I CSK 295/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 295/06

POSTANOWIENIE

Dnia 30 listopada 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

SSN Zbigniew Strus

w sprawie z powództwa B. P.

przeciwko M. Ś. i T. Ś.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 30 listopada 2006 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 13 kwietnia 2006 r.,

uchyla

zaskarżony

wyrok

i

przekazuje

sprawę

Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powód B. P. wnosił o zasądzenie solidarne od pozwanych T. i M. Ś. kwoty

87.400

zł. tytułem

zapłaty poczwórnej kwoty zadatku,

zastrzeżonego

w

przedwstępnej umowie notarialnej zawartej z pozwanymi w dniu 27 października

2003 r.

Sąd Okręgowy w R. wyrokiem z dnia 16 listopada 2005 r. oddalił powództwo,

ustalając następujący stan faktyczny:

Na

mocy

wspomnianej

przedwstępnej

umowy

notarialnej

pozwani

zobowiązali się sprzedać powodowi działkę nr 1068 o pow. 1013 m 2, położoną

w R., dla której prowadzona jest księga wieczysta Kw nr […], za cenę 250.000 zł.

Strony ustaliły, że do zawarcia umowy przyrzeczonej dojdzie w terminie do 31

grudnia 2003 r. Przy podpisaniu umowy przedwstępnej powód przekazał

pozwanym 25.000 zł. zadatku. W § 6 tej umowy strony zastrzegły, że w przypadku

niewykonania umowy przyrzeczonej przez powoda, pozwani mogą odstąpić od

kontraktu, zachowując otrzymany zadatek, a w razie niewykonania umowy przez

pozwanych, powód może żądać od nich sumy czterokrotnie wyższej. Do zawarcia

umowy przyrzeczonej w umówionym terminie do dnia 30 grudnia 2003 r. nie doszło.

Pozwani nie zgodzili się bowiem na propozycje powoda przesunięcia tego terminu

do 6 stycznia 2004 r., uzasadnianą brakiem możliwości jednorazowego zapłacenia

ceny i, czując się zwolnieni z umowy przedwstępnej, w tymże dniu sprzedali

działkę R. S.A. za 310.000 zł. Dzień wcześniej, czyli 5 stycznia 2005 r. powód

złożył w sądzie wieczystoksięgowym wniosek o dokonanie wpisu w księdze

wieczystej prowadzonej dla spornej nieruchomości jego roszczenia o zawarcie

umowy sprzedaży tej nieruchomości. W dniu 9 stycznia 2004 r. wytoczył sprawę I C

…/04 przed tymże Sądem Okręgowym o zobowiązanie T. i M. Ś. do zawarcia

umowy przyrzeczonej przeniesienia na niego własności nieruchomości. Z racji

dokonanego zbycia nieruchomości, do sprawy zostały wezwane w charakterze

pozwanego R. S.A. Sąd Okręgowy wydał w tamtej sprawie wyrok w dnia 29

kwietnia 2004 r. oddalający powództwo, a Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 21

października 2004 r. oddalił apelację powoda. Na skutek kasacji powoda Sąd

Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok w stosunku do pozwanych R. i w tym zakresie

przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, oddalił zaś kasację wobec

pozwanych Ś., co oznacza, że w stosunku do nich uprawomocnił się wyrok

oddalający powództwo. W uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego podkreślono,

że po ujawnieniu w księdze wieczystej roszczenia powoda o zawarcie umowy

przyrzeczonej przeniesienia własności nieruchomości, uzyskało ono na podstawie

art. 17 ustawy o księgach wieczystych i hipotece rozszerzoną prawomocność

względem praw nabytych przez czynność prawną dokonaną po tym ujawnieniu, co

sprawia, że powód może dochodzić jego realizacji w stosunku do aktualnego

właściciela nieruchomości.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy orzekający w niniejszej

sprawie uznał powództwo za nieuzasadnione z dwóch przyczyn. Po pierwsze

dlatego, że powód wniósł wcześniej powództwo o zawarcie umowy przyrzeczonej,

a więc tym samym dokonał wyboru jednego z alternatywnych roszczeń

przewidzianych w art. 390 k.p.c., wobec czego nie może dochodzić równolegle

roszczenia drugiego, odszkodowawczego, które może stać się aktualne dopiero,

kiedy nie zostanie uwzględnione roszczenie o zawarcie umowy. Drugą przyczyną

oddalenia powództwa było niewykazanie przez powoda, że do zawarcia umowy

przyrzeczonej nie doszło z winy pozwanych.

Apelacja powoda od tego rozstrzygnięcia została oddalona wyrokiem Sądu

Apelacyjnego z dnia 13 kwietnia 2006 r. Sąd ten uznał, że skoro roszczenie o

zawarcie umowy przyrzeczonej zgłoszone w sprawie I C .../04 nie zostało jeszcze

prawomocnie rozpoznane przeciwko R., to powództwo w niniejszej sprawie jest

przedwczesne, wobec czego słusznie zostało oddalone na podstawie art. 390 § 1

k.c. w zw. z art. 394 k.c.

Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżył powód skargą kasacyjną zarzucając

naruszenie art. 390 § 1 i § 3 k.c. oraz art. 394 k.c., a także art. 316 i art. 177 pkt 1

k.p.c. i na tych podstawach wniósł o jego uchylenie zmianę przez uwzględnienie

powództwa, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przede wszystkim należy stwierdzić, iż korzystając z przewidzianej w art.

k.c. zasady swobody umów, strony mogą zamieścić - także w umowie

przedwstępnej - dodatkowe zastrzeżenia w postaci kary umownej lub zadatku,

motywujące je do zawarcia umowy przyrzeczonej. Z treści art. 390 § 1 i § 3 k.c.

należy przy tym wyprowadzić wniosek, że w razie przyjęcia takiego zastrzeżenia,

nie jest dopuszczalne jednoczesne dochodzenie obu roszczeń

przewidzianych

w tych przepisach, tj. roszczenia zasadniczego w postaci zobowiązania do

zawarcia umowy przyrzeczonej i roszczenia odszkodowawczego lub, jak w sprawie

niniejszej, roszczenia o zapłatę zadatku. Trzeba jednak podkreślić, że zapewniając

możliwość dochodzenia obu tych roszczeń, ustawodawca wyraźnie uznaje

pierwszeństwo roszczenia o zawarcie umowy przyrzeczonej. Skoro zatem

postępowanie w sprawie I C …/04 Sądu Okręgowego w R. o zobowiązanie do

zawarcia tej umowy nie zostało jeszcze zakończone, to trzeba przyznać rację

skarżącemu, że postępowanie w sprawie niniejszej o zapłatę zwielokrotnionego

zadatku należało zawiesić do czasu zakończenia tamtej sprawy, z uwagi na

oczywistą

zależność jej rozstrzygnięcia

od wyniku

sprawy o

roszczenie

priorytetowe. Dlatego zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 177 § 1 k.p.c., jest

uzasadniony, przy czym jest to uchybienie procesowe, które mogło ważyć na

merytorycznym rozstrzygnięciu sprawy (art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.), a zatem stanowi

samoistną przyczynę uwzględnienia skargi kasacyjnej (art. 39815 § 1 k.p.c.).

Zwalnia to Sąd Najwyższy od ustosunkowywania się do pozostałych zarzutów

skargi, gdyż byłoby to przedwczesne.

Dlatego orzeczono jak w sentencji.

db