I CSK 2896/23 · Sąd Najwyższy

I CSK 2896/23 POSTANOWIENIE 26 listopada 2024 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Maciej Kowalski na posiedzeniu niejawnym 26 listopada 2024 r. w Warszawie‎w sprawie z wniosku J. B.‎z udziałem B. B.‎o podział majątku wspólnego i zniesienie współwłasności,‎na skutek skargi kasacyjnej B. B.‎od postanowienia Sądu Okręgowego w Szczecinie‎z 13 marca 2023 r., II Ca 1444/22, 1. odrzuca skargę kasacyjną w części dotyczącej punktu 2‎ zaskarżonego orzeczenia w zakresie, w którym oddalono‎ apelację wnioskodawcy;

2. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania‎ w pozostałym zakresie;

3. ustala, że wnioskodawca i uczestniczka ponoszą we własnym‎ zakresie koszty postępowania kasacyjnego. (a.z.)

UZASADNIENIE

Postanowieniem z 13 marca 2023 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie zmienił postanowienie Sądu Rejonowego w Stargardzie z 21 lipca 2022 r. i ustalił, że w skład majątku wspólnego wchodzą środki zgromadzone na subkoncie prowadzonym dla wnioskodawcy i uczestniczki w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, przyznał je wnioskodawcy w 7/10 części, a uczestniczce w 3/10, ustalił udział wnioskodawcy w majątku wspólnym na 7/10, a uczestniczki na 3/10, ustalił wysokość spłaty tytułem rozliczenia udziałów w majątku wspólnym i przedmiocie współwłasności oraz rozliczył nakłady z majątku osobistego na majątek wspólny (pkt 1); oddalił obie apelacje w pozostałym zakresie (pkt 2) oraz ustalił, że każdy z uczestników postępowania ponosi we własnym zakresie koszty związane ze swoim udziałem w sprawie w postępowaniu apelacyjnym (pkt 3).

We wniesionej skardze kasacyjnej uczestniczka zaskarżyła powyższe postanowienie częściowo w pkt 1 oraz w pkt 2 i 3. Skarżąca, bez przytoczenia podstawy prawnej odnoszącej się do powołanych przyczyn kasacyjnych stwierdziła, że uzasadnia wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania wystąpieniem nieważności postępowania, która została potwierdzona uchwałą Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2023 r. mającą moc zasady prawnej (III PZP 6/22). Jednocześnie podniosła, że Sąd Najwyższy w wydanym orzeczeniu wskazał, że przyjęta w uchwale wykładnia prawa obowiązuje od dnia jej podjęcia, co oznacza, że składy Sądu Najwyższego orzekające po tej dacie są związane dokonaną wykładnią.

Z ostrożności procesowej uczestniczka wskazała także na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej - „co wynika z charakteru powyżej wskazanych naruszeń, ich skutków oraz przedstawionej argumentacji.”Wnioskodawca w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Odnosząc się w pierwszej kolejności do zakresu zaskarżenia przedmiotowego orzeczenia Sądu Okręgowego zauważyć należy, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że jedną z przesłanek dopuszczalności środka zaskarżenia (środka prawnego) jest interes prawny w zaskarżeniu.

Dla jego powstania konieczne jest istnienie stanu pokrzywdzenia orzeczeniem (gravamen), który występuje, gdy zaskarżone orzeczenie narusza interesy skarżącego (zob. m.in.: uchwałę składu siedmiu sędziów SN z 15 maja 2014 r., III CZP 88/13, OSNC 2014, Nr 11, poz. 108; postanowienie SN z 25 lutego 2015 r., V CSK 450/14; wyrok SN z 2 lipca 2015 r., V CSK 421/14 oraz postanowienie SN z dnia 25 maja 2023 r., I CSK 528/23). Skarżąca nie ma interesu prawnego w zaskarżeniu wyroku Sądu Okręgowego co do punktu 2. w części, w której Sąd drugiej instancji oddalił apelację wnioskodawcy w pozostałym zakresie.

Nie powinno bowiem budzić wątpliwości, że w tej części orzeczenia Sąd Okręgowy orzekł na korzyść uczestniczki. Brak interesu prawnego w zaskarżeniu powoduje odrzucenie skargi kasacyjnej w tej części jako niedopuszczalnej na podstawie art. 3986 § 2 i 3 k.p.c. (zob. postanowienie SN z 16 kwietnia 2021 r., I CSK 484/20). Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wraz z uzasadnieniem jest odrębną konstrukcyjnie i funkcjonalnie częścią skargi (art. 3984 § 2 k.p.c.) i nie jest rzeczą Sądu Najwyższego poszukiwanie w innych częściach wniesionego środka prawnego argumentów na uzasadnienie podniesionych w nim twierdzeń (zob. postanowienia SN: z 22 kwietnia 2015 r., IV CSK 613/14 oraz z 11 maja 2001 r., III CZ 36/01, OSNC 2002, nr 2, poz. 22). Wymaganie to ulega złagodzeniu jedynie co do przyczyny kasacyjnej wymienionej w art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c., gdyż wystąpienie nieważności postępowania Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę‎- w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813 § 1 k.p.c.).Skarżąca w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie określiła bliżej jakie okoliczności spowodowały nieważność postępowania, ale w innej części skargi, która ze względu na szczególny charakter omawianej przyczyny kasacyjnej, może też podlegać rozważaniu na etapie przedsądu, wyjaśniła, że w sprawie doszło do naruszenia art. 397 pkt 4 k.p.c.Uczestniczka zaznaczyła, że rozpoznanie apelacji przez Sąd drugiej instancji nastąpiło w składzie jednego sędziego – co naruszało postanowienia art. 367 § 3 k.p.c. Wskazała, że Sąd Okręgowy nie był uprawniony do rozpoznania sprawy w składzie ukształtowanym na podstawie art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczegółowych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, gdyż rozwiązanie to mogło znaleźć zastosowanie w sytuacji, gdy faktycznie przemawiały za tym względy zdrowotne.

Zdaniem uczestniczki na chwilę rozpoznawania apelacji narażenie na infekcję wirusem COVID-19 jakkolwiek istniało, to jednak było ono związane z takim samym ryzykiem jak zarażenie się wirusem grypy lub nawet mniejszym. Oznacza to, że rozpoznanie sprawy w składzie jednego sędziego nie było podyktowane względami zdrowotnym, a innymi przesłankami. Skarżąca podniosła, że w uchwale siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2023 r., III PZP 6/22 (OSNP 2023, nr 10, poz. 104), przyjęto, że rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego ukształtowanym na podstawie art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczegółowych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych ogranicza prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), ponieważ nie jest konieczne dla ochrony zdrowia publicznego (art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji) i prowadzi do nieważności postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.) oraz wskazała, że Sąd Najwyższy postanowił nadać uchwale moc zasady prawnej i ustalił, że przyjęta w uchwale wykładnia prawa obowiązuje od dnia jej podjęcia.

Wbrew twierdzeniom uczestniczki nie ma podstaw do przyjęcia, że Sąd Okręgowy rozpoznał sprawę w niewłaściwym składzie. Sąd Okręgowy orzekał w składzie jednego sędziego na podstawie art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczegółowych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, który w chwili orzekania funkcjonował w polskim porządku prawnym. Skarżąca nie dostrzega, że zgodnie z art. 188 pkt 1 Konstytucji RP to Trybunał Konstytucyjny orzeka o zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją oraz pomija okoliczność, że w powołanej w skardze kasacyjnej uchwale z 26 kwietnia 2023 r., III PZP 6/22, wyraźnie zaznaczono, że przyjęta w niej wykładnia prawa obowiązuje od dnia jej podjęcia.

Tymczasem sporne orzeczenie Sądu Okręgowego zapadło 13 marca 2023 r.W konsekwencji nie ma podstaw do przyjęcia, że orzeczenie Sądu drugiej instancji zostało wydane w warunkach nieważności i tym samym, że wystąpiła wskazana przyczyna kasacyjna. Skarżąca powołując się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) nie przedstawiła przekonujących od razu, widocznych prima facie, twierdzeń wykazujących racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce i zaskarżeniu. Uczestniczka w niezwykle lakonicznym uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznana, poza ogólnikowymi stwierdzeniami, nie powołała żadnych przepisów, których naruszenie mogłoby spowodować wystąpienie podnoszonej przyczyny kasacyjnej.

Bez znaczenia jest przy tym, że skarżąca w ramach podstaw wniesionego środka prawnego zarzuciła naruszenie określonych regulacji prawa procesowego i materialnego. Jak zostało to już podniesione nie jest rzeczą Sądu Najwyższego poszukiwanie w innych częściach skargi kasacyjnej argumentów na uzasadnienie przyjęcia jej do rozpoznania.Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 i art. 3986 § 2 i 3 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 520 § 1 zw. z art. 108 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 391 § 1 i art. 13 § 2 k.p.c. (a.z.)[a.ł]‎