I CSK 2892/24 · Sąd Najwyższy

I CSK 2892/24 POSTANOWIENIE 31 października 2025 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Beata Janiszewska na posiedzeniu niejawnym 31 października 2025 r. w Warszawie‎w sprawie z powództwa M.S. i M.B.‎przeciwko Bank spółce akcyjnej w W.‎o zapłatę i ustalenie,‎na skutek skargi kasacyjnej Bank spółki akcyjnej w W.‎od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie‎z 22 marca 2024 r., I ACa 917/22, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od Bank spółki akcyjnej w W. na rzecz M.S. i B.S. kwotę 5400 (pięć tysięcy czterysta) złotych z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia orzeczenia zobowiązanemu do dnia zapłaty, tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. [J.T.]

UZASADNIENIE

Pozwany Bank S.A. w W. (dalej: bank) wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie, wydanego na skutek apelacji powodów M.S. i M.B. od wyroku Sądu pierwszej instancji w sprawie o zapłatę i ustalenie.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania bank wskazał trzynaście przyczyn kasacyjnych w rozumieniu art. 3989 § 1 k.p.c. Sześć z nich dotyczyło występowania w sprawie istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), sześć – potrzeby wykładni przepisów budzących wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), a jedna nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

Natura wszystkich wspomnianych przyczyn kasacyjnych była już przedmiotem licznych wypowiedzi Sądu Najwyższego i została szczegółowo omówiona m.in. w postanowieniach SN z 16 kwietnia 2025 r., I CSK 1206/24, oraz z 30 grudnia 2024 r., I CSK 3198/23, wydanych w sprawach z udziałem pozwanego. Zagadnienia oznaczone literami a) oraz e) dotyczą problemów już rozstrzygniętych. Choć sygnalizowane na s. 2-5 i opisane szerzej w dalszej części skargi kwestie dotyczące problematyki kredytów powiązanych z kursem waluty obcej są obiektywnie istotne, a dawniej rzeczywiście budziły poważne wątpliwości, to obecnie należy uznać je za wyjaśnione – w kierunku odmiennym od oczekiwanego przez pozwanego – dzięki uchwale Sądu Najwyższego – Izby Cywilnej – z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22.

Wobec braku podstaw do podjęcia działań unormowanych w art. 88 § 1 u.s.n., przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy Sąd Najwyższy pozostaje przy tym, na mocy art. 87 § 1 u.s.n., związany stanowiskiem wyrażonym w sentencji tego orzeczenia. We wspomnianej uchwale szeroko umotywowano zajęte w niej stanowiska, toteż nie jest obecnie konieczne powtarzanie zawartej tam argumentacji.Z kolei zagadnienie oznaczone literą b) jest wtórne względem zagadnienia a) i nie ma samoistnej doniosłości. Skoro sporna umowa nie ulega „przekształceniu” w kredyt złotówkowy (pozbawiony mechanizmu indeksacji), to oczywiste jest, że zbędne byłoby rozważanie, na jakiej podstawie należałoby ustalać stopę oprocentowania takiego hipotetycznego kredytu.

W sprawie nie występują również zagadnienia c), d) oraz f). Pierwsze z nich, oznaczone literą c), dotyczy kwestii sposobu sformułowania żądania ustalenia nieistnienia stosunku prawnego z umowy (art. 189 k.p.c.) ‎i dopuszczalności żądania ustalenia „nieważności umowy”. Kwestia ta jest jednak oczywista – art. 189 k.p.c. dotyczy wyłącznie ustalenia istnienia lub nieistnienia prawa lub stosunku prawnego. Zarazem jednak w większości przypadków tego rodzaju brak precyzji w formułowaniu żądania pozwu, choć spotykany, nie stwarza wątpliwości co do tego, czego w istocie domaga się powód, i nie rodzi dalszych, negatywnych konsekwencji – choć w istocie, w celu uniknięcia niejasności, Sąd pierwszej instancji powinien był dążyć do precyzyjnego ujęcia przedmiotu żądania ‎i rozstrzygnięcia (zob. postanowienie SN z 30 grudnia 2024 r., I CSK 3198/23).Zagadnienie oznaczone jako d) dotyczyło interesu prawnego w dochodzeniu ustalenia nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu w tzw. sprawach frankowych.

Zagadnienie to jest jednak doskonale rozpoznane w orzecznictwie; kredytobiorca zwykle ma interes w żądaniu takiego ustalenia niezależnie od tego, że może dochodzić zwrotu świadczeń od banku (zob. postanowienie SN ‎z 14 października 2024 r., I CSK 2943/23, i przywołane tam orzecznictwo).Z kolei zagadnienie f) dotyczyć miało dopuszczalności ustalenia nieistnienia stosunku prawnego z umowy („stwierdzenia upadku umowy”) kredytu z uwagi na zawarcie w niej postanowień niedozwolonych bez udzielenia konsumentowi - powodowi przez sąd jakichś szczególnych pouczeń.

W wyroku TSUE z 7 grudnia 2023 r., C-140/22, SM i KM przeciwko mBank S.A., orzeczono jednak, iż art. 6‎ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że ‎w kontekście uznania w całości nieważności umowy kredytu hipotecznego zawartej przez instytucję bankową z konsumentem ze względu na to, iż umowa ta zawiera nieuczciwy warunek, bez którego nie może ona dalej obowiązywać, stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą wykonywanie praw, które konsument wywodzi z tej dyrektywy, jest uzależnione od złożenia przez tego konsumenta przed sądem oświadczenia, w którym twierdzi on, po pierwsze, że nie wyraża zgody na utrzymanie w mocy tego warunku, po drugie, że jest świadomy z jednej strony faktu, że nieważność wspomnianego warunku pociąga za sobą nieważność wspomnianej umowy, a z drugiej – konsekwencji tego uznania nieważności, i po trzecie, że wyraża zgodę na uznanie tej umowy za nieważną.

Żadne przepisy prawa polskiego nie przewidują przy tym, by skutki stosowania art. 3851 § 1 zd. 1 k.c. były uzależnione od jakichś działań sądu; przeciwnie, skutki te zachodzą ex lege (podobnie postanowienie SN z 25 września 2024 r., I CSK 2672/23).Przepisy wskazane przez bank w ramach przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. jako wymagające wykładni dotyczyły tych samych kwestii, które omówiono powyżej. Skarżący dokonał w istocie zdublowania przyczyn kasacyjnych przez podwójne wskazanie tych samych merytorycznie treści – raz jako istotnych zagadnień prawnych, a raz w ramach przyczyny kasacyjnej unormowanej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Ponowne omawianie tych kwestii nie jest zatem celowe.W sprawie nie uprawdopodobniono również tezy o tym, że postępowanie przed Sądem drugiej instancji było dotknięte nieważnością.

Przeciwnie, teza banku sprowadza się do wskazania, że Sąd pierwszej instancji zamknął rozprawę bez wydania postanowienia dowodowego w stosunku do części zgłoszonych w sprawie wniosków dowodowych. Sytuacja tego rodzaju nie oznacza jednak, że pozwanego pozbawiono możności obrony jego praw. Nadto do sytuacji tej doszło ‎w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, a przyczyna kasacyjna ‎z art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c. dotyczyć musi postępowania drugoinstancyjnego.Kierując się przedstawionymi względami, Sąd Najwyższy uznał, że ‎z motywów skargi nie wynika, by zachodziły określone w art. 3989 § 1 k.p.c. przyczyny kasacyjne, co uzasadniało odmowę przyjęcia tej skargi do rozpoznania.

O kosztach orzeczono zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy, ich wysokość ustalając na podstawie § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c., orzeczono, jak w sentencji postanowienia. Beata Janiszewska [J.T.][SOP]‎