną dłużnika i jego małżonka, z perspektywy znajdującego zastosowanie w sprawie art. 26 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.

Nr 137, poz. 887 – dalej: „u.s.u.s.”), w brzmieniu obowiązującym w dacie złożenia wniosku o wpis hipoteki, co uzasadnia uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym i wykreślenie hipoteki. Sąd Okręgowy podkreślił, że pozwany nie przedstawił decyzji doręczonej obojgu małżonkom ani administracyjnego tytułu wykonawczego wystawionego przeciwko obojgu małżonkom i zaopatrzonego w klauzulę wykonalności przeciwko każdemu z nich, nie wykazał zatem istnienia podstaw do wpisu hipoteki. Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez pozwanego.

Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołał się na przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 i 4 k.p.c. Jego zdaniem istnieje potrzeba wykładni przepisu prawnego wywołującego rozbieżności w orzecznictwie sądów tj. art. 26 ust. 3 u.s.u.s. odnośnie do zagadnienia czy doręczona zobowiązanemu decyzja ZUS, ustalająca wysokość należności z tytułu składek, może być podstawą wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości stanowiącej przedmiot współwłasności łącznej zobowiązanego i jego małżonkaPonadto skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona albowiem Sąd drugiej instancji dopuścił się naruszenia art. 26 ust. 3 u.s.u.s. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w stanie faktycznym sprawy, pomimo, że podstawą ustanowienia hipoteki przymusowej w 2004 r. była doręczona zobowiązanemu decyzja o określeniu wysokości należności z tytułu składek na nieruchomości stanowiącej współwłasność łączną dłużnika i jego małżonka, a powyższy przepis stanowi o doręczeniu decyzji tylko zobowiązanemu.

Powódka w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżących rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć.

Nie istnieje przy tym potrzeba wykładni przepisów prawa, jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia prawnego lub wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (zob. m. in. postanowienia Sądu Najwyższego z 17 marca 2015 r., I PK 4/15, niepubl.; z 23 kwietnia 2015 r., I CSK 691/14, niepubl.; i z 12 grudnia 2008r., II PK 220/08, niepubl.).Wymogi te nie zostały w rozpoznawanym przypadku zrealizowane. Skarżący powołując się na rozbieżność w orzecznictwie i związaną z tym potrzebę wykładni art. 26 ust. 3 u.s.u.s. odnośnie do zagadnienia, czy doręczona zobowiązanemu decyzja ZUS, ustalająca wysokość należności z tytułu składek, może być podstawą wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości stanowiącej przedmiot współwłasności łącznej zobowiązanego i jego małżonka, dostatecznie nie uwzględnił, że rozbieżności te - ilustrowane szeregiem orzeczeń przywołanych w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania - mają charakter pozorny.

Wynikają one bowiem albo z rodzaju hipoteki, której dotyczył wniosek o wpis albo ze zmian stanu prawnego i związanej z tym modyfikacji stanowiska orzecznictwa, albo z kształtowania się linii orzeczniczej w reakcji na zmiany ustawodawcze, potwierdzonej następnie w uchwałach składów powiększonych.Sposób sformułowania wniosku uwarunkowań tych nie uwzględnia, co czyni go zbyt ogólnikowym, nie odniesionym wprost do okoliczności sprawy i nie diagnozującym istotnych rozbieżności w orzecznictwie dotyczących takich samych stanów faktycznych i prawnych.

W konsekwencji skarżący nie wykazuje związku sygnalizowanych rozbieżności ze stanem sprawy, w której decyzja została wydana 31 maja 2004 r., nie została doręczona małżonce dłużnika, a wniosek dotyczył wpisu hipoteki przymusowej zwykłej ( a nie kaucyjnej). Ponadto, w stanie prawnym znajdującym zastosowanie w sprawie w orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że do wpisu hipoteki przymusowej zwykłej, której przedmiotem jest nieruchomość stanowiąca wspólność majątkową małżeńską niezbędny jest administracyjny tytuł wykonawczy wystawiony na zobowiązanego i jego małżonka.

Hipoteka taka nie może być zatem wpisana na podstawie decyzji administracyjnej doręczonej jednemu małżonkowi (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 13 kwietnia 2005 r., V CK 547/04, niepubl; z 27 maja 2010 r., III CZP 27/10, Biul. SN 2010/10/11 oraz uchwały Sądu Najwyższego z 18 września 2002 r., III CZP 49/02, OSNC 2003, nr 9, poz. 115; z 8 października 2003 r., III CZP 68/03, OSNC 2004, nr 12, poz. 191; i z 18 marca 2005 r., III CZP 3/05, OSNC 2006, nr 2, poz. 27).W przypadku, gdy wpis miał nastąpić w oparciu o nieostateczną i zaskarżalną decyzję o wymiarze składek, niebędącą miarodajnym dowodem istnienia wierzytelności ( art. 26 ust.3 u.s.u.s oraz art. 105 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r o księgach wieczystych i hipotece, tekst jedn.:

Dz. U. z 2001r, Nr 124, poz. 1361 z późn zm., dalej „u.k.w.h” w brzmieniu obowiązującym przed 20 lutego 2011r.) i dotyczył hipoteki przymusowej kaucyjnej w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że wpis jest dopuszczalny na nieruchomości objętej wspólnością ustawową małżeńską mimo, że podstawą wpisu, była decyzja doręczona jedynie dłużnikowi ( zob. m.in. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 28 października 2004 r., III CZP 33/04, OSNC 2005, nr 3, poz. 43 i postanowienie Sądu Najwyższego z 11 października 2005 r., V CK 610/04, niepubl.) W dniu 20 lutego 2011 r. weszła w życie ustawa z 26 czerwca 2009 r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz niektórych innych ustaw ( Dz.

U. Nr 131, poz. 1075; dalej: „ustawa nowelizująca”), która w istotny sposób zmieniła dotychczasowe unormowania ustawy o księgach wieczystych i hipotece, w tym zniosła podział regulacji hipoteki na zwykłą i kaucyjną. W związku ze zmianą stanu prawnego pojawiło się zagadnienie, czy ZUS może uzyskać wpis hipoteki przymusowej na nieruchomości stanowiącej współwłasność łączną dłużnika i jego małżonka w oparciu o decyzję nieostateczną doręczoną jedynie dłużnikowi. Problem ten został już jednak w orzecznictwie Sądu Najwyższego rozstrzygnięty.

Sąd Najwyższy wyjaśnił, że decyzja ZUS ustalająca wysokość należności z tytułu składek może być podstawą wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego dłużnika i jego małżonka, tylko wtedy gdy została doręczona obojgu małżonkom ( zob. m.in. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 10 października 2014 r., III CZP 28/14, OSNC 2015, nr 2, poz. 14 i postanowienie Sądu Najwyższego z 9 stycznia 2013 r., III CSK 69/12, OSNC 2013, nr 7-8, poz. 93). Ponadto, rozstrzygnięcie tego zagadnienia nie miałoby żadnego wpływu na rozpoznanie sprawy w której wniesiono skargę, skoro znajdował w niej zastosowanie stan prawny sprzed wejścia w życie ustawy nowelizującej.Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) należy natomiast rozumieć sytuację, w której skarga jest uzasadniona w sposób ewidentny, wskazując na rażące i poważne uchybienia zaskarżonego orzeczenia, które są możliwe do stwierdzenia bez konieczności prowadzenia bardziej złożonych rozumowań.

Jedynie w takim wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji w postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go oczywistą i istotną wadą wskazuje, że usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w interesie publicznym – a tym samym, że może dojść do realizacji celu skargi kasacyjnej, jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia (tak np. Sąd Najwyższy w postanowieniach z 10 kwietnia 2013 r., III CSK 67/13, niepubl. i z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.).Sytuacja taka w rozpoznawanym przypadku nie występuje, skoro wykładnia art. 26 ust. 3 u.s.u.s. przyjęta przez Sąd Okręgowy odpowiada stanowisku zajętemu w wyżej przywołanym orzecznictwie Sądu Najwyższego.

Ponadto, nie jest możliwe jednoczesne skuteczne wykazywanie, że w sprawie istnieją wątpliwości interpretacyjne dotyczące przepisów prawa i że skarga oparta na naruszeniu tych przepisów jest oczywiście uzasadniona (zob. m. in. postanowienia Sądu Najwyższego z 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14, niepubl. i z 10 kwietnia 2013 r., III CSK 67/13, niepubl.). Nie ulega wątpliwości, że ta sama kwestia nie może stanowić źródła zagadnienia o problemowym i niejasnym charakterze i zarazem podstawę ewidentnej zasadności skargi kasacyjnej, możliwej do stwierdzenia, bez prowadzenia bardziej złożonych rozumowań.Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 398²¹ k.p.c. i § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 5 pkt 8 w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (jedn. tekst:

Dz. U. z 2015, poz. 1800, ze zm.). [as]