I CSK 263/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 263/08

POSTANOWIENIE

Dnia 8 stycznia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący)

SSN Kazimierz Zawada (sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

w sprawie z powództwa M-P S.A.

przeciwko Skarbowi Państwa - Prezydentowi Miasta Stołecznego Warszawy

o ustalenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 8 stycznia 2009 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od postanowienia Sądu Apelacyjnego

z dnia 19 lutego 2008 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie w części uchylającej

postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 16 listopada 2007 r., o

odmowie odrzucenia pozwu oraz w części rozstrzygającej o

kosztach postępowania i w tym zakresie zażalenie oddala.

Uzasadnienie

Spółka akcyjna „M-P" wniosła sprzeciw od orzeczenia Samorządowego

Kolegium Odwoławczego z dnia 7 maja 2003 r. w sprawie aktualizacji opłaty

rocznej za użytkowanie wieczyste nieruchomości Skarbu Państwa położonej w W.

przy ulicach P., B. i P.

Postanowieniem z dnia 25 października 2006 r. Sąd Okręgowy wezwał do

wzięcia udziału w sprawie w charakterze pozwanego Skarb Państwa - Prezydenta

m.st. Warszawy.

Skarb Państwa - Prezydent m.st. Warszawy podniósł zarzut czasowej

niedopuszczalności drogi sądowej i wniósł o odrzucenie pozwu. Wskazał,

że wystąpienie na drogę sądową o ustalenie stawki opłaty rocznej za wieczyste

użytkowanie nieruchomości uzależnione jest od wyczerpania drogi administracyjnej

w stosunku do właściciela nieruchomości; w sprawie jest nim właśnie Skarb

Państwa - Prezydent m.st. Warszawy. Jego wezwanie do wzięcia udziału w sprawie

postanowieniem z dnia 25 października 2006 r. oznaczało, iż dotąd nie występował

w charakterze strony, a zatem nie została wobec niego wyczerpana droga

postępowania administracyjnego.

Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 16 listopada 2007 r. odmówił

odrzucenia pozwu, o które wnioskował Skarb Państwa - Prezydent m.st. Warszawy,

a w stosunku do drugiego pozwanego - Miasta Stołecznego Warszawy - umorzył

postępowanie. W uzasadnieniu podkreślił, że w postępowaniu administracyjnym

toczącym się przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym Prezydent m.st.

Warszawy występował jako jednostka reprezentująca Skarb Państwa, a nie jako

organ Miasta Stołecznego Warszawy. Nie budzi wątpliwości, że powodowa spółka

wskazując Prezydenta m.st. Warszawy we wniosku do Samorządowego Kolegium

Odwoławczego z dnia 20 grudnia 2002 r. i w sprzeciwie od orzeczenia

Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 czerwca 2003 r. wskazała go

w tym charakterze. Miasto Stołeczne Warszawa zostało wymienione jako strona

pozwana dopiero w postanowieniu Sądu Rejonowego z dnia 8 września 2003 r.

(o przekazaniu sprawy Sądowi Okręgowemu). Oznaczenie to jest błędne, ponieważ

w procesie toczącym się na skutek sprzeciwu wniesionego w trybie art. 80 ustawy

z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (jedn. tekst: Dz. U.

z 2004 r. nr 261, poz. 2603 ze zm. – dalej: „u.g.n.”) stroną pozwaną jest właściciel

nieruchomości będącej przedmiotem użytkowania wieczystego. Prezydent m.st.

Warszawy reprezentował właściciela nieruchomości

na

etapie postępowania

przed

Samorządowym

- Skarb Państwa już

Kolegium

Odwoławczym.

Droga postępowania administracyjnego przewidziana w art. 78 i n. u.g.n. została

więc wyczerpana.

Postanowieniem z dnia 19 lutego 2008 r. Sąd Apelacyjny uwzględnił

zażalenie pozwanego Skarbu Państwa – Prezydenta m.st. Warszawy i odrzucił

pozew na podstawie art. 199 § 1 pkt 3 k.p.c. W uzasadnieniu wyjaśnił, że stroną

pozwaną powinien być niewątpliwie żalący się jako właściciel nieruchomości,

jednakże wskazanie przez stronę powodową Prezydenta m. st. Warszawy nie było

jednoznaczne z określeniem żalącego się jako strony pozwanej. Strona powodowa

reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wymieniła zarówno w treści

sprzeciwu od orzeczenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia

6 czerwca 2003 r., jak i w wykonaniu wezwania Sądu Okręgowego do usunięcia

braków

formalnych

pozwu

dotyczących

oznaczenia

wartości

przedmiotu

zaskarżenia, Prezydenta m.st. Warszawy jako stronę pozwaną. Konsekwencją tego

było wysłanie do Prezydenta m.st. Warszawy pozwu i wezwanie go do stawienia

się na rozprawę oraz odpisu sprzeciwu z zobowiązaniem do zajęcia stanowiska.

W ten sposób z chwilą doręczenia Prezydentowi m.st. Warszawy odpisu pozwu

ukształtowały się strony niniejszego postępowania, których zmiana mogłaby być

dokonana jedynie w sposób formalny, przewidziany w ustawie i udokumentowany.

Takiego przekształcenia nie dokonano. Wymienienie przez powoda Prezydenta

m.st. Warszawy jako pozwanego powinno skutkować odrzuceniem pozwu,

ponieważ Prezydent

jako organ wykonawczy gminy nie ma zdolności sądowej

i braku tego nie da się uzupełnić na podstawie art. 70 k.p.c. Właściwe określenie

drugiej strony postępowania należało do powodowej spółki; nic jej nie zwalniało od

tego obowiązku. Sąd Okręgowy nie mógł samodzielnie oznaczyć Skarbu Państwa

jako strony pozwanej, a tym bardziej dopozwać Skarbu Państwa - Prezydenta m.st.

Warszawy na podstawie art. 194 § 1 k.p.c., mającego zastosowanie jedynie na

wniosek strony.

Jako podstawy skargi kasacyjnej strona powodowa przytoczyła naruszenie

art. art. 67 § 2, art. 70 § 1, art. 194 § 1, art. 199 § 1 pkt 3 i art. 199 § 2 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Jak już wyjaśniano w orzecznictwie (zob. w szczególności postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 2007 r., I CSK 30/07, OSNC-ZD, nr B, poz. 33),

zmiana wysokości stawki opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste, czyli tzw.

aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, następuje w wyniku

zgodnych

oświadczeń

tj. użytkownika

woli

stron

stosunku

użytkowania

wieczystego,

wieczystego i właściciela, a jeżeli strony stosunku użytkowania

wieczystego nie dojdą do porozumienia - na podstawie orzeczenia organu

administracji lub sądu. W konsekwencji stronami postępowania administracyjnego

oraz sądowego w sprawie zmiany (aktualizacji) wysokości stawki opłaty rocznej za

użytkowanie wieczyste muszą być użytkownik wieczysty i właściciel nieruchomości,

tj. Skarb Państwa – jeżeli nieruchomość jest przedmiotem jego własności, lub

jednostka samorządu terytorialnego – jeżeli nieruchomość jest przedmiotem

własności takiej jednostki. Przez „właściwy organ”, o którym mowa w przepisach

art. 78 ust. 1, 3 i 4, art. 79 ust. 2 i 6, art. 80 ust. 1 u.g.n., należy więc rozumieć,

jeżeli nieruchomość jest własnością Skarbu Państwa, jednostkę reprezentującą

Skarb Państwa w zakresie gospodarowania nieruchomościami,

którą, zgodnie

z art. 11 ust. 1 u.g.n. jest starosta (w myśl art. 4 pkt 9b przepis art. 11 ust. 1 u.g.n.

stosuje się także do prezydenta miasta na prawach powiatu), a jeżeli nieruchomość

jest własnością jednostki samorządu terytorialnego, organ tej jednostki powołany do

jej reprezentowania w zakresie gospodarowania nieruchomościami; zgodnie art. 11

ust. 1 u.g.n. jest nim jej organ wykonawczy; według art. 11a ust. 3 w związku z art.

6 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (jedn. tekst: Dz. U.

z 2001 r. nr 142, poz. 1591 ze zm.) takim organem gminy jest m.in. prezydent

miasta. W sprawach dotyczących zmiany wysokości opłaty rocznej za użytkowanie

wieczyste wspomniany „właściwy organ” powinien więc reprezentować podmiot

będący właścicielem nieruchomości, czyli Skarb Państwa lub określoną jednostkę

samorządu terytorialnego.

Nie

ulega

zatem wątpliwości,

że

stronami postępowania, zarówno

administracyjnego, jak sądowego, w sprawie zmiany wysokości stawki opłaty

rocznej za użytkowanie wieczyste przysługujące spółce „M-P" powinna być ta

spółka (w postępowaniu sądowym – jako strona powodowa) i Skarb Państwa –

Prezydent m.st. Warszawy (w postępowaniu sądowym – jako strona pozwana).

Należy zgodzić się z Sądem Okręgowym, że choć precyzja oznaczenia

w postępowaniu administracyjnym i na etapie wszczęcia postępowania sądowego

Prezydenta m.st. Warszawy pozostawiała wiele do życzenia, to nie było

wątpliwości, iż występował on jako reprezentant Skarbu Państwa, czyli że drugą

stroną, obok spółki

„M-P", był w istocie Skarb Państwa – Prezydent m.st.

Warszawy. Wskazywały na to pełnomocnictwa udzielone przez Prezydenta.

Wypowiedzenia dotychczasowej wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania

wieczystego dokonał z upoważnienia Prezydenta m.st. Warszawy Zastępca

Dyrektora Wydziału Gospodarki Nieruchomościami Skarbu Państwa, a na rozprawę

przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym stawiła się upoważniona przez

Prezydenta m.st. Warszawy do występowania w sprawach aktualizacji opłat

rocznych z tytułu użytkowania wieczystego i trwałego zarządu nieruchomościami

stanowiącymi własność Skarbu Państwa, w posiedzeniu zaś w dniu 27 maja 2004 r.

wyznaczonym przez Sąd Okręgowy wziął udział radca prawny umocowany przez

Prezydenta m.st. Warszawy do reprezentowania Skarbu Państwa. W tej sytuacji

nieścisłości we wskazaniu przez powodową spółkę strony pozwanej mogły być

usunięte przez Sąd z własnej inicjatywy. Mógł on

sam dokonać prawidłowego

określenia strony pozwanej, oznaczyć ją jako Skarb Państwa – Prezydenta m.st.

Warszawy (art. 67 § 2 k.p.c.; sytuacja ta jest znacznie bliższa rozważanej

w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 1974 r., II CR 685/73 (OSNC

1975, nr 1, poz. 10) i wyroku Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 1998 r., II CKN

817/97 (OSNC 1999, nr 1, poz. 16) oraz wyroku Sądu Najwyższego z dnia

22 czerwca 2006 r., V CSK 139/06 (LEX nr 196953) niż rozpatrywanej w uchwale

Sądu Najwyższego z dnia 19 kwietnia 2001 r., III CZP 10/01 (OSNC 2001, nr 10,

poz. 147), albo wezwać powodową spółkę do sprecyzowania oznaczenia strony

pozwanej (art. 70 § 1 k.p.c.) W każdym razie nie było podstaw do uznania, że nie

została wyczerpana droga postępowania administracyjnego w stosunku do Skarbu

Państwa – Prezydenta m.st. Warszawy.

O ile posiadanie rozeznania przez osoby umocowane przez Prezydenta co

do pełnionej funkcji w sprawie – a mianowicie co do reprezentowania Skarbu

Państwa - nie budzi wątpliwości, o tyle nasuwa zastrzeżenia postanowienie Sądu

Rejonowego, w którym przekazując sprawę Sądowi Okręgowemu oznaczył on bez

żadnych ku temu przesłanek jako stronę pozwaną Miasto Stołeczne Warszawa –

co dało impuls do podtrzymywania tego błędnego oznaczenie aż do chwili, w której

Sąd Okręgowy błąd ten zauważył.

Jakkolwiek wydane przez Sąd Okręgowy na podstawie art. 194 § 1 k.c.

postanowienie o dopozwaniu Skarbu Państwa – Prezydenta m.st. Warszawy było

wadliwe, ponieważ nastąpiło bez wniosku strony, a przede wszystkim

bez

rzeczywistej potrzeby, gdyż przewidziane w tym przepisie przekształcenie

powództwa jest uzasadnione dopiero wtedy, gdy nieprawidłowości w określeniu

strony nie można usunąć przez sprostowanie pozwu - nie mogło być zaskarżone

zażaleniem. Postanowienia sądu pierwszej instancji wydane na podstawie art. 194

§ 1 k.p.c. mogą być korygowane tylko na zasadach określonych w art. 380 k.p.c.,

tj. przez sąd odwoławczy przy rozpoznawaniu apelacji (art. 380 k.p.c.) lub zażalenia

(art. 380 w związku z art. 397 § 2 k.p.c.). W sprawie nie było jednak podstaw do

skorygowania postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 25 października 2006 r.

przez Sąd Apelacyjny w związku z rozpoznawanym zażaleniem na podstawie art.

380 k.p.c., gdyż wskazana wadliwość tego postanowienia nie mogła mieć wpływu

na rozstrzygnięcie sprawy, jak bowiem wyżej wyjaśniono pozwanym w sprawie

powinien być właśnie dopozwany Skarb Państwa – Prezydent m.st. Warszawy.

Podsumowując, odrzucenie pozwu przez Sąd Apelacyjny było bezzasadne,

dlatego Sąd Najwyższy, uwzględniając skargę kasacyjną, orzekł jak w sentencji.