I CSK 281/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 281/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 lutego 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Strus (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)

Protokolant Anna Matura

w sprawie z powództwa J. G.

przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Wojewodę M.

i

Ministra Budownictwa

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 8 lutego 2007 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 28 listopada 2005 r.,

uchyla

zaskarżony

wyrok

i

przekazuje

sprawę

Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powód J. G. domagał się zasądzenia solidarnie od Skarbu Państwa –

Wojewody M. i Miasta Stołecznego Warszawy kwoty 455.000 zł z odsetkami jako

odszkodowania za szkodę spowodowaną wadliwą decyzją administracyjną. Sąd

Okręgowy zasądził od pozwanego Skarbu Państwa – Ministra Infrastruktury kwotę

251.014 zł, a w pozostałym zakresie powództwo oddalił. Ustalił następujący stan

faktyczny.

Nieruchomość zabudowana, położona przy ul. K. […]

objęta została

dekretem z dnia 26 października 1945 o własności i użytkowaniu gruntów na

terenie m.st. Warszawy. Stanowiła ona własność poprzednika prawnego powoda.

Wniosek właściciela o ustanowienie własności czasowej rozpoznano odmownie

(decyzja Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy z dnia 17 września 1953 r.;

w decyzji tej stwierdzono przejęcie na własność Skarbu Państwa budynku

posadowionego na gruncie). Orzeczenie to utrzymano w mocy decyzją Ministra

Gospodarki Komunalnej z dnia 22 listopada 1953 r.

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia 6 listopada

1998 r. stwierdził, że decyzję Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 22 listopada

1953 r., utrzymującą w mocy decyzję z dnia 7 września 1953 r., została wydana

z naruszeniem prawa (w zakresie dotyczącym sprzedaży lokali i innych praw z nimi

związanych), a w pozostałej części jest nieważna (k. 5 akt). Decyzją

Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO) z dnia 13 stycznia 1999 r.

uchylono decyzję z dnia 17 września 1953 r. i sprawę przekazano do ponownego

rozpoznania organowi pierwszej instancji. Prezydent m.st. Warszawy decyzją

z dnia 21 lutego 2000 r. przyznał powodowi użytkowanie wieczyste gruntu w 0,8840

części wraz z odpowiednią częścią budynku (z wyłączeniem lokali już

sprzedanych). Powód złożył wniosek o odszkodowanie w dniu 22 grudnia 2000 r.

do

Burmistrza

Gminy

[…],

a

następnie

do

Samorządowego

Kolegium

Odwoławczego w Warszawie. Powodowi odmówiono przyznania odszkodowania

z racji przedawnienia roszczenia (decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa

i Rozwoju Miast z dnia 29 września 2003 r.).

Na podstawie opinii biegłego Sąd Okręgowy ustalił wysokość szkody

w kwocie 251.014 zł. Biegły oszacował wartość rynkową sprzedanych lokali według

stanu z daty przejęcia i cen aktualnych z uwzględnieniem prawa najmu

obciążającego wszystkie lokale.

Sąd Okręgowy uznał, że podstawą odpowiedzialności Skarbu Państwa jest

przepis art. 160 k.p.a., ponieważ szkoda powstała w wyniku wydania decyzji

z naruszeniem prawa, tj. wspomnianej decyzji z dnia 22 listopada 1953 r. Wniosek

o wypłatę odszkodowania nie został złożony z uchybieniem terminu z art. 160 § 6

k.p.a., liczonego od daty doręczenia powodowi decyzji z dnia 6 listopada 1998 r.

Powód złożył bowiem wniosek o odszkodowanie do Burmistrza Gminy […] w dniu

22 grudnia 2000 r., dlatego – zgodnie z art. 65 k.p.a. – za dzień złożenie wniosku

należy przyjąć tę właśnie datę.

Apelacja Skarbu Państwa została uwzględniona. Sąd Apelacyjny zmienił

zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w pkt 1 i 3 i powództwo oddalił wobec Skarbu

Państwa. Uznał, że w świetle art. 36 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. –

Przepisy

wprowadzające

ustawę

o

samorządzie

terytorialnym

i

ustawę

o pracownikach samorządowych - (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm., cyt. dalej jako

„ustawa z 1990 r.”) Skarb Państwa nie jest legitymowany biernie w zakresie

roszczeń odszkodowawczych powstałych wskutek wydania przed dniem 27 maja

1990 r. ostatecznej decyzji administracyjnej, jeżeli stwierdzenie jej nieważności lub

stwierdzenie wydania jej z naruszeniem prawa nastąpiło po tej dacie. W ocenie

Sądu Apelacyjnego, z treści zaskarżonego wyroku wynika to, że powództwo zostało

oddalone wobec Miasta Stołecznego Warszawy i w tym zakresie wyrok pozostaje

już prawomocny z racji niezaskarżenia go przez powoda. Sąd Apelacyjny stwierdził

także i to, że nie było podstaw do przyjęcia, iż wniosek o odszkodowanie,

zgłoszony przez poszkodowanego Burmistrzowi Gminy […], stanowił skuteczne

zgłoszenie roszczenia wobec pozwanego Skarbu Państwa.

W skardze kasacyjnej powód podnosił naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. i art.

328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 k.p.c. oraz art. 36 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 10 maja

1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę

o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 171 ze zm.). Skarżący

domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku i jego zmianę przez oddalenie apelacji

pozwanego Skarbu Państwa, ewentualnie – uchylenia tego wyroku i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarżący wywodził swoje roszczenie odszkodowawcze z faktu wydania

decyzji Prezydium Rady Narodowej z dnia 17 września 1953 r. i decyzji Ministra

Gospodarki Komunalnej z dnia 22 listopada 1953 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa

i Rozwoju Miast decyzją z dnia 6 listopada 1998 r. stwierdził, że decyzja z dnia

22 listopada 1953 r. wydana została w pewnym zakresie z naruszeniem prawa,

a w pozostałej części jest nieważna (k. 5 akt sprawy). W odniesieniu do

zgłoszonego przez powoda roszczenia odszkodowawczego mają zastosowanie

przepisy art. 160 k.p.a. obowiązujące przed wejściem w życie ustawy z dnia

17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych

ustaw (Dz. nr 162, poz. 1692; art. 5 tej ustawy; por. też wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 7 lipca 2005 r., IV CK 52/02, niepublik.).

Podstawowe znaczenie w danej sprawie ma kwestia legitymacji biernej

w zakresie

roszczeń

administracyjnej uznanej

odszkodowawczych

następnie za

będących

wynikiem

nieważną lub wydaną

decyzji

z naruszeniem

prawa. Chodzi mianowicie o naprawienie szkody wynikającej z wydania przed

dniem 27 maja 1990 r. ostatecznej decyzji administracyjnej, jeżeli stwierdzenie jej

nieważności bądź stwierdzenie, że została ona wydana z naruszeniem prawa,

nastąpiło po tej dacie (art. 36 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 10 maja 1990 r.).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego i w literaturze zarysowały się rozbieżne

interpretacje przepisu art. 36 ust. 3 pkt 3 ustawy z 1990 r. w zakresie określenia

podmiotu legitymowanego biernie: Skarb Państwa czy Gmina. W uchwale Sądu

Najwyższego z dnia 16 listopada 2004 r. III CZP 64/04 (OSNC 2005, nr 11,

poz. 182), na którą powołał się Sąd Apelacyjny, przyjmowano odpowiedzialność

odszkodowawczą gminy. W innych orzeczeniach Sądu Najwyższego (por. np.

wyrok z dnia 27 lipca 2002 r. I CKN 1215/00, I CKN 117/00, niepublik.)

eksponowano

natomiast

odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa.

W uchwale siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 2006 r., III CZP

99/06 (niepubl.) wyjaśniono, że Skarb Państwa jest biernie legitymowany w sprawie

o naprawienie szkody wynikłej z ostatecznej decyzji administracyjnej, o której mowa

w art. 36 ust. 3 pkt 3 ustawy z 1990 r. także wtedy, gdy stwierdzenie jej

nieważności lub stwierdzenie, że została ona wydana z naruszeniem prawa,

nastąpiło po dniu 26 maja 1990 r. Sąd Najwyższy rozpoznający niniejszą sprawę

podziela stanowisko prezentowane w tej uchwale. Dlatego za uzasadniony należało

uznać zarzut kasacyjny naruszenia art. 36 ust. 3 pkt 3 ustawy. W każdym razie

należy

przyjąć

w

omawianym

zakresie

samodzielną

odpowiedzialność

odszkodowawczą Skarbu Państwa, a nie odpowiedzialność solidarną Skarbu

Państwa i Gminy. W toku rozprawy kasacyjnej skarżący zmodyfikował podnoszony

wcześniej zarzut kasacyjny i trafnie akcentował samodzielną odpowiedzialność

odszkodowawczą

Skarbu

Państwa.

Zasadność

podniesionego

zarzutu

spowodowała konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania (art. 398 15 § 1 k.p.c.).

Jak już wspomniano, prawną podstawę oceny zasadności roszczenia

odszkodowawczego stanowił przepis art. 160 k.p.a., w tym także przepisy art. 160

§ 6 k.p.a. i art. 65 k.p.a. Stwierdzenie to pozostaje o tyle istotne, że pozwany Skarb

Państwa zgłosił w sprawie zarzut przedawnienia roszczenia powoda, akcentując

nieprawidłowy sposób zgłoszenia roszczenia odszkodowawczego przewidzianego

w art. 160 k.p.a.