I CSK 284/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 284/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 stycznia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca)

SSN Marta Romańska

w sprawie z powództwa Centrum Leasingu i Finansów C. S.A.

przeciwko M. W. W. i M. S. P.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 11 stycznia 2013 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 9 listopada 2011 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu

do

ponownego

rozpoznania

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

i orzeczenia

o

Zaskarżonym przez powoda - Centrum Leasingu i Finansów wyrokiem z dnia

9 listopada 2011 r. Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony przez pozwanych – M. W.

W. oraz M. S. P. wyrok Sądu Okręgowego z dnia 30 listopada 2010 r. w ten

sposób, że powództwo oddalił. W sprawie tej ustalono co następuje.

Wyrokiem zaocznym wydanym w dniu 17 stycznia 2007 r. Sąd Okręgowy

zasądził od P. I sp. z o.o. na rzecz

Centrum Leasingu i Finansów kwotę 138

120,04 zł wraz z odsetkami i kosztami postępowania. Egzekucja z majątku spółki

P. została umorzona postanowieniem z dnia 25 stycznia 2008 r. wobec

stwierdzenia bezskuteczności egzekucji. W tej sytuacji powód wniósł o zasądzenie

solidarnie od M. W. W. i M. S. P. w postępowaniu nakazowym kwoty 181 347,94 zł

wraz z odsetkami od dnia wniesienia pozwu i kosztami procesu. Wskazał, że

pozwani byli członkami zarządu spółki P. w czasie kiedy wierzytelność powoda

stała się wymagalna oraz byli członkami zarządu tej spółki w czasie właściwym do

ogłoszenia upadłości, co na podstawie art. 299 § 1 k.s.h. uzasadnia ich osobistą

odpowiedzialność zważywszy, że egzekucja z majątku spółki okazała się

bezskuteczna.

Na dochodzoną pozwem kwotę składają się: kwota zasądzona

wyrokiem zaocznym oraz skapitalizowane odsetki ustawowe w wysokości 36

985,90 zł liczone od kwoty głównej zasądzonej wyrokiem zaocznym tj. 138 120 04

zł za okres od 17 października 2006 r. do dnia 05 lutego 2009 r.

Pozwani

wnieśli

o

oddalenie

powództwa

ze

względu

na

to,

że zachodzą okoliczności zwalniające ich od odpowiedzialności przewidziane w art.

299 § 2 k.s.h. i na tę okoliczność wnioskowali o dopuszczenie szeregu dowodów

z przesłuchania świadków oraz z dokumentów spółki P., a także z przesłuchania

stron. Ponadto podnieśli także zarzut braku ich legitymacji biernej bowiem pozwany

M. W. przestał być członkiem zarządu spółki I. z chwilą jego odwołania tj. w dniu 30

listopada 2005 r. zaś pozwany M. P. z dniem 14 lipca 2006 r.

Wyrokiem z dnia 30 listopada 2011 r. Sąd Okręgowy zasądził solidarnie od

pozwanych na rzecz powoda kwotę 181 347,94 zł z odsetkami ustawowymi od dnia

12 lutego 2009 r. do dnia zapłaty.

Rozpoznający sprawę Sąd II instancji uwzględnił apelację pozwanych

i oddalił powództwo. Za błędne i mające wpływ na treść zaskarżonego wyroku Sąd

Apelacyjny uznał ustalenie poczynione przez Sąd Okręgowy, iż pozwani w dniu

4 grudnia 2008 r. figurowali w Krajowym Rejestrze Sądowym Numer KRS /…/ jako

członkowie zarządu spółki „P. "

Stanowisko Sądu Okręgowego nie znajduje

potwierdzenia w treści zapisów dokonanych w KRS. Jak wynika bowiem z pełnego

odpisu z rejestru przedsiębiorstw według stanu na dzień 4 grudnia 2008 r. M. W.

jako członek Zarządu został wykreślony z rejestru w dniu 2 marca 2006r., zaś M. P.

w dniu 25 sierpnia 2006 r.

Zdaniem Sądu drugiej instancji nie budzi wątpliwości, że sprawa niniejsza

jest sprawą o charakterze gospodarczym i w związku z tym miały do niej

zastosowanie przepisy k.p.c. o postępowaniu w sprawach gospodarczych, w tym

art. 47912 i art. 47914. Zgodnie natomiast z art. 47912 § 1 k.p.c. w pozwie powód

jest obowiązany podać wszystkie twierdzenia oraz dowody na ich poparcie pod

rygorem utraty prawa powoływania ich w toku postępowania, chyba że wykaże,

iż ich powołanie w pozwie nie było możliwe albo że potrzeba powołania wynikła

później.

Sąd drugiej instancji stwierdził, że ze złożonego przy pozwie odpisu

zupełnego z KRS wynika, że zarówno w dacie wydania wyroku zaocznego

tj. 17 stycznia 2007 r. jak i we wskazanej w wyroku zaocznym dacie wymagalności

roszczenia tj. 17 października 2006 r. pozwani nie byli już członkami zarządu spółki

„P. ". Chociaż rację ma Sąd Okręgowy, że o ponoszeniu bądź nie ponoszeniu

odpowiedzialności nie może decydować fakt wpisania do rejestru, czy też

wykreślenia z niego - bowiem wpis ten ma charakter deklaratoryjny i nie decyduje o

pełnieniu lub nie funkcji w zarządzie spółki, to należy zauważyć, że powód jeszcze

przed wniesieniem pozwu dysponował (załączonym następnie do pozwu) pismem

M. W. z dnia 6 stycznia 2009 r., w którym zawarta została informacja, iż od dnia 30

listopada 2005 r. M. W. nie jest członkiem zarządu spółki. Znalazła ona

potwierdzenie w złożonym przez pozwanych przy odpowiedzi na pozew dowodzie

w postaci uchwały NR 1 z dnia 30 listopada 2005 r. Nadzwyczajnego

Zgromadzenia Wspólników Spółki P. Nadto pozwani złożyli dowód w postaci

uchwały NR 4 z dnia 14 lipca 2006 r. Zgromadzenia o odwołaniu z funkcji Prezesa

Zarządu M. P.

W tej sytuacji przedstawienie jedynie tytułu egzekucyjnego, postanowienia

o umorzeniu egzekucji oraz odpisu pełnego z KRS zawierającego wpisy z marca

i sierpnia 2006 r. o wykreśleniu pozwanych z rejestru jako członków zarządu spółki,

nie mogło stanowić wystarczającego dowodu dla wykazania, że zobowiązanie

spółki istniało bądź doszło do jego zaciągnięcia w czasie pełnienia przez

pozwanych funkcji członków zarządu.

Powód obowiązany w myśl art. 47912 § 1 k.p.c., przedstawić przy pozwie

dowody dla wykazania legitymacji biernej pozwanych, pod rygorem utraty prawa

powoływania ich w toku postępowania, temu zadaniu nie sprostał - dowody

pozwalające na ustalenie istnienia zobowiązania w czasie, kiedy pozwani byli

członkami zarządu spółki, nie zostały przy pozwie złożone. Późniejsze dowody

w postaci umów leasingowych przedstawione przy piśmie procesowym z dnia

10 października 2009 r. w świetle art. 47912 § 1 k.p.c. były już sprekludowane, i tym

samym nie mogły stanowić podstawy do czynienia przez sąd I instancji

jakichkolwiek ustaleń faktycznych w sprawie, w tym ustalenia, że zobowiązanie

spółki „P. " powstało w dacie zawarcia umów leasingowych, gdy pozwani byli

członkami zarządu spółki. Szczególnie, że powód nie wykazał okoliczności

usprawiedliwiających

powołanie tych dowodów już po

wniesieniu pozwu.

Tymczasem Sąd Okręgowy w oparciu o sprekludowane dowody poczynił powyższe

ustalenie faktyczne będące następnie podstawą do przypisania odpowiedzialności

pozwanym w oparciu o art. 299 k.s.h. sąd I instancji.

W tym stanie rzeczy zdaniem Sądu Apelacyjnego Sąd Okręgowy naruszył

art. 47912 § 1 k.p.c. przez dopuszczenie dowodów objętych prekluzją dowodową

i naruszenie tego przepisu prawa procesowego miało wpływ na treść zaskarżonego

rozstrzygnięcia. Jak już zostało stwierdzone, załączone do pozwu dowody nie były

wystarczające dla przyjęcia, że zobowiązanie spółki istniało bądź doszło do jego

zaciągnięcia w czasie pełnienia przez pozwanych funkcji członków zarządu.

W konsekwencji brak zatem podstaw do przypisania pozwanym odpowiedzialności

określonej w art. 299 k.s.h. za zobowiązanie spółki „P. " wobec powoda w

dochodzonej

w

tym

postępowaniu

kwocie,

której

egzekucja

okazała

się bezskuteczna.

W skardze kasacyjnej skarżący zarzucił: I. Naruszenie prawa materialnego,

tj.: art. 299 § 1 k.s.h. przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie

polegające na braku subsumpcji zaistniałego w sprawie stanu faktycznego

do tegoż przepisu, pomimo wystąpienia wszystkich przesłanek warunkujących

odpowiedzialność pozwanych za zobowiązania spółki P.; II. Naruszenia przepisów

postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 162 k.p.c.

przez jego niezastosowanie polegające na rozpoznaniu zarzutów apelacyjnych

pozwanych dotyczących naruszenia art. 47912 § 1 k.p.c. pomimo zaniechania przez

nich zgłoszenia w toku postępowania przed Sądem I instancji zastrzeżenia do

protokołu w zakresie uchybień Sądu I instancji co do przeprowadzonego

postępowania dowodowego i dopuszczenia dowodów, które zdaniem strony

pozwanej były sprekludowane, a zatem złożenia zastrzeżenia do protokołu o

naruszeniu przez Sąd I instancji art. 47912 § 1 k.p.c. 2) art. 328 § 2 k.p.c. przez jego

niezastosowanie, a mianowicie sporządzenie uzasadnienia wyroku, które nie

spełnia wymogów określonych w tym przepisie z uwagi na zaniechanie przez Sąd II

instancji wskazania przyczyn, dla których odmówił mocy dowodowej dowodowi z

przesłuchania strony pozwanej, przeprowadzonemu przez Sąd I instancji z urzędu,

a także przyczyn, dla których pominął istotne fakty ustalone w toku postępowania;

3) art. 382 k.p.c. w zw. z art. 232 k.p.c. oraz art. 233 k.p.c. przez jego

niezastosowanie

polegające

przeprowadzonych

w

na

toku

zaniechaniu

postępowania

uwzględnienia

przed

Sądem

dowodów

I

instancji,

a w szczególności dowodu z przesłuchania strony pozwanej oraz wydaniu

rozstrzygnięcia

z

wszechstronnego

naruszeniem

rozważenia

zasady

swobodnej

okoliczności

sprawy,

oceny

z

dowodów,

naruszeniem

bez

zasad

logicznego rozumowania; 4) art. 229 k.p.c. przez jego niezastosowanie polegające

na dokonaniu przez Sąd II instancji ustaleń z pominięciem oświadczeń wiedzy

pozwanego M. P. oraz pozwanego M. W. złożonych w trakcie przeprowadzenia

dowodu z zeznań stron na rozprawie w dniu 24 sierpnia 2010 roku; 5) art. 231

k.p.c. przez jego niezastosowanie polegające na zaniechaniu ustalenia przez Sąd II

instancji faktu pełnienia przez pozwanych – M. P. oraz M. W. funkcji członków

Zarządu spółki P. sp. z o.o. w chwili powstania zobowiązania powoda w stosunku

do spółki oraz w czasie właściwym dla zgłoszenia wniosku o upadłość spółki, na

podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności

dowodu z dokumentu, tj. wyroku Sądu Okręgowego, Wydział Gospodarczy, z dnia

17 stycznia 2007 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Uzasadnione są, podniesione w skardze kasacyjnej, zarzuty naruszenia

prawa procesowego. Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu skoncentrował się tylko na

tym, że przedstawione przez stronę powodową dowody, z których wynikało

że pozwani byli członkami zarządu powodowej spółki w okresie kiedy powstało

wobec niej zobowiązanie z umowy leasingowej, nie były załączone do pozwu, a tym

samym zgodnie z art. 47912 § 1 k.p.c. sąd I instancji nie mógł ich wziąć pod uwagę.

Trafnie jednak powodowa spółka wskazuje, że w takiej sytuacji pozwani powinni

wnieść zastrzeżenia do protokołu rozprawy, wskazując, że pominięcie tych

dowodów narusza przepis art. 47912 § 1 k.p.c. Zgodnie z art. 162 k.p.c. strona,

która była na rozprawie powinna w zwrócić uwagę sądu na uchybienia przepisom

postępowania, wnosząc o wpisanie zastrzeżenia do protokołu, pod rygorem utraty

prawa powoływania się na takie uchybienia w dalszym toku postępowania, chyba

że chodzi o przepisy postępowania, których naruszenie sąd powinien wziąć pod

rozwagę z urzędu, albo że strona uprawdopodobni, iż nie zgłosiła zastrzeżeń bez

swojej winy. Skoro pozwani, co jest poza sporem, nie wnieśli do protokołu

zastrzeżeń, dotyczących naruszenia przez Sąd I instancji art. 47912 § 1 k.p.c., to

tym samym nie mogli skutecznie podnieść takich zastrzeżeń w apelacji, a w sytuacji

gdy zarzut ten znalazł się w apelacji, Sąd II instancji nie powinien wziąć go pod

uwagę. Ponadto, jeżeli Sąd I instancji prowadził postępowanie dowodowe na

okoliczności związane z tym, czy pozwani byli członkami zarządu w okresie gdy

powstało zobowiązanie powodowej spółki, za które odpowiedzialnością chce ona,

na podstawie art. 299 k.s.h., obarczyć pozwanych, to Sąd Apelacyjny winien

odnieść się do zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności do

przesłuchania stron oraz wyroku Sądu Okręgowego z dnia 17 stycznia 2007 r., w

którym zasądzono od powodowej spółki na rzecz Centrum Leasingu i Finansów

kwotę 138 120,04 zł wraz z odsetkami. Sąd Apelacyjny, bez żadnego wyjaśnienia

pominął te dowody, i wbrew art. 162 k.p.c. pominął inne zgłoszone przez powoda

dowody, z których wynika, że pozwani byli członkami zarządu powodowej spółki w

okresie gdy powstała wierzytelność, za którą mają ponosić odpowiedzialność na

podstawie art. 299 k.s.h. W tej sytuacji trafnie skarżąca wskazuje, że zaskarżony

wyrok narusza art. 162, art. 382 k.p.c. w zw. z art. 232 k.p.c. oraz art. 233 k.p.c.,

art. 229, 231 oraz art. 228 § 2 k.p.c.

Ustalony przez Sąd Apelacyjny stan faktyczny, gdyby wziął on pod uwagę

dowody zgromadzone przez Sąd I instancji, do odmowy wzięcia tych dowodów pod

uwagę brak zaś było podstaw w powołanych wyżej przepisach k.p.c., pozwalały

niewątpliwie na stwierdzenie, że spełnione zostały przesłanki odpowiedzialności

pozwanych z art. 299 § 1 k.s.h. Tym samym orzekając o braku legitymacji biernej

powodów, Sąd Apelacyjny naruszył także art. 299 k.s.h. Uznanie, że istnieją wobec

pozwanych podstawy do uznania ich odpowiedzialności z art. 299 § 1 k.s.h. nie

przesądza oczywiście czy powinni ostatecznie taką odpowiedzialność ponieść.

O tym można będzie orzec dopiero po rozważeniu, czy zgromadzony, zgodnie

z regułami określonymi w przepisach k.p.c., materiał dowodowy pozwala na

stwierdzenie, czy zachodzi przesłanka zwolnienia ich od takiej odpowiedzialność

w świetle art. 299 § 2 k.s.h.

Mając na względzie, że zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej okazały

się zasadne Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39815 k.p.c., orzekł jak w sentencji

wyroku.

jw