I CSK 248/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 248/06

POSTANOWIENIE

Dnia 10 listopada 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Górowski (przewodniczący)

SSN Józef Frąckowiak

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku M. Ż.

przy uczestnictwie A. C.

o podział majątku dorobkowego byłych małżonków E. i Z. K.,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 10 listopada 2006 r.,

skargi kasacyjnej uczestniczki postępowania

od postanowienia Sądu Okręgowego w W.

z dnia 21 grudnia 2005 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2005 r. Sąd Okręgowy w W. oddalił

apelację uczestniczki postępowania o podział majątku wspólnego A. C. od

postanowienia Sądu Rejonowego w W. z dnia 5 kwietnia 2005 r. Tym ostatnim

postanowieniem Sąd, po ponownym rozpoznaniu sprawy, ustalił, że w skład

majątku dorobkowego małżonków E. i Z. K. (postępowanie toczyło się z inicjatywy i

z udziałem następców prawnych małżonków K.) wchodzi wartość nakładów na

nieruchomość położoną w Z. przy ul. K. 18, dla której prowadzona jest księga

wieczysta nr […]. Wartość nakładów, tzn. piętrowego budynku wzniesionego na

gruncie, wynosi 436.100 zł, a udziały małżonków w majątku wspólnym są równe.

Sąd dokonał podziału tak ustalonego majątku wspólnego w ten sposób, że nakłady

przyznał na wyłączną własność A. C. (następczyni prawnej E. K.), a na rzecz M. Ż.

(następcy prawnego Z. K.) zasądził kwotę 218.050 zł tytułem spłaty.

W toku postępowania Sąd pierwszej instancji ustalił, że E. i Z. K. związek

małżeński zawarli w 1964 r. W 1965 r. nabyli „dobrowolną umową" od A. K.

niezabudowaną nieruchomość położoną w Z. przy ul. K. 18. Na nieruchomości tej

wznieśli budynek mieszkalny wraz z cukiernią i sklepem. W dniu 21 czerwca 1970

r. została zawarta pomiędzy E. K. i A. K. umowa w formie aktu notarialnego

przenosząca własność nieruchomości. Z treści aktu wynika, że nieruchomość

nabywa jedynie E. K. za środki pochodzące z jego majątku odrębnego. Okoliczność

tę potwierdziła Z. K. obecna przy zawieraniu umowy. Małżonkowie K. zamieszkiwali

na wskazanej nieruchomości. Od lat siedemdziesiątych zamieszkuje tam również

uczestniczka A. C., którą małżonkowie K. opiekowali się i łożyli na jej utrzymanie.

W 1985 r. zmarli kolejno Z. K. i E. K.

Spadkobiercą Z. K. jest M. Ż., a spadkobierczynią E.K. – A. C.

Poza zabudowaną nieruchomością położoną w Z. nie były zgłaszane inne

przedmioty majątkowe wchodzące do wspólności małżeńskiej. Wartość budynku

wzniesionego ze środków pochodzących z majątku wspólnego wynosił, na dzień

ustania wspólności majątkowej małżeńskiej, 436.100 zł. Zabudowania na

nieruchomości stanowią nakład z majątku wspólnego na majątek odrębny E. K. i

wchodzą do wspólności. Podlegają tym samym podziałowi po ustaniu wspólności

majątkowej małżeńskiej. Zasadą jest, że udziały małżonków w majątku wspólnym

są równe (art. 43 § 3 k.r.o.), a toku postępowania nie wykazano okoliczności

pozwalających na ustalenie nierównych udziałów. Uczestniczka postępowania

włada nakładami, na podstawie spadkobrania jest właścicielką działki stąd też Sąd

Rejonowy przyznał jej nakłady z ustaleniem obowiązku spłaty na rzecz

wnioskodawcy M. Ż.

Oddalając apelację uczestniczki postępowania Sąd drugiej instancji

zaaprobował ustalenia i wnioski Sądu Rejonowego. Podkreślił, że nie ma podstaw

dla przyjęcia, iż nakłady na nieruchomość dokonywane były ze środków

niepochodzących z majątku wspólnego małżonków K.

Skarga kasacyjna uczestniczki postępowania oparta została na obu

podstawach wymienionych w art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c. Skarżąca wskazuje

naruszenie art. 202 w związku z art.13 k.p.c. polegające na rozpoznaniu sprawy

w niewłaściwym trybie, gdyż wnioskodawca w istocie dochodził roszczenia o zwrot

nakładów poczynionych z majątku wspólnego małżonków K. na majątek odrębny E.

K. i sprawa powinna toczyć się w trybie procesowym. W ramach naruszenia

przepisów prawa materialnego wskazuje art. 47 § 1 w związku z art. 48 k.c. oraz

art. 44 k.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 46 k.r.o. do podziału majątku, który był objęty

wspólnością ustawową małżonków odpowiednio stosuje się przepisy o dziale

spadku. Postępowanie w tych sprawach uregulowane jest w art. 680 i nast. k.p.c.

i toczy się w trybie nieprocesowym. Przepis art. 684 k.p.c. nakłada na sąd

dokonujący działu spadku obowiązek ustalenia składu i wartości spadku

ulegającego

podziałowi.

Przepis

ten

znajduje

odpowiednie

zastosowanie

w postępowaniu o podział majątku wspólnego małżonków (art. 46 k.r.o.) co

oznacza, że sąd ustala skład i wartość majątku objętego wspólnością majątkową

małżeńską. W rozpoznawanej sprawie oznacza to, że dopiero w toku postępowania

ustalony został składnik majątku wspólnego, jakim jest roszczenie o zwrot

nakładów dokonanych z majątku wspólnego małżonków K. na majątek odrębny E.

K. Nawiasem mówiąc skład majątku wspólnego był pomiędzy uczestnikami

postępowania sporny i definitywnie został ustalony dopiero po zakończeniu wielu

postępowań sądowych. W tej sytuacji nie sposób zasadnie twierdzić, że

wnioskodawca w rzeczywistości występował z roszczeniem o rozliczenie nakładów

i jego żądanie było żądaniem zasądzenia określonej kwoty. Skarżąca popełnia błąd

wnioskując o rzeczywistej treści żądania M. Ż. z ustaleń poczynionych w toku

postępowania o podział majątku wspólnego małżonków K. Dodatkowo niezbędne

jest także zwrócenie uwagi na art. 686 k.p.c., z którego wynika, że w postępowaniu

działowym sąd rozstrzyga także m.in. o roszczeniach z tytułu poczynionych

nakładów. Wszystko to prowadzi do wniosku, że zarzuty sformułowane w ramach

drugiej podstawy skargi kasacyjnej są niezasadne i to w sposób oczywisty.

Odnosząc się do zarzutów sformułowanych w ramach podstawy naruszenia

prawa materialnego trzeba zacząć od stwierdzenia, że Sądy orzekające

rzeczywiście w sposób nieprawidłowy określiły składnik majątku wspólnego

małżonków K. Z poczynionych ustaleń wynika, że w skład tego majątku wchodziło

jedno prawo podmiotowe o charakterze względnym, tzn. roszczenie o zwrot

nakładów poczynionych z majątku wspólnego na majątek osobisty (poprzednio

odrębny) E. K. Składnikiem majątku wspólnego małżonków K. nie mogły być

zabudowania wzniesione na nieruchomości E. K., gdyż, jak trafnie podnosi

skarżąca, są to części składowe gruntu stanowiące własność właściciela tego

gruntu (por. art. 48 k.c.). Składnikiem takim nie mogła być także „wartość

nakładów", gdyż nie jest to prawo podmiotowe ani -ewentualnie - ekspektatywa.

Wprawdzie ustawodawca w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym określając składniki

majątku

wspólnego

małżonków posługuje

się

nieprecyzyjnym

wyrażeniem

„przedmioty majątkowe", jednak powszechnie przyjmuje się, że chodzi o prawa

podmiotowe (względne oraz bezwzględne) mające charakter majątkowy.

Roszczenie o zwrot nakładów poczynionych z majątku wspólnego na

majątek osobisty (poprzednio odrębny) jednego z małżonków (jak w rozpoznawanej

sprawie) wchodzące w skład majątku wspólnego, po ustaniu wspólności, staje się

przedmiotem wspólności, do której odpowiednie zastosowanie znajdują przepisy

o współwłasności ułamkowej (art. 46 w związku z art. 1035 k.c.). Każdemu

z małżonków przysługuje zatem połowa (por. art. 43 § 1 k.r.o.) kwoty, do

świadczenia której zobowiązany jest małżonek, na którego majątek odrębny

nakłady zostały poczynione.

Do takich wniosków doszedł Sąd Okręgowy, a poprzednio Sąd Rejonowy

rozpoznające niniejszą sprawę. Została także zasądzona na rzecz wnioskodawcy

spłata, której wysokość odpowiada połowie wartości nakładów poczynionych na

nieruchomość stanowiącą wyłączną własność E. K. Treść rozstrzygnięcia

odpowiada

zatem

prawu,

jakkolwiek

wywód

prawny przeprowadzony dla

uzasadnienia zapadłego orzeczenia pozostaje w sprzeczności z powołanymi wyżej

przepisami prawa. W rozpoznawanej sprawie występuje zatem sytuacja, o jakiej

mowa w art. 39814 in fine k.p.c., tzn. zaskarżone orzeczenie mimo błędnego

uzasadnienia odpowiada prawu. Kierując się zatem treścią powołanego przepisu

Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną uczestniczki postępowania.

jc