I CSK 2830/22 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 2830/22 POSTANOWIENIE Dnia 24 października 2022 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Maciej Kowalski w sprawie z powództwa Z. P.‎przeciwko Towarzystwu Ubezpieczeń spółce akcyjnej w W.‎o zapłatę,‎na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 24 października 2022 r.,‎na skutek skargi kasacyjnej pozwanej ‎od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie‎z dnia 22 listopada 2021 r., sygn. akt I ACa 348/20, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

2. zasądza od Towarzystwa Ubezpieczeń spółki akcyjnej w W. na rzecz Z. P. kwotę 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

W związku ze skargą kasacyjną pozwanego Towarzystwo Ubezpieczeń S.A. w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 22 listopada 2021 r. w sprawie z powództwa Z. P. przeciwko Towarzystwo Ubezpieczeń S.A. w W. (poprzednio Towarzystwo Ubezpieczeń1 S.A w W.) o zapłatę należy podnieść, co następuje:Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, przysługującym od prawomocnych orzeczeń sądu drugiej instancji, o przede wszystkim publicznoprawnym celu (postanowienia Sądu Najwyższego: z 7 października 2020 r., II CSK 670/19; z 24 lutego 2016 r., V CSK 488/15).

Sąd Najwyższy jako sąd kasacyjny, nie jest sądem powszechnym trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie. Rolą skargi kasacyjnej nie jest korygowanie wszelkich orzeczeń sądowych zawierających uchybienia, lecz ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni i stosowania prawa oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój orzecznictwa i prawa pozytywnego. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania w razie wykazania przez stronę, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych, budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, skarżący przytoczył przesłankę z art. 3989 § 1 punkt 4 k.p.c., tj. oczywistą zasadność.

Oparcie wniosku na przesłance oczywistej zasadności wymaga wykazania przez skarżącego niewątpliwej, widocznej na pierwszy rzut oka (prima facie), bez konieczności pogłębionej analizy, sprzeczności wykładni lub zastosowania prawa materialnego lub procesowego z brzmieniem przepisów lub powszechnie przyjętymi regułami interpretacji (m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07; z 26 lutego 2008 r., II UK 317/07; z 9 maja 2008 r., II PK 11/08; z 21 maja 2008 r., I UK 11/08, z 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08).W skardze kasacyjnej skarżący powinien zawrzeć wyodrębniony wywód prawny wskazujący, w czym przejawia się oczywistość naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 5 września 2008 roku, I CZ 64/08; z 19 grudnia 2001 roku, IV CZ 200/01; z 9 czerwca 2008 roku, II UK 37/08).

Skarżący wskazał na oczywistą zasadność skargi wiążącą się z naruszeniem przez Sąd Apelacyjny prawa o charakterze oczywistym w kilku przypadkach. Wskazał, że Sąd ten naruszył w sposób oczywisty art. 21 ust. 6 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej w związku z art. 8 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o pośrednictwie ubezpieczeniowym oraz w związku z art. 355 § 2 k.c., przyjmując, że skorzystanie przez powoda z uprawnienia do odmowy wypełnienia ankiety pozwalającej na ustalenie jego wiedzy, doświadczenia i sytuacji w celu zaoferowania adekwatnej umowy stanowiło o naruszeniu standardu staranności przez pośrednika ubezpieczeniowego działającego w imieniu pozwanego.

Skarżący wskazał także, że Sąd Apelacyjny dopuścił się naruszenia prawa o oczywistym charakterze uznając, że naruszeniem standardu staranności jest zaakceptowanie przez pośrednika ubezpieczeniowego działającego w imieniu pozwanego oświadczenia powoda o rezygnacji z przeprowadzenia ankiety w sytuacji, kiedy takie oświadczenie składa osoba nie posiadająca odpowiedniej wiedzy dotyczącej instrumentów finansowych. Podniósł, że oczywistej zasadności skargi kasacyjnej należy upatrywać również w przyjęciu przez Sąd Apelacyjny, że o naruszeniu zasad współżycia społecznego i „istoty stosunku ubezpieczenia" stanowi to, że powód poniósł na inwestycji stratę, a pozwany pobierał pomimo straty powoda wynagrodzenie (w formie opłaty dystrybucyjnej) za świadczenie powodowi usługi inwestycyjnej (dostępu do możliwości ulokowania środków w Ubezpieczeniowym Funduszu Kapitałowym oraz sam „nie poniesie strat" pomimo wystąpienia straty u powoda, co w stopniu oczywistym narusza art. 58 § 2 oraz art. 3531 k.c. Powołał się także na naruszenie art. 58 § 1 w związku z art. 65 § 1 i 2 k.c. w związku z § 16 ust. 1 pkt 1 i § 33 ust. 1 i 2 ogólnych warunków ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi ze składką podstawową opłacaną jednorazowo l.- indeks […] (dalej:

„OWU”) oraz w związku z art. 3531 k.c. oraz wadliwe zastosowanie art. 3851 § 1 k.c. i art. 3851 § 2 k.c. w związku z art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 65 § 1 k.c. w związku z § 32 ust. 3 OWU i § 14 Regulaminu Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego dalej: „regulamin UFK." w sposób prowadzący do uznania, że ww. postanowienia OWU i Regulaminu UFK są niedozwolone, jak również, że wskutek tego umowa stała się niewykonalna i tym samym nieważna.Wbrew wywodom skargi kasacyjnej zaskarżony wyrok nie narusza w sposób kwalifikowany art. 21 ust. 6 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i restrukturyzacyjnej w związku z art. 8 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o pośrednictwie ubezpieczeniowym oraz w związku z art. 355 § 2 k.c. Twierdzenia skarżącego wiążą się z ustaleniami faktycznymi sądu meritii stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia, którymi Sąd Najwyższy był związany (art. 39813 § 2 in fine k.p.c.).

Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu wyroku zauważył, że powód podpisał oświadczenie, że udzielone mu informacje są zrozumiałe, a sam produkt odpowiada jego potrzebom i możliwościom finansowym i odmówił wypełnienia ankiety, o której mowa w art. 21 ust. 6 wskazanej wyżej ustawy, podkreślił jednak, że umowa została zawarta za pośrednictwem banku jako agenta ubezpieczeniowego i to jego pracownicy zwrócili się o powoda z propozycją zakupu produktów, których bank był dystrybutorem zanim jeszcze odebrano od powoda jakiekolwiek oświadczenia, co uznał za obejście przepisów mających gwarantować ochronę konsumenta.

O wydanym w niniejszej sprawie rozstrzygnięciu zadecydowało przede wszystkim ustalenie przez Sąd Apelacyjny, że umowa zawarta przez strony jest nieważna. Dokonana przez sąd meritii ocena sprzeczności umowy z zasadami współżycia społecznego i właściwością (naturą) stosunku prawnego miała charakter kontekstowy i została dokonywana w świetle okoliczności sprawy. Strony zawarły umowę ubezpieczenia na życie i na jej podstawie ubezpieczonemu powinna być udzielona ochrona ubezpieczeniowa typowa dla tego rodzaju ubezpieczenia. Obowiązujące przepisy prawa nie przewidują w umowie ubezpieczenia z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym żadnej konkretnej proporcji między częścią ochronną i częścią inwestycyjną i przy jej wyznaczaniu strony umowy korzystają ze swobody umów.

Jednakże istotne jest, aby umowa realizowała obie funkcje, a sprzeczne z właściwością (naturą) stosunku prawnego jest takie skonstruowanie umowy, która jedną z tych funkcji realizowałaby wyłącznie iluzorycznie (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2020 r. I CSK 772/19). Ocena powyższych okoliczności dokonana przez Sąd meritii nie jest oczywiście wadliwa w sytuacji gdy z poczynionych przez ten sąd ustaleń wynika, że składka podstawowa w zasadzie w całości została przeznaczona na inwestycje i przeliczona na jednostki uczestnictwa co stwarzało jedynie pozór ochrony ubezpieczeniowej, całe ryzyko ograniczało się do ryzyka inwestycyjnego, które przyjął na siebie powód a możliwość redukcji należnego świadczenia zastrzeżono bez jasnych i obiektywnych kryteriów na podstawie aktu regulującego sposób działania osoby trzeciej.Skarżąca kwestionowała ustalenia i ocenę stanowiące podstawę faktyczną rozstrzygnięcia Sądu drugiej instancji.

Uzasadnienie wniosku w zakresie oczywistej zasadności skargi stanowi w istocie polemikę z ustaleniami faktycznymi i oceną prawną Sądu drugiej instancji oraz próbę zaangażowania Sądu Najwyższego do kolejnej weryfikacji instancyjnej prawidłowości dokonania przez Sąd drugiej instancji ustaleń faktycznych i oceny prawnej w sprawie, co nie jest celem postępowania kasacyjnego i nie może skutecznie uzasadniać wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na przesłankę przedsądu przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. W skardze kasacyjnej nie powołano natomiast argumentów, które mogłyby świadczyć, że w sprawie doszło do oczywistego naruszenia prawa oraz że w wyniku takiego naruszenia prawa zapadł w sądzie drugiej instancji wyrok oczywiście wadliwy.W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. orzeczono jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w związku z art. 108 § 1 k.p.c., art. 391 § 1 k.p.c. i art. 39821 k.p.c. przy uwzględnieniu § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).[as]