I CSK 2719/25 · Sąd Najwyższy

I CSK 2719/25 POSTANOWIENIE 23 czerwca 2026 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Adam Doliwa na posiedzeniu niejawnym 23 czerwca 2026 r. w Warszawie‎w sprawie z powództwa W.W.‎przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W.‎o ustalenie,‎na skutek skargi kasacyjnej Banku spółki akcyjnej w W.‎od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie‎z 24 marca 2025 r., I ACa 426/23, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

2. zasądza od pozwanej na rzecz powoda 5400 (pięć tysięcy czterysta) złotych z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego postanowienia pozwanej do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. (P.H.)

UZASADNIENIE

Strona pozwana, Bank spółka akcyjna w W., wywiodła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 24 marca 2025 r., wydanego w sprawie z powództwa W.W. o ustalenie.Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania bank wskazał na nieważność postępowania polegającą na naruszeniu art. 379 pkt 5 k.p.c. przez wydanie wyroku na posiedzeniu niejawnym przez Sąd pierwszej instancji, mimo braku uprzedniego przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. Skarżący bank powołał się także na szereg istotnych zagadnień prawnych związanych z nieważnością umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej - franka szwajcarskiego.

Bank powołał się także na potrzebę wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości, w oparciu o które sformułował szczegółowe zagadnienia prawne.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.).Zawarcie w art. 3989 k.p.c. przyczyny kasacyjnej w postaci nieważności postępowania wynika z konieczności możliwie każdorazowego eliminowania uchybień procesowych o najbardziej doniosłym charakterze.

Stosownie do ‎art. 39813 § 1 k.p.c. nieważność postępowania należy brać pod uwagę z urzędu. Oznacza to także możliwość uwzględnienia skargi niezależnie od tego, czy skarżący sformułował stosowny zarzut naruszenia określonego przepisu postępowania, oraz tego, czy wykazał możliwość wpływu tego uchybienia na wynik sprawy (zob. postanowienie SN z 5 listopada 2025 r., I CSK 3377/24).Jednocześnie, mając na względzie okoliczność, że na etapie tzw. przedsądu nie dochodzi do merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie tej skargi do rozpoznania nie jest konieczne najzupełniej pewne wykazanie, że postępowanie przed sądem drugiej instancji dotknięte było wadliwością określoną w art. 379 k.p.c. Konieczne jest jednak przedstawienie argumentacji, z której wynika, że stan taki jest co najmniej wysoce prawdopodobny (zob. postanowienie SN z 18 lipca 2024 r., I CSK 2176/23).Nie ma racji strona skarżąca, że doszło do nieważności postępowania przez wydanie wyroku przez Sąd pierwszej instancji na posiedzeniu niejawnym.Po pierwsze dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego ma charakter fakultatywny i należy do uznania Sądu.

Zauważenia wymaga, że ‎art. 278 § 1 k.p.c. nie obliguje sądu do przeprowadzania dowodu z opinii biegłego każdorazowo, w przypadku zawnioskowania tego dowodu przez stronę, lecz określa przesłanki dopuszczenia takiego dowodu. Ustawodawca celowo użył ‎w art. 278 § 1 k.p.c. sformułowania „może”, podkreślając stosunkowo szeroki margines swobody decyzyjnej sądu rozpoznającego sprawę, który ocenia, czy ‎w danym wypadku zachodzi potrzeba dopuszczenia dowodu z opinii biegłego. ‎W sprawach, w których przedmiotem rozpoznania i rozstrzygnięcia są umowy ‎o kredyt denominowany lub indeksowany do CHF taka potrzeba, co do zasady, nie zachodzi (zob. postanowienie SN z 9 kwietnia 2026 r., I CSK 1800/25).Po drugie, nieważność postępowania z przyczyny określonej ‎w art. 379 pkt 5 k.p.c. zachodzi wtedy, gdy: (1) ma miejsce naruszenie przepisów postępowania, (2) uchybienie to powoduje wyłączenie możności działania strony ‎w postępowaniu, (3) a stan ten nie ulega konwalidacji w toku procesu.

Przyczyną pozbawienia strony możności obrony jej praw nie zawsze muszą być uchybienia sądu; do stanu takiego mogą w szczególności doprowadzić także działania strony przeciwnej lub nawet osób trzecich. Samo niewyznaczenie rozprawy oraz wydanie orzeczenia na posiedzeniu niejawnym nie przekłada się automatycznie (w sposób wprost zdeterminowany przez przepisy prawa) na stwierdzenie, że strona postępowania, w szczególności ta, która wnioskowała o przeprowadzenie rozprawy, została pozbawiona możności obrony swych praw. Z analizowanych przepisów (art. 1481 § 1 i 3 k.p.c., art. 379 pkt 5 k.p.c.) nie wynika w szczególności, by naruszenie konkretnie unormowań dotyczących orzekania na posiedzeniu niejawnym determinowało formułowanie wniosku o pozbawieniu strony możności obrony jej praw (zob. postanowienie SN z 10 lipca 2025 r., III CZP 4/25).Niewątpliwie strona skarżący upatrywała nieważności postępowania wobec niekorzystnego dla siebie rozstrzygnięcia.

Pozwany bank w istocie pyta o trafność stanowiska Sądu Apelacyjnego wyrażonego w związku z rozstrzygnięciem tej konkretnej sprawy. Przedstawił wyłącznie własne stanowisko, wobec pominięcia wniosku dowodowego z opinii biegłego.Choć wymagania stawiane istotnemu zagadnieniu prawnemu i potrzebie dokonania wykładni przepisów prawa jako przyczynom przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie są tożsame, to w obu przypadkach musi występować przymiot nowości. Problem prawny przedstawiony do rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy nie może być już rozwiązany w orzecznictwie (zob. np. postanowienia SN:

‎z 23 kwietnia 2025 r., I CSK 1920/24; z 28 marca 2025 r., I CSK 725/24; ‎z 6 marca 2025 r., I CSK 3018/24; z 29 października 2024 r., I CSK 4297/23; ‎z 21 sierpnia 2024 r., I CSK 1927/24; z 15 września 2023 r., I CSK 4360/22; ‎z 29 sierpnia 2023 r., I CSK 4599/22; z 15 września 2023 r., I CSK 4360/22; ‎z 18 sierpnia 2023 r., I CSK 4091/22).Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa.

Zagadnienie prawne powinno przede wszystkim być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (zob. postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (zob. postanowienia SN: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., ‎III CZP 64/02, i z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08).

Konieczne jest przytoczenie argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Skarżący powinien nie tylko wskazać przepis prawa (materialnego lub procesowego), którego dotyczy zagadnienie, ale także przedstawić pogłębioną argumentację prawną w celu wykazania, że zagadnienie jest istotne, a jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia w jego sprawie (zob. m.in. postanowienia SN: z 23 sierpnia 2007 r., I UK 134/07, i z 9 lutego 2011 r., III SK 41/10).W przypadku przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania może uzasadniać rozbieżność występująca ‎w orzecznictwie Sądu Najwyższego lub sądów powszechnych.

Jednakże jeśli skarżący dąży do zakwestionowania ustalonej już linii orzeczniczej, to powinien przedstawić istotne argumenty, ze względu na które zmiana stanowiska Sądu Najwyższego wydaje się zasadna (zob. np. postanowienia SN: ‎z 21 sierpnia 2024 r., I CSK 1927/24; z 13 sierpnia 2024 r., I CSK 1623/24; ‎z 16 listopada 2023 r., I CSK 3453/23; z 20 października 2023 r., I CSK 1658/23; ‎z 14 czerwca 2023 r., I CSK 1105/23).Strona skarżąca przedstawiła szereg wątpliwości natury prawnej odnoszących się do następstw stwierdzenia abuzywności niektórych postanowień umów kredytu zabezpieczonego hipoteką, w których wszystkie lub wybrane świadczenia stron były wyrażone w walucie obcej lub do tej waluty przeliczane.

Kwestie te jednak doczekały się już licznych wypowiedzi nie tylko Sądu Najwyższego, ale też Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.Sąd Najwyższy w uchwale całego składu Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, OSNC 2024, nr 12, poz. 118, ugruntował dotychczasową linię orzeczniczą i przyjął że:1. W razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.2.

W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej ‎w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także ‎w pozostałym zakresie.3. Jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron.4. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot wypłaconych ‎z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia następującego po dniu, ‎w którym kredytobiorca zakwestionował względem banku związanie postanowieniami umowy.5.

Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek ze stron odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków pieniężnych ‎w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili popadnięcia ‎w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia.Przyjęcia skargi do rozpoznania nie uzasadnia także sygnalizowana przez skarżącego potrzeba wykładni art. 189 k.p.c. W orzecznictwie Sądu Najwyższego powszechnie dopuszcza się bowiem wystąpienie z żądaniem ustalenia nieistnienia stosunku kredytu ze względu na nieważność umowy kredytu (zob.m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22, niepubl.;

‎z 20 czerwca 2022 r., II CSKP 701/22, niepubl. i z 28 lipca 2023 r., I CSK 611/22; zob. także uchwały Sądu Najwyższego z 23 września 2020 r., III CZP 57/10, ‎OSNC 2011, Nr 2, poz. 14 i z 15 września 2020 r., III CZP 87/19, OSNC 2021 r., ‎Nr 2, poz. 11 oraz wyrok Sądu Najwyższego z 6 listopada 2015 r., II CSK 56/15). Skuteczne powołanie się na interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. wymaga wykazania przez powoda, że wyrok wydany w tego rodzaju sprawie wywoła takie konsekwencje prawne w stosunkach między stronami, w wyniku których ich sytuacja prawna zostanie określona jednoznacznie, nie będzie budziła wątpliwości, co spowoduje w konsekwencji, iż zostanie usunięta niepewność co do istnienia określonych praw i obowiązków stron oraz ryzyko ich naruszenia w przyszłości (zob. wyrok SN z 12 stycznia 2022 r., II CSKP 212/22).

Skarżący nie wykazał potrzeby ponownego badania kryteriów zastosowania w sprawach kredytów frankowych art. 189 k.p.c.Należy wskazać, że odstąpienie od zasady prawnej przyjętej przez skład całej Izby Sądu Najwyższego jest zaś możliwe tylko przez wydanie kolejnej uchwały w analogicznym składzie (art. 88 ustawy o SN).W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania zabrakło zatem wskazania kwestii prawnych, które nie zostały jeszcze rozstrzygnięte przez Sąd Najwyższy.Z tej przyczyny Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania.

O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnął zaś na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 i § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych. (P.H.)[SOP]