I CSK 2979/22 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 2979/22 POSTANOWIENIE Dnia 22 czerwca 2022 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marcin Łochowski w sprawie z powództwa M. S.‎przeciwko […] Bank spółce akcyjnej w W.‎o ustalenie i zapłatę,‎na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 22 czerwca 2022 r.,‎na skutek skargi kasacyjnej pozwanego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]‎z dnia 25 października 2021 r., sygn. akt I ACa […], 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

2. zasądza od […] Bank spółki akcyjnej w W. na rzecz M. S. kwotę 5400 (pięć tysięcy czterysta) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Pozwany bank wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z 25 października 2021 r., zaskarżając ten wyrok w całości i wnosząc o jego uchylenie w całości, jak również o uchylenie w części wyroku Sądu Okręgowego w W. z 9 czerwca 2021 r., tj. w zakresie punktów 1, 2 i 4 oraz orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie powództwa w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, jak również uchylenie w części wyroku Sądu Okręgowego w W. z 9 czerwca 2021 r., tj. w zakresie punktów 1, 2 i 4 i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania w zaskarżonym zakresie, bądź uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania w zaskarżonej części.

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący wskazał na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, tj. art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13, art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, art. 65 k.c., art. 354 k.c., art. 358 § 2 k.c., art. 3851 k.c., art. 69 ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 2439 ze zm., dalej: „pr.bank.”) oraz art. 189 k.p.c.Ponadto skarżący powołał się na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne:1) Czy wobec umożliwienia kredytobiorcom posiadającym kredyty denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska dokonywania spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie na podstawie art. 69 ust. 3 pr.bank., wziąwszy pod uwagę aksjomat racjonalności krajowego ustawodawcy, uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska są kredytami udzielonymi w złotych polskich, skoro dokonanie przez kredytobiorcę spłaty raty kapitałowo-odsetkowej albo dokonanie przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w walucie, do której denominowany lub indeksowany jest kredyt, prowadzi do skutecznego spełnienia świadczenia wynikającego ze stosunku zobowiązaniowegow postaci umowy kredytu oraz zaspokojenia wierzyciela w osobie kredytodawcy, bez konieczności dokonywania jakichkolwiek przeliczeń bądź innych operacji walutowych wpłacanych przez kredytobiorcę środków w walucie innej niż waluta krajowa?2) Czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych w umowie o kredyt indeksowany kursem waluty obcej klauzul spreadowych nieokreślających głównego przedmiotu umowy, za niedozwolone (nieuczciwe) warunki umowne, prawidłowym jest przyjęcie nieważności całej umowy, skoro klauzule ryzyka walutowego, określające – zgodnie z jednolitym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej – główny przedmiot tej umowy, nie stanowią niedozwolonych (nieuczciwych) warunków umownych?W odpowiedzi na skargę powód wnosił o odmowę przyjęci skargi kasacyjnej do rozpoznania, względnie jej oddalanie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na potrzebie wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania, jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie, jest przedmiotem rozbieżnej wykładni w judykaturze sądowej i na czym rozbieżność ta polega, co wymaga przytoczenia orzeczeń sądów wydanych w takich samych lub istotnie zbliżonych stanach faktycznych, względnie, jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie, wymaga interpretacji ze strony Sądu Najwyższego, z czego potrzeba ta wynika i z jakich powodów dotychczasowy dorobek doktryny i orzecznictwa jest w tej mierze niewystarczający.

Nieodzowne jest ponadto, podobnie jak w przypadku przyczyny kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., wykazanie związku między oczekiwaną od Sądu Najwyższego wykładnią prawa a wynikiem postępowania kasacyjnego (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 października 2002 r., II CZ 102/02; z 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14; z 19 czerwca 2018 r., IV CSK 56/18).Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania wraz z uzasadnieniem jest odrębną konstrukcyjnie i funkcjonalnie częścią skargi kasacyjnej i nie jest rzeczą Sądu Najwyższego poszukiwanie w innych częściach skargi argumentów na uzasadnienie podniesionych w nim twierdzeń.

Rolą Sądu Najwyższego nie jest bowiem domyślanie się lub poszukiwanie okoliczności, które uzasadniałyby przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą być przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione, a dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy odwołanie się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, ponieważ mimo że argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 14 maja 2020 r., I CSK 380/19).Po pierwsze, skarżący nie sporządził w sposób prawidłowy uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania w zakresie potrzeby wykładni art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13, art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, art. 65 k.c., art. 354 k.c., art. 358 § 2 k.c., art. 3851 k.c. oraz art. 69 ust. 3 pr.bank.

Pomimo bowiem wskazania szeregu przepisów, które zdaniem skarżącego wymagają dokonania wykładni, co powinno wiązać się z odrębnym uzasadnieniem dla każdego z nich, skarżący sporządził jedno, wspólne uzasadnienie, z którego dodatkowo wynika, że w wyroku z 14 marca 2019 r., C-118/17, Zsuzsanna Dunai przeciwko ERSTE Bank Hungary Zrt. oraz wyroku z 3 października 2019 r., C-260/18, Kamil Dziubak i Justyna Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank International AG, TSUE odniósł się już w wyczerpujący sposób do wątpliwości związanych z wykładnią wskazanych przepisów (k. 9 skargi kasacyjnej).

Ponadto, o wykładni art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, w powoływanym przez skarżącego kontekście, TSUE wypowiedział się również m.in. w wyroku z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W. i R.W. przeciwko Bankowi BPH S.A.Po drugie, Sąd Najwyższy zwraca uwagę, zgodnie z art. 267 ust. 3 TFUE na sądzie, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu według prawa wewnętrznego (sądzie ostatniej instancji), spoczywa obowiązek zadania pytania prejudycjalnego, gdy istnieje konieczność dokonania wykładni prawa unijnego. Takiego obowiązku nie ma jedynie wówczas, gdy zagadnienie dotyczące prawa Unii:

1) nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, 2) zostało już wyjaśnione w orzecznictwie TSUE (acte eclaire), 3) nie zostało rozstrzygnięte w orzecznictwie, ale jest tak oczywiste, że brak racjonalnych wątpliwości co do sposobu jego wyjaśnienia (acte clair) (wyroki TSUE: z 27 marca 1963 r., C-28/62 do C-30/62, Da Costa en Schaake NV, Jacob Meijer NV, Hoechst-Holland NV przeciwko Administration fiscale néerlandaise; z 6 października 1982 r., C-283/81, Srl CILFIT i Lanificio di Gavardo SpA przeciwko Ministero della sanità). Wynika z tego, że sąd ostatniej instancji może odstąpić od zadania pytania prejudycjalnego, jeżeli zamierza zastosować wykładnię prawa przyjętą przez TSUE.

W przeciwnym razie ma obowiązek zwrócić się z pytaniem prejudycjalnym. Sąd Najwyższy rozpoznając skargę kasacyjną jest bez wątpienia sądem ostatniej instancji w rozumieniu art. 267 ust. 3 TFUE, co oznacza, że dostrzegając konieczność dokonania wykładni prawa Unii ma obowiązek zwrócić się do TSUE z pytaniem prejudycjalnym, chyba że istnieje jedna z ww. okoliczności zwalniających z tego obowiązku. Każda okoliczność zwalniająca Sąd Najwyższego z obowiązku zwrócenia się pytaniem prejudycjalnym wyklucza zarazem istnienie zagadnienia prawnego budzącego wątpliwości, uzasadniającego przyjęcie skargi do rozpoznania.

Skoro zatem, jak wskazał pozwany, TSUE odniósł się do wątpliwości związanych z wykładnią wskazanych wyżej przepisów, to oznacza, że nie istnieje potrzeba ich wykładni w rozumieniu art. 3988 § 1 pkt 2 k.p.c., uzasadniające przyjęcie przez Sąd Najwyższy skargi kasacyjnej do rozpoznania.Po trzecie, potrzeba wykładni przepisów prawnych występuje, jeżeli co do konkretnego przepisu prawnego brak jednolitej lub utrwalonej judykatury, zwłaszcza judykatury Sądu Najwyższego albo też przyjęta i dominująca wykładnia jest oczywiście błędna lub kontrowersyjna.

Ponadto podstawa przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. ma za przedmiot analizę konkretnych przepisów i do tego się ogranicza, a więc nie polega na jednoczesnej wykładni kilku przepisów i poszukiwaniu na tej podstawie określonej normy prawnej, która mogła albo nie mogła zostać zastosowana w zindywidualizowanej sprawie objętej skargą kasacyjna (postanowienie Sądu Najwyższego z 13 stycznia 2022 r. I CSK 1467/22).Wskazane przez skarżącego przepisy były już przedmiotem licznych wypowiedzi Sądu Najwyższego i nie wymagają – we wskazanym w skardze zakresie – ponownej wykładni (zob. np. uchwałę siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 15 marca 2006 r., III CZP 106/05, uchwałę Sądu Najwyższego z 14 marca 2014 r., III CZP 121/13, a także wyroki Sądu Najwyższego: z 18 marca 2011 r., III CZP 127/10; z 2 lipca 2015 r., V CSK 640/14; z 2 lutego 2017 r., I CSK 137/16).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno, przede wszystkim, być sformułowane w oparciu na okolicznościach mieszczących się w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (postanowienie Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02 i z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08).

Sformułowane przez skarżącego zagadnienia prawne nie czynią zadość tym wymaganiom. Po pierwsze, oba zagadnienia prawne zostały sformułowane w związku z wykładnią wskazanych w skardze przepisów prawa – pierwsze zagadnienie w związku z art. 69 ust. 3 pr.bank., zaś drugie w związku z art. 3851 § 1 zd. 2 k.c. w zw. z art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 oraz art. 3851 § 2 k.c. w zw. z motywem 21 dyrektywy 93/13. Nie jest natomiast możliwe, aby ten sam przepis stanowił podstawę dla przesłanek kasacyjnych z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. oraz art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Zatem skarżący w sposób nieuprawniony łączy obie przesłanki.

Po drugie, skarżący nie wskazał argumentów prawnych, które prowadziłyby do rozbieżnych ocen w zakresie sformułowanych na tle tych przepisów prawnych zagadnień. Nie wykazał również, dlaczego dotychczasowy dorobek orzecznictwa Sądu Najwyższego jest niewystarczający do ich rozstrzygnięcia. Po trzecie, w przypadku obu zagadnień prawnych, jako podstaw przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, Sąd Najwyższy wyraził już swoje stanowisko (zob. postanowienia z 2 czerwca 2021 r., I CSK 114/21, oraz z 16 marca 2021 r., I CSK 635/20), które podtrzymuje, odwołując się do niego się celem uniknięcia zbędnych powtórzeń.Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz stosownie do art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. oraz § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn.

Dz.U. z 2018 r. poz. 265) obciążył pozwanego kosztami postępowania kasacyjnego. [as]