I CSK 265/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 265/08

POSTANOWIENIE

Dnia 8 stycznia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Kazimierz Zawada

SSN Mirosław Bączyk

w sprawie z wniosku RZE S.A.

przy uczestnictwie T.S.

o zasiedzenie służebności,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 8 stycznia 2009 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 8 lutego 2008 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

Wnioskodawca RZE S.A. wniósł o stwierdzenie - z dniem 1 stycznia 2002 r.

- zasiedzenia służebności gruntowej linii energetycznej na nieruchomości

uczestnika T.S., obejmującej działkę 4, położonej w B.

Postanowieniem z dnia 29 października 2007 r. Sąd Rejonowy w R. oddalił

wniosek uznając, że wnioskodawca wszedł w posiadanie służebności w złej

wierze, bo bez wymaganej formy aktu notarialnego. W związku z tym nie upłynął

jeszcze okres niezbędny dla zasiedzenia służebności gruntowej.

Postanowieniem z dnia 8 lutego 2008 r. Sąd Okręgowy w R. oddalił apelację

wnioskodawcy w pełni podzielając ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu

pierwszej instancji.

Od

postanowienia

Sądu

drugiej

instancji

wniósł

skargę

kasacyjną

wnioskodawca, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego: art. 172 k.c.

w zw. z art. 285 i art. 292 k.c. oraz w zw. z art. 1 i art. 4 ustawy z dnia 28 czerwca

1950 r. o powszechnej elektryfikacji wsi i osiedli (Dz.U. z 1954 r., Nr 32, poz. 135;

dalej jako ustawa z 28 czerwca 1950 r.) przez błędną wykładnię polegającą na

przyjęciu złej wiary uczestnika bez uwzględnienia okoliczności, że wszedł on

w posiadanie spornej służebności na podstawie zgodnych z ówczesnym prawem

decyzji administracyjnych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.

Ze względu na bezsporną okoliczność co do daty wejścia w posiadanie

nieruchomości gruntowej przez wnioskodawcę, którą to datę sądy meriti określiły na

koniec 1981 r., jedynym istotnym zagadnieniem pojawiającym się w sprawie było

ustalenie, czy wchodziło w rachubę posiadanie w dobrej, czy też w złej wierze.

Od tej okoliczności zaś zależy długość okresu niezbędnego do stwierdzenia

zasiedzenia. Sądy obu instancji przyjęły, że wnioskodawca wszedł w posiadanie,

jak i wykonywał je w złej wierze, gdyż nigdy nie uzyskał od właściciela

oświadczenia w formie aktu notarialnego o ustanowieniu służebności gruntowej.

Tego rodzaju uzasadnienie zajętego przez oba Sądy stanowiska nie jest jednak

wystarczające. Wnioskodawca bowiem już we wniosku, a później także w apelacji

powoływał się na posiadanie w dobrej wierze ze względu na jego uzyskanie

zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

Jedynie na marginesie należy wskazać, choć nie stanowiło to podstawy

kasacyjnej, że uzasadnienie Sądu Okręgowego nie zawiera żadnego odniesienia

się do stosownych zarzutów apelacyjnych i ogranicza się jedynie do lakonicznego

podzielenia ustaleń faktycznych i prawnych dokonanych przez Sąd pierwszej

instancji. Tym samym utrudnia to dokonanie pełnej kontroli tego rozstrzygnięcia.

W okolicznościach sprawy bezsporne było, że wnioskodawca wszedł w

posiadanie nieruchomości uczestnika postępowania na podstawie przepisów

obowiązującej ówcześnie ustawy z dnia 28 czerwca 1950 r., w oparciu o które

została

wydana:

decyzja

lokalizacyjna

Wojewódzkiego

Biura

Planowania

Przestrzennego z dnia 21.01.1980 r. oraz zarządzenie Wojewody Nr 6/80 z dnia

15.01.1980 r. o powszechnej elektryfikacji. Żaden z tych aktów administracyjnych

nie został uchylony, ani nie stwierdzono ich niezgodności z prawem.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z 28 czerwca 1950 r., we wsiach i osiedlach,

do których dochodzi lub - według państwowego planu inwestycyjnego - ma

dochodzić linia elektryczna, przewodniczący prezydium powiatowej rady narodowe

na podstawie planu, opracowanego przez właściwe przedsiębiorstwa elektryfikacji

rolnictwa w porozumieniu z właściwym terytorialnie zarządem energetycznym

i zatwierdzonego przez prezydium wojewódzkiej rady narodowej, zarządzał

i ogłaszał w sposób przyjęty dla ogłoszeń urzędowych powszechną elektryfikację.

Powszechna elektryfikacja obejmowała doprowadzenie przewodów elektrycznych

napięcia użytkowego do budynków mieszkalnych i gospodarczych oraz założenie

w tych budynkach wewnętrznego urządzenia odbiorczego. Z art. 4 tej powyższej

ustawy wynika zaś, że we wsiach lub osiedlach, objętych zarządzeniem

o powszechnej elektryfikacji - osobom posiadającym odpowiednie upoważnienie

właściwego przedsiębiorstwa elektryfikacji rolnictwa przysługuje prawo wstępu na

posesje i do budynków, dokonywania tam oględzin i pomiarów oraz wykonywania

robót i zakładania urządzeń, jakich wymagać będzie powszechna elektryfikacja,

stosownie do zarządzenia, określonego w art. 1 ust. 1 (ust. 1). Właściciel,

użytkownik, dzierżawca, najemca, posiadacz lub zarządca budynku albo posesji

obowiązany jest umożliwić wstęp i wykonanie czynności określonych w ust. 1

(ust. 2).

Powołane

przepisy,

a

także

wydane

na

ich

podstawie

decyzje

administracyjne o zarządzeniu powszechnej elektryfikacji oraz decyzja lokalizacyjna

stanowiły prawną podstawę wejścia w posiadanie przez wnioskodawcę. Sąd drugiej

instancji w ogóle nie odniósł się do tej zasadniczej dla wyniku sprawy kwestii.

Okoliczność, że wnioskodawca działał zgodnie z obowiązującym prawem przy

nabywaniu posiadania nie może jednak pozostać bez znaczenia dla oceny dobrej

lub złej wiary posiadacza. Sąd Rejonowy odnosząc się do tego zagadnienia

wskazał jedynie, że powołane akty administracyjne nie wskazują na dobrą wiarę

wnioskodawcy, gdyż w ich drodze nie doszło do wywłaszczenia, lecz decyzje te

umożliwiały jedynie wykonanie koniecznych inwestycji na terenie należącym do

uczestnika. Pogląd ten bezkrytycznie podzielił Sąd Okręgowy.

Odnosząc się do tej kwestii, należy podzielić pogląd skarżącego, że

zarządzenie

o

powszechnej

elektryfikacji

było

rodzajem

wywłaszczenia,

rozumianego jako ograniczenie pewnej wiązki uprawnień właściciela do rzeczy

i stanowiło szczególny tryb wywłaszczenia wskazany wprost w art. 38 pkt 2

ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

(t.j. – Dz.U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64). W związku ze wskazaną regulacją zawartą

w ustawie z 28 czerwca 1950 r., zakład energetyczny był uprawniony do założenia

na gruncie osób trzecich urządzeń oraz do wejścia na ich grunt celem dokonywania

oględzin i pomiarów, a właściciel był obowiązany umożliwić wstęp i wykonanie tych

czynności. W związku z tym niewątpliwie posiadanie wnioskodawcy należało ocenić

jako posiadanie w dobrej wierze, gdyż miał on usprawiedliwione podstawy do

przekonania, że przysługuje mu odpowiednie prawo do władania nieruchomością,

w szczególności prawo do władania nią w zakresie przysługującej mu ustawowo

służebności przesyłu. Pogląd taki jest od dawna wyrażany w orzecznictwie Sądu

Najwyższego (ostatnio postanowienie Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2008 r.,

I CSK 171/08, niepubl.).

Nietrafnie zatem Sądy obu instancji uznały, że wystarczająca jest dla

przyjęcia złej wiary okoliczność, iż do wejścia w posiadanie nie doszło na skutek

wyraźnego ustanowienia służebności gruntowej przez właściciela w drodze

czynności prawnej dokonanej w formie aktu notarialnego. Zachodzi tym samym

potrzeba ponownego rozpoznania sprawy przy uwzględnieniu wskazanego wyżej

poglądu.

W tej sytuacji Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 39815 § 1 k.p.c.).