I CSK 282/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 282/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 marca 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Iwona Koper (przewodniczący)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

SSN Kazimierz Zawada (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Firmy M. Spółki z o.o.

przeciwko P. Spółce z o.o., obecnie K. Spółce z o.o

o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 26 marca 2009 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt [...],

oddala skargę kasacyjną i zasądza od strony powodowej na

rzecz strony pozwanej kwotę 3 600 (trzy tysiące sześćset)

zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Do wytoczenia przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością „Firmę M.”

powództwa przeciwegzekucyjnego, powołującego się na wystąpienie określonego

w art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. zdarzenia doszło w następujących okolicznościach.

Postanowieniem z dnia 28 marca 2007 r. Sąd Okręgowy nadał klauzulę

wykonalności zaopatrzonemu w rygor natychmiastowej wykonalności wyrokowi

zaocznemu tego sądu z dnia 26 marca 2007 r., zasądzającemu od spółki „M.” na

rzecz spółki z ograniczoną odpowiedzialnością „P.” (strony pozwanej w

postępowaniu

przeciwegzekucyjnym), kwotę

4 251 294

ustawowymi.

Kolejnym

wydanym

jednak

postanowienie

zł z odsetkami

dwa

dni

później,

tj. 30 marca 2007 r., zawiesił rygor natychmiastowej wykonalności tego wyroku.

Mimo bardzo krótkiego okresu dzielącego te dwie daty (28 marca i 30 marca

2007 r.), komornik na podstawie powstałego w dniu 28 marca 2007 r. tytułu

wykonawczego wyegzekwował od spółki „M.” kwotę 1 300 000 zł – którą złożył do

depozytu sądowego – oraz zajął wierzytelności spółki „M.”.

Wyrokiem z dnia 6 listopada 2007 r. Sąd Okręgowy uwzględnił powództwo

przeciwegzekucyjne wytoczone przez spółkę „M.” i pozbawił wykonalności w

całości tytuł wykonawczy w postaci zaopatrzonego w klauzulę wykonalności wyroku

zaocznego z dnia 26 marca 2007 r. W uzasadnieniu wskazał, że wyrok zaoczny

został wydany z naruszeniem art. 47914 w związku z art. 47918 § 2 k.p.c. (tj. przed

upływem 14 dni od doręczenia pozwanemu odpisu pozwu), a za zdarzenie

powodujące

niemożność

egzekwowania

zasądzonego

zobowiązania,

tj. za

przewidzianą w art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. przyczynę pozbawienia tytułu

wykonawczego

wykonalności,

uznał

postanowienie

o

zawieszeniu

rygoru

natychmiastowej wykonalności wyroku zaocznego. Ponadto wydanie wyroku

zaocznego z naruszeniem przepisów procedury uzasadniało, według Sądu

Okręgowego, zastosowanie w sprawie art. 5 k.c.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 21 lutego 2008 r. zmienił wyrok

Sądu Okręgowego z dnia 6 listopada 2007 r. i oddalił powództwo. Sąd Apelacyjny

podzielił stanowisko spółki „P.”, że art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. uzasadnia wytoczenie

powództwa

przeciwegzekucyjnego

jedynie

na

podstawie

zdarzenia

materialnoprawnego, jak też pogląd, że art. 5 k.c. nie może uzasadniać trwałego

pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności. Nie skorzystanie przez spółkę

„M.” z możliwości wniesienia zażalenia na

postanowienie o nadaniu wyrokowi

zaocznemu rygoru natychmiastowej wykonalności (art. 335 § 1 k.p.c. i art. 394 § 1

pkt 4 k.p.c.) i poprzestanie na żądaniu zawieszenia rygoru natychmiastowej

wykonalności wywarło skutek prawny, który nie może być wzruszony w drodze

powództwa przeciwegzekucyjnego.

Skarżąca w całości wyrok Sądu Apelacyjnego spółka „M.” przytoczyła jako

podstawy kasacyjne naruszenie art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. przez błędną wykładnię i

przyjęcie, że wydanie postanowienia zawieszającego rygor natychmiastowej

wykonalności

wyroku zaocznego nie może jako zdarzenie o charakterze

procesowym uzasadniać pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego na

podstawie wymienionego przepisu oraz naruszenie art. 5 k.c. przez odmowę jego

zastosowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c., dłużnik może w drodze powództwa żądać

pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub części, jeżeli po

powstaniu

tytułu

egzekucyjnego

nastąpiło

zdarzenie,

wskutek

którego

zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane; gdy tytułem jest

orzeczenie sądowe, dłużnik może powództwo oprzeć także na zdarzeniach, które

nastąpiły po zamknięciu rozprawy, a także zarzucie spełnienia świadczenia, jeżeli

zarzut ten nie był przedmiotem rozpoznania w sprawie.

Skutek w postaci wygaśnięcia zobowiązania wywierają w szczególności takie

zdarzenia materialnoprawne, jak: wykonanie zobowiązania przez spełnienie

świadczenia zgodnie z jego treścią, potrącenie, odnowienie, zwolnienie z długu,

świadczenie w miejsce spełnienia (datio in solutum).

Natomiast skutek w postaci niemożności egzekwowania zobowiązania

wywierają w szczególności takie zdarzenia materialnoprawne, jak: prolongata

terminu spełnienia świadczenia, rozłożenie świadczenia na raty, przedawnienie

roszczenia.

Skoro w art. 840 § pkt 2 k.p.c. jest mowa o zdarzeniu, wskutek którego

zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane, to przepis ten może mieć

zastosowanie – jak się powszechnie przyjmuje – jedynie do takich jak wyżej

wymienione lub podobnych zdarzeń, a więc wyłącznie mających charakter

materialnoprawny.

Powołany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.

jest więc chybiony.

Dłużnik w takich okolicznościach, jak podnoszone przez spółkę „M.”, ma do

dyspozycji inne niż powództwo przeciwegzekucyjne środki ochrony. Należy zwrócić

w tym miejscu w szczególności uwagę na art. 820 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem,

na wniosek dłużnika postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu, jeżeli sąd

uchylił natychmiastową wykonalność tytułu wykonawczego lub wstrzymał jego

wykonanie. Jak wyjaśniono w literaturze przedmiotu, na równi ze wstrzymaniem

wykonania tytułu wykonawczego, o którym mowa w art. 820 k.p.c., należy

traktować zawieszenie rygoru natychmiastowej wykonalności na podstawie art. 346

§ 1 k.p.c.

Zawieszenie stosownie do art. 820 k.p.c. postępowania egzekucyjnego na

wniosek dłużnika następuje do czasu prawomocnego zakończenia postępowania

w sprawie.

Dalsze

losy

postępowania

egzekucyjnego

zależą

od

treści

rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. W razie uchylenia wyroku zaopatrzonego

w rygor

natychmiastowej

wykonalności,

którego

wykonanie

wstrzymano,

postępowanie egzekucyjne zostanie, zgodnie z art. 825 pkt 2 k.p.c., umorzone na

wniosek dłużnika. Umorzenie zaś postępowania egzekucyjnego powoduje, w myśl

art. 826 k.p.c., uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych i - w zasadzie przywrócenie stanu sprzed wszczęcia egzekucji.

Wskazane wyżej środki prawne stojące do dyspozycji dłużnika czynią

też bezprzedmiotowe stosowanie dla jego ochrony w takich okolicznościach,

jak podnoszone w skardze kasacyjnej, art. 5 k.c.

Ze względu na bezzasadność przytoczonych podstaw kasacyjnych Sąd

Najwyższy oddalił na podstawie art. 39814 k.c. skargę kasacyjną strony powodowej,

a kosztach postępowania kasacyjnego orzekł zgodnie z art. 98 w związku z art. 108

§ 1 i art. 39821 k.p.c. oraz § 6 i § 12 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

z dnia z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez

radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1349 ze zm.).