I CSK 277/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 277/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 marca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący)

SSN Jan Górowski

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Marii D. i in. przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie M.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 9 marca 2012 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 15 grudnia 2010 r.,

1. oddala skargę kasacyjną

2. zasądza od strony pozwanej na rzecz powodów kwotę

3600 zł (trzy tysiące sześćset) tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 30 kwietnia 2010 r. zasądził od pozwanego

Skarbu Państwa-Wojewody M. na rzecz powodów /.../ kwoty po 1460668,33 zł, na

rzecz powódki Urszuli B. kwotę 182583,55 zł, a na rzecz powodów /.../ kwoty po

255616,96 zł, z odsetkami ustawowymi od dnia wyroku, oddalił powództwo co do

odsetek za okres od 9 stycznia 2010 r. do dnia wydania wyroku oraz powództwo

wobec Miasta Stołecznego Warszawy. Ustalił, że nieruchomość położona przy ul B.

i S., nr hip. /.../ o łącznej powierzchni 5270 m2 została objęta działaniem dekretu z

dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st.

Warszawy. Współwłaściciele tej nieruchomości /.../ w dniu 22 czerwca 1948 r.

wystąpili o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu. W 1955 r. Prezydium

Rady Narodowej m.st. Warszawy odmówiło przyznania prawa własności czasowej

do tego gruntu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia

18 września 2002 r. stwierdziło, że decyzja w tym zakresie została wydana

z naruszeniem prawa, a następnie uchyliło decyzję z dnia 18 września 2002 r.

i stwierdziło nieważność orzeczenia z 1955 r. Prezydent miasta stołecznego

Warszawy decyzjami z dnia 22 września 2004 r. i z dnia 27 kwietnia 2005 r.

odmówił ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz następców

prawnych byłych współwłaścicieli nieruchomości z powodu zabudowy gruntu,

wykorzystania go w części na drogę publiczną oraz oddania w użytkowanie

wieczyste osobom trzecim. Samorządowe Kolegium odwoławcze w decyzji z dnia

15 października 2007 r. odmówiło przyznania powodom odszkodowania z uwagi na

przedawnienie ich roszczeń.

Sąd Okręgowy nie uwzględnił zarzutu przedawnienia mając na uwadze,

że pozew został złożony w dniu 9 sierpnia 2006 r., a decyzja nadzorcza została

wydana w dniu 30 września 2003 r. Nie upłynął zatem trzyletni okres przedawnienia

określony w art. 160 § 6 k.p.a. Brak uprzedniego wniosku o wypłatę

odszkodowania, złożonego postępowaniu administracyjnym, nie był przesłanką

skuteczności roszczenia w postępowaniu sądowym i mógł być konwalidowany

w trakcie postępowania. Wysokość szkody, której doznali powodowie na skutek

wydania w 1955 r. wadliwej decyzji administracyjnej została ustalona na podstawie

dowodu z opinii biegłego.

Sąd Apelacyjny po rozpoznaniu apelacji Skarbu Państwa- Wojewody

wyrokiem z dnia 15 grudnia 2010 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że

uchylił zaskarżony wyrok w części zasądzającej na rzecz powodów /.../ kwoty po

18272,28 zł i umorzył postępowanie w tym zakresie, oddalił apelację w pozostałym

zakresie i orzekł o kosztach procesu. Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne i

ocenę prawną Sądu pierwszej instancji. Stwierdził jednak, że Sąd Okręgowy

częściowo wyszedł ponad zakres żądania i dopuścił się naruszenia art. 363 § 1

k.c., co uzasadniało zmianę zaskarżonego wyroku.

Skarga kasacyjna Skarbu Państwa-Wojewody została oparta na podstawie

naruszenia prawa materialnego. Zarzucono w niej naruszenie art. 123 § 1 pkt 1 k.c.

w zw. z art. 160 § 2, § 4, § 5 i § 6 k.p.c. oraz art. 123 § 1 pkt 1 k.c. w zw. z art. 160

§ 2 i § 6 k.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie. W oparciu o te zarzuty

skarżący wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części (oddalającej apelację i

zawierającej rozstrzygnięcie o kosztach procesu) i przekazanie sprawy w tym

zakresie Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, ewentualnie jego

uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie powództwa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W sprawie było bezspornym, że podstawę odpowiedzialności strony

pozwanej stanowił art. 160 k.p.a. Sąd Apelacyjny ocenił prawidłowo, że bieg

terminu przedawnienia roszczeń powodów rozpoczął się po dniu, w którym stała się

ostateczna decyzja stwierdzająca nieważność decyzji wydanej z naruszeniem

prawa będącej źródłem szkody powodów. Nie ulega też wątpliwości, że przed

upływem terminu przedawnienia powodowie wnieśli do sądu pozew o zapłatę.

Jest to czynność która powoduje przerwę biegu terminu przedawnienia. Skarżący

podniósł zasadnie, że w sprawie miała jednak miejsce czasowa niedopuszczalność

drogi sądowej wynikająca z brzmienia art. 160 § 4 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem

wystąpienie na drogę sądową powinno być poprzedzone złożeniem wniosku

o przyznanie

odszkodowania

i

dopiero

odmowa

jego

uwzględnienia

w postępowania administracyjnym otwierała drogę sądową dla dochodzenia

odszkodowania.

Sąd Okręgowy

nie

odrzucił

jednak

pozwu

o

zasądzenie

odszkodowania, a w trakcie postępowania powodom odmówiono wypłaty

odszkodowania w postępowaniu administracyjnym. W konsekwencji nie został

uchylony skutek w postaci przerwy biegu przedawnienia związany z wniesieniem

pozwu przed upływem terminu przedawnienia. Niezasadny był zatem zarzut

naruszenia art. 123 § 1 pkt 1 k.c. w zw. z art. 160 § 2, § 4, § 5 i § 6 k.p.a.

Nieuzasadniona była również ocena skarżącego, że czynność powodów

dokonana na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2010 r., polegająca na zgłoszeniu

żądania

zasądzenia

kwoty

wyższej

niż

wskazana

w

pozwie,

stanowiła

przedmiotową zmianę żądania pozwu i Sąd Apelacyjny błędnie przyjął, iż przerwa

biegu terminu przedawnienia nastąpiła również w stosunku do rozszerzonego

powództwa. W związku z tym zarzutem należy podkreślić, że powodowie nie

zmienili podstawy faktycznej swoich żądań. Od początku postępowania domagali

się zasądzenia odszkodowania za bezprawne pozbawienie ich własności

wskazanej w pozwie nieruchomości. Domaganie się przez nich zasądzenia kwoty

wyższej niż wskazana początkowo w pozwie było związane z wyłącznie

aktualizacją wyceny nieruchomości. Nie stanowiło to w istocie rozszerzenia

powództwa, skoro art. 363 § 2 k.c. nakazuje aby wysokość odszkodowania została

ustalona według cen z daty ustalenia odszkodowania.

Z przyczyn

wyżej

wskazanych

skarga

kasacyjna

była

pozbawiona

uzasadnionych podstaw i podlegała oddaleniu na podstawie art. 398 14 k.p.c.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1

k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.

jw