I CSK 252/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 252/09

POSTANOWIENIE

Dnia 25 marca 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący)

SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z powództwa Miasta W.

przeciwko M.(…) S.A. w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 25 marca 2010 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od postanowienia Sądu Apelacyjnego

z dnia 20 lutego 2009 r., sygn. akt I ACz (…),

uchyla zaskarżone postanowienie w punkcie 1 (pierwszym) w części oddalającej

zażalenie na postanowienie umarzające postępowanie w sprawie oraz w punkcie 2

(drugim) rozstrzygającym o kosztach postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

Sąd pierwszej instancji, w wydanym na rozprawie postanowieniu z dnia 29

października 2008 r., postanowił rozpoznać przedmiotową sprawę według przepisów

o postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych i zarazem umorzył postępowanie

w sprawie. Sąd ten ustalił, że postanowieniem z dnia 7 lutego 2007 r. zostało

zawieszone postępowanie w sprawie na podstawie art. 178 k.p.c., pismem z dnia 26

czerwca

2008

r.

pełnomocnik

powoda

wniósł

o podjęcie

postępowania,

a

postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2008 r. Sąd postępowanie w sprawie podjął.

Umorzenie postępowania w sprawie Sąd pierwszej instancji uzasadnił tym, że wniosek o

podjęcie postępowania wpłynął 2 lipca 2008 r., a więc już po upływie rocznego terminu

przewidzianego w przepisie art. 47911 k.p.c., w brzmieniu obowiązującym do dnia 20

marca 2007 r.

Powyższe postanowienie powód zaskarżył w całości zażaleniem.

Sąd drugiej instancji oddalił zażalenie i zasądził od strony powodowej na rzecz

pozwanej koszty postępowania zażaleniowego. Uznał zasadność zakwalifikowania

sprawy jako sprawy gospodarczej w rozumieniu przepisów k.p.c., a także kwalifikację

powodowej Gminy jako prowadzącego działalność gospodarczą przedsiębiorcy. Sąd ten

wskazał na art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej

jako zawierający najpełniejszą ogólną definicję „działalności gospodarczej”. Z kolei Sąd

Apelacyjny ocenił jako zasadne umorzenie postępowania na podstawie art. 479 11 k.p.c.,

w brzmieniu sprzed zmiany k.p.c. dokonanej ustawą z dnia 20 marca 2007 r.,

stwierdzając, że w okolicznościach sprawy umorzenie postępowania miało charakter

obligatoryjny, a przepisy o postępowaniu w sprawach gospodarczych znajdowały

zastosowanie od daty wszczęcia postępowania, bo o kwalifikacji sprawy decydują

„...obiektywne przyczyny...” istniejące w dacie wniesienia powództwa.

Strona powodowa w skardze kasacyjnej zaskarżyła w całości postanowienie

Sądu Apelacyjnego w przedmiocie oddalenia zażalenia na postanowienie Sądu

pierwszej instancji o umorzeniu postępowania w sprawie i wniosła o uchylenie w całości

zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia Sądu pierwszej instancji o umorzeniu

postępowania i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego

rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.

Zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów procesowych

mającego istotny wpływ na wynik postępowania obejmują:

-

art. 4791 w związku z art. 4792 k.p.c. w następstwie błędnego przyjęcia, że

powodowa Gmina jako zlecająca budowę hali widowiskowo-sportowej, w sporze

z wykonawcą umowy ma status przedsiębiorcy, a w konsekwencji postępowanie

powinno się toczyć wg. przepisów o postępowaniu odrębnym w sprawach

gospodarczych;

-

art. 13 ust. 1 k.p.c. w zw. z art. 360 k.p.c. polegające na przyjęciu za Sądem I

instancji, że postanowienie o rozpoznaniu sprawy w postępowaniu odrębnym

wywołuje skutek wsteczny;

-

art. 358 k.p.c., którego naruszenie uzasadniono zaaprobowaniem przez Sąd

odwoławczy pominięcia przez Sąd I instancji faktu związania tego Sądu

postanowieniem o podjęciu postępowania w sprawie.

-

art. 47911 k.p.c. wskutek przyjęcia, że przepis ten pozwala na umorzenie

postępowania nieznajdującego się w fazie zawieszenia;

-

art. 8 ust. 2 Konstytucji RP w następstwie nieuwzględnienia norm konstytucyjnych

przy rozstrzyganiu sprawy;

-

art. 45 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez naruszenie prawa do Sądu;

W bardzo obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca eksponuje

m.in. argument o niedopuszczalności umorzenia postępowania wcześniej podjętego,

nawet jeśli przed jego podjęciem wystąpiły przesłanki uzasadniające obowiązek

umorzenia postępowania.

W obszernej odpowiedzi na skargę kasacyjną strona pozwana wniosła

o oddalenie skargi w całości i o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania

kasacyjnego, kwestionując stanowisko strony powodowej m.in. w odniesieniu do

dopuszczalności umorzenia tylko takiego postępowania, które znajduje się w fazie

zawieszenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga

kasacyjna

podlegała

uwzględnieniu

wobec

zasadności

zarzutu

dotyczącego naruszenia jednego ze wskazanych w skardze przepisów procesowych.

Z mocy art. 39813 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną

w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw, biorąc z urzędu pod rozwagę,

w granicach zaskarżenia, nieważność postępowania. Powód zaskarżył postanowienie

Sądu Apelacyjnego oddalające zażalenie wyłącznie w przedmiocie oddalenia zażalenia

na postanowienie o umorzeniu postępowania i do tego zakresu zaskarżenia ograniczony

został zakres kontroli kasacyjnej Sądu Najwyższego. W tym miejscu jedynie ma

marginesie wymaga wskazania, że od postanowienia Sądu I instancji o rozpoznaniu

przedmiotowej sprawy według przepisów o postępowaniu odrębnym w sprawach

gospodarczych (pkt I sentencji) zażalenie było niedopuszczalne, a zatem błędnie strona

powodowa zaskarżyła postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 29 października 2008 r.

w całości zażaleniem, a także Sąd Apelacyjny błędnie oddalił je w całości, pomimo że

zażalenie było dopuszczalne tylko w części, bo jedynie od postanowienia umarzającego

postępowanie w sprawie.

Przedmiotem kontroli kasacyjnej Sądu Najwyższego było więc wyłącznie

postanowienie Sądu Apelacyjnego oddalające zażalenie na postanowienie umarzające

postępowanie w sprawie, zgodnie zresztą z prawidłowo określonymi w skardze

kasacyjnej granicami zaskarżenia.

Przechodząc

do

oceny

zarzutów

naruszenia

przepisów

procesowych,

zgłoszonych w skardze w ramach drugiej postawy kasacyjnej, przypomnieć należy, że o

istnieniu uzasadnionej drugiej podstawy kasacyjnej przesądza nie każde naruszenie

przepisów postępowania, ale jedynie takie uchybienie tym przepisom, które mogło mieć

istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.). Brak możliwości istnienia

takiego wpływu naruszenia na wynik sprawy wyklucza wystąpienie uzasadnionej drugiej

podstawy kasacyjnej. Taka sytuacja w odniesieniu do części zarzutów procesowych

wystąpiła właśnie w niniejszej sprawie. Zważyć bowiem należy, że zarzuty naruszenia

przepisów procesowych wskazanych w pierwszych trzech punktach skargi kasacyjnej, a

mianowicie zarzuty naruszenia art. 4791 w zw. z art. 4792, art. 13 § 1 k.p.c. w zw. z art.

360 k.p.c. oraz art. 358 k.p.c., zmierzają w istocie do podważenia dopuszczalności

stosowania przepisów regulujących postępowanie odrębne w sprawach gospodarczych,

a w konsekwencji do dokonania oceny dopuszczalności umorzenia postępowania na

podstawie przepisów o postępowaniu zwykłym. Te ostatnie różnią się od poprzednich

maksymalnym czasokresem zgłoszenia wniosku o podjęcie postępowania, po upływie

którego to terminu Sąd zobowiązany jest umorzyć postępowanie zawieszone z przyczyn

wskazanych w tych przepisach.

Jednakże bez względu na to, czy podstawą prawną umorzenia postępowania

będzie przepis art. 47911 k.p.c., a więc stosowany w postępowaniu odrębnym w

sprawach gospodarczych, czy też art. 182 § 1 k.p.c. stosowany w postępowaniu

zwykłym (i to zarówno w brzmieniu każdego z nich sprzed 20 marca 2007 r., jak i po tej

dacie), to niezbędną przesłanką umorzenia postępowania jest to, aby postępowanie to

było zawieszone. Innymi słowy, istnienie stanu, czy fazy zawieszenia postępowania jest

niezbędną przesłanką obowiązku jego umorzenia na mocy któregokolwiek ze

wskazanych

wyżej

przepisów

k.p.c.,

będących

podstawą

prawną

umorzenia

postępowania odpowiednio w postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych oraz

w postępowaniu zwykłym.

Tymczasem niezakwestionowanym elementem ustalonego stanu faktycznego jest

to, że Sąd pierwszej instancji postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2008 r. podjął

zawieszone postępowanie, co jednoznacznie ustalił Sąd w uzasadnieniu swojego

postanowienia z dnia 29 października 2008 r. umarzającego postępowanie w sprawie, a

tego bezspornego ustalenia nie zakwestionował Sąd drugiej instancji. W tym stanie

rzeczy zarzucane w skardze kasacyjnej naruszenie przepisów procesowych, a

uzasadnione błędną kwalifikacją sprawy jako sprawy gospodarczej i w konsekwencji

rozpoznawanej przy zastosowaniu przepisów o postępowaniu odrębnym w sprawach

gospodarczych, nie mogło mieć żadnego wpływu na wynik sprawy w przedmiocie

umorzenia postępowania, ponieważ w ustalonym stanie faktycznym orzeczenie takie

było bezzasadne bez względu na zastosowanie jako podstawy prawnej umorzenia

postępowania art. 47911 k.p.c., czy art. 182 § 1 k.p.c.

Brak tożsamej w obu przepisach przesłanki, przesądzającej o istnieniu obowiązku Sądu

umorzenia postępowania na podstawie któregokolwiek z powołanych przepisów, a

mianowicie stanu postępowania zawieszonego, wyłącza możliwość jego umorzenia i to

nawet wówczas gdy podjęcie zawieszonego postępowania nastąpiło już po upływie

maksymalnych terminów określonych w art. 47911 k.p.c. i w art. 182 § 1 k.p.c. do

złożenia wniosku o jego podjęcie, a więc w okresie, w którym Sąd zobowiązany był

umorzyć to postępowanie, gdyby nadal było ono zawieszone. W orzecznictwie wyrażono

nawet pogląd, że nie może być umorzone postępowanie, które zostało zawieszone bez

podstawy prawnej i podlega podjęciu (wyrok SN z 20 marca 2002 r., V CKN 947/00,

niepubl.).

W tej sytuacji oczywistym jest, że o uwzględnieniu skargi kasacyjnej przesądziła

wyłącznie zasadność zarzutu naruszenia art. 47911 k.p.c. i to w stopniu mającym

rozstrzygający wpływ na wynik sprawy. Sąd Apelacyjny stwierdził bowiem wyraźnie w

zaskarżonym postanowieniu, że Sąd Okręgowy zasadnie umorzył postępowanie na

podstawie art. 47911 k.p.c., ponieważ w okolicznościach niniejszej sprawy umorzenie

postępowania miało charakter obligatoryjny. Tymczasem stanowisko takie jest błędne,

ponieważ niedopuszczalne było umorzenie postępowania, które wcześniej zostało już

podjęte, co nastąpiło około dwa miesiące przed wydaniem postanowienia o umorzeniu

postępowania. Okoliczność, że czas trwania stanu zawieszenia postępowania do chwili

jego podjęcia uzasadniał już wydanie przez Sąd postanowienia o umorzeniu

postępowania nie sanuje braku ustawowej przesłanki uzasadniającej umorzenie w dacie

ferowania orzeczenia w tym przedmiocie.

Nietrafne okazały się natomiast zarzuty naruszenia art. 8 ust. 2 i art. 45 ust. 1 w

zw. z ust. 2 Konstytucji RP, a uzasadnione naruszeniem prawa strony powodowej do

Sądu,

rozumianego

przez

skarżącego

jako

prawa

do

uzyskania

wiążącego

merytorycznego rozstrzygnięcia. O bezzasadności tych zarzutów świadczy fakt, że z

mocy art. 45 ust. 1 Konstytucji RP każdy ma prawo do rozpatrzenia jego sprawy przez

sąd w sposób określony hipotezą normy wyrażonej tym przepisem. Wbrew stanowisku

strony skarżącej norma konstytucyjna nie jest źródłem uprawnienia do uzyskania

zawsze

merytorycznego

rozstrzygnięcia

sądowego,

ponieważ

w

następstwie

rozpatrzenia sprawy przez sąd niekiedy brak jest prawnych podstaw do wydania takiego

merytorycznego orzeczenia. Odmienna interpretacja art. 45 ust. 1 Konstytucji RP,

sugerowana przez stronę skarżącą, musiałaby prowadzić do wniosku, że umorzenie

postępowania w sprawie nie jest następstwem rozpatrzenia sprawy przez sąd, a zatem

wydanie nawet zgodnego z przepisami k.p.c. postanowienia o umorzeniu postępowania

miałoby zarazem stanowić naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Taki wniosek byłby

oczywiście absurdalny, a zatem podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia

obu przepisów konstytucyjnych należało ocenić jako bezzasadne.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art.

39815 § 1 k.p.c.

O

kosztach

postępowania,

obejmujących

także

koszty

postępowania

kasacyjnego, orzeknie Sąd ferujący merytoryczne orzeczenie w sprawie (art. 108 § 2

k.p.c.).