I CSK 25/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 25/13

POSTANOWIENIE

Dnia 17 maja 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

SSN Agnieszka Piotrowska

w sprawie z wniosku J. L.-P.

przy uczestnictwie Miasta W., i in.

o wykreślenie prawa użytkowania wieczystego oraz hipotek,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 17 maja 2013 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni

od postanowienia Sądu Okręgowego w W.

z dnia 26 czerwca 2012 r.,

1. oddala skargę kasacyjną;

2. orzeka, że wnioskodawczyni oraz uczestnicy postępowania

ponoszą koszty postępowania kasacyjnego związane ze swym

udziałem w sprawie.

Uzasadnienie

Wnioskodawczyni złożyła wniosek o wykreślenie ze wskazanej we wniosku

księgi wieczystej prawa użytkowania wieczystego ujawnionego w tej księdze na

rzecz innego podmiotu, tj. Hotele […] spółki z o.o., wpisanego tam na podstawie

decyzji Zarządu Dzielnic - Gmin W. z dnia 29 czerwca 1993 r. oraz o wykreślenie

hipotek kaucyjnych wpisanych także w tej księdze i ujawnionych na rzecz banków uczestników obecnego postępowania wieczysto- księgowego. Do

wniosku

dołączono

Kolegium

także

m.in.

ostateczną

decyzję

Samorządowego

Odwoławczego (SKO) z dnia 10 grudnia 2003 r., w której uznano za nieważną

decyzję z dnia 29 czerwca 1993 r.

Rozpoznając żalenie wnioskodawczyni na postanowienie referendarza

sądowego

oddalającego

wniosek

i

przypominając

zakres

kognicji

sądu

w postępowaniu wieczysto-księgowym, Sąd Rejonowy oddalił zażalenie jako

nieuzasadnione. Decyzja Zarządu Dzielnic Gmin W. z dnia 29 czerwca 1993 r.

została uznana za nieważną decyzją SKO z dnia 10 grudnia 2003 r., jednakże nie

mogą one stanowić właściwej podstawy wpisów (wykreśleń) żądanych przez

wnioskodawczynię w wytworzonym przez te decyzje stanie prawnym. Na podstawie

decyzji z dnia 29 czerwca 1993 r. do księgi wieczystej wpisany został poprzednik

prawny spółki Hotele […]. Taki stan prawny mógłby być wyjaśniony jedynie w

postępowaniu wszczętym na podstawie art.10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. (Dz. U

nr 19, poz. l47 ze zm.; cyt. dalej jako „u.k.w. i h”).

Apelacja uczestniczki postępowania została oddalona jako nieuzasadniona.

Sąd Okręgowy uznał, że wnioskodawczyni nie ma legitymacji biernej w danym

postępowaniu w rozumieniu art. 6262 § 5 k.p.c. Z treści księgi wieczystej i ze

zgromadzonych w niej dokumentów nie wynika, że wnioskodawczyni jest

właścicielem nieruchomości ujawnionej w tej księdze, nie jest użytkownikiem

wieczystym tej nieruchomości i nie jest wierzycielem, któremu przysługuje prawo

ujawnione

w

księdze.

Z

przedłożonych

dokumentów

nie

wynika

także,

że wnioskodawczyni jest tą osobą, na której rzecz może nastąpić wpis. Nie są

takimi dokumentami ostateczna, nadzorcza decyzja SKO oraz zaświadczenie

Urzędu m. W. z dnia 23 lipca 2009 r. Z decyzji nadzorczej wynika, że decyzja z

dnia 29 czerwca 1993 r. została uchylona z przyczyn natury proceduralnych.

Zaświadczenie z dnia 23 lipca 2009 r. zawiera tylko oświadczenie wiedzy organu

publicznego, że właścicielem budynku (Hotel P.), stanowiącego odrębną od gruntu

własność, jest wnioskodawczyni (art. 5 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o

własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy, Dz. U nr 50, poz.

279 ze zm.; cyt. dalej jako „dekret z dnia 26 października 1945 r.”). Odpowiednim

dokumentem

potwierdzającym

nabycie

spadku

po

pierwotnym

właścicielu

nieruchomości jest postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, a

dokument

taki

nie

został

przedłożony.

Przy

założeniu

nawet

tego,

że

wnioskodawczyni miałaby legitymacje czynną w danym postępowaniu o wpis, jej

wniosek i tak powinien być oddalony ze względu na skutki prawne wywołane

decyzją nadzorczą z 2003 r . Z decyzji tej nie wynika, że nigdy nie powstało - jak to

próbuje wywodzić wnioskodawczyni - użytkowanie wieczyste na rzecz innych osób

(osób prawnych). Jej treść prowadzi jedynie do wniosku, że decyzja z 1993 r. była

nieważna, bowiem nie został ostatecznie rozstrzygnięty wniosek b. właścicieli

gruntu z dnia 30 września 1948 r. o przyznanie im prawa użytkowania czasowego

gruntu. Decyzja nadzorcza z 2003 r. nie może stanowić zatem właściwego

dokumentu do dokonania wpisów zgodnie z żądaniem wnioskodawczyni, ponieważ

po jej wydaniu istnieją wątpliwości co do stanu prawnego nieruchomości i stan taki

może być wyjaśniony jedynie w procesie na podstawie art.10 u.k.w. i h.

W skardze kasacyjnej wnioskodawczyni podniesiono zarzuty naruszenia

prawa procesowego, przedstawione w kilku grupach, tj. art 6268 § 2 k.p.c. w zw.

z art. 6262 § 5 k.p.c. i w zw. z art. 391 § 2 k.p.c. i art.378 § 1 k.p.c. i w z. z art. 518

k.p.c.; art. 6268 § 2 k.p.c. w zw. z art. 2 § 3 w zw. z art. 391 § 1 i w zw. z art. 378 §

1 k.p.c.; art. 6268 § 2 k.p.c. w zw. z art. 228 § 2 k.p.c. w zw. z art. 6262 § 5 k.p.c.

w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 316 § 1 k.p.c. i w zw. z art. 518 k.p.c.; art.

217 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z § 61 ust. 1 rozporządzenia MS z dnia 17 września

2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych (Dz. U nr 102, poz. 1122) w zw.

z art. 2 § 3 k.p.c. w zw. z art. 6268 § 2 i w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. oraz w zw. z art.

518 k.p.c. Wskazywano również naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art.

31 ust. 2 u.k.w. i h. w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r.

o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U

z 1992 r., nr 91, poz. 435 ze zm. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a); art. 31 ust. 2

u.k.w. i h. w zw. z art. 34 zdanie 2 u.k.w. i h. w zw. z art. 217 § 1, 2 pkt 2 k.p.a.

w zw. z art. 244 k.p.c. Skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonego

postanowienia i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z ustaleń Sądów meriti wynika, że do wniosku zawierającego żądanie

wykreślenia użytkowania wieczystego, przysługującego uczestnikowi postępowania

- Hotele […] - spółka z o.o., oraz żądanie wykreślenia hipotek (przysługującym

trzem bankom - uczestnikom postępowania), dołączono decyzję z dnia 29 czerwca

1993 r. (będącą podstawą wpisu prawa użytkowania wieczystego poprzednika

prawnego wspomnianej spółki z o.o.), decyzję nadzorczą SKO z dnia 10 grudnia

2003 r., zaświadczenie z dnia 23 lipca 2009 r. i inne jeszcze dokumenty rejestrowe

(niemające znaczenia w postępowaniu wieczysto- księgowym; por. pkt 78 i n.

wniosku z dnia 18 sierpnia 2011 r.). W związku z tym powstało zagadnienie, czy

wspomniane dokumenty(obie wspomniane decyzje i zaświadczenie wraz z treścią

wpisów do księgi wieczystej) mogą stanowić - w świetle art. 31 ust. 2 u.k.w. i h. właściwą i dostateczną podstawę wpisów (wykreśleń), których domagała się

wnioskodawczyni

przy

założeniu,

oczywiście,

ograniczonej

kognicji

sądu

wieczysto-księgowego (art. 6268 § 2 k.p.c.).

Należy podzielić trafne stanowisko Sądu Okręgowego w tym zakresie.

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że nie rozpoznano

jeszcze wniosku pierwotnego właściciela nieruchomości objętego przepisami

dekretu z dnia 26 października 1945 r. i złożonego w 1948 r. Wniosek ten nie był

rozpatrywany więc wówczas, zanim wydano decyzję z dnia 29 czerwca 1993 r.,

stwierdzającą

nabycie

prawa

użytkowania

wieczystego

gruntu

przez

W. Przedsiębiorstwo Turystyczne „S.", poprzednika prawnego obecnego uczestnika

postępowania (spółki z o.o.). W uzasadnienia decyzji nadzorczej z dnia 10 grudnia

2003 r. wskazywano zasadnicze przyczyny uchylenia na podstawie art. 138 § 1 pkt

2 k.p.a. i stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 29 czerwca 1993 r.,

tj. nierozpoznanie wspomnianego wniosku z 1948 r. Decyzja ta bowiem wydana

została z rażącym naruszeniem prawa, w szczególności art. 2 ustawy z dnia

29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu

nieruchomości (Dz. U nr 79, poz. 464 ze zm., k. 279 i n. akt sprawy).

Nawet jednak przy założeniu wystąpienia skutków prawnych ex tunc

nadzorczej decyzji administracyjnej, stwierdzającej nieważność decyzji pierwotnej

(kontrolowanej), nie można przekonywająco twierdzić, że decyzja nadzorcza z dnia

10 grudnia 2003 r. spowodowała taki stan rzeczy, iż uczestnikowi postępowania

(Hotelom Warszawskim „S.”), a wcześniej - jego poprzednikowi prawnemu nigdy,

nie przysługiwało prawo użytkowania wieczystego nieruchomości ze wszystkimi

wynikającymi stąd konsekwencjami prawnymi. Decyzja ta bowiem stwierdzała

jedynie nabycie prawa użytkowania wieczystego na postawie innego źródła, tj. na

postawie przepisów art.2a ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o

gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U nr 79, poz.464 ze

zm.). Decyzja taka nie mogła zatem stanowić - wbrew stanowisku skarżącego „innego dokumentu” w rozumieniu art. 31 ust. 2 u.k.w. i h., uzasadniającego

dokonanie wskazanych we wniosku wykreśleń.

Właściwie w postępowaniu odwoławczym oceniono znaczenie dla sądu

wieczysto-księgowego zaświadczenia z dnia 23 lipca 2009 r., wskazanego we

wniosku o wpis. W zaświadczeniu tym stwierdzono m.in. to, że znajdujący się na

nieruchomości budynek „spełnia warunki określone w art. 5 (dekretu z 1945 r.)

i stanowi

odrębną

od

gruntu

nieruchomość,

której

właścicielką

jest

(wnioskodawczyni)”. Chodzi tu istotnie jedynie o oświadczenie wiedzy organu

publicznego dotyczące statusu prawnego budynku hotelowego, które nie może

przesądza w sposób wystarczający dla sądu wieczysto-księgowego rzeczywistego

statusu prawnego tych elementów majątkowych, w tym także - tytułu prawno rzeczowego samej wnioskodawczyni. Co więcej, jeżeli w orzecznictwie Sądu

Najwyższego zarysowały się kontrowersje odnośnie do określenia skutków

prawnych stwierdzenia nieważności decyzji, odmawiającej przyznania właścicielowi

nieruchomości prawa tzw. dzierżawy czasowej (prawa użytkowania wieczystego;

por. postanowienie z dnia 11 lutego 2011 r., I CSK 288/10, nie publ.; wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 25 października 2012 r., I CSK 160/12, nie publ.), to tym

bardziej wspomniany status prawno-rzeczowy gruntu i budynku hotelowego oraz

tytułu prawnego wnioskodawczyni do nich powinny być rozważane w postępowaniu

na podstawie art.10 u.k.w. i h.

Z przedstawionych względów nie można podzielić zarzutów naruszenia

prawa procesowego i materialnego, podnoszonych w skardze kasacyjnej

wnioskodawczyni. Należało zatem oddalić skargę kasacyjną jako nieuzasadnioną

(art. 39814 k.p.c.) i orzec o kosztach postępowania kasacyjnego (art. 520 § 1 k.p.c.).

es