I CSK 242/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 242/12

POSTANOWIENIE

Dnia 14 grudnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Kazimierz Zawada

w sprawie z wniosku W. Ś.

przy uczestnictwie Miasta W.

o ustanowienie drogi koniecznej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 14 grudnia 2012 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika postępowania

od postanowienia Sądu Okręgowego w W.

z dnia 9 listopada 2011 r.,

1. uchyla zaskarżone postanowienie w części oddalającej

apelację

co

do

rozstrzygnięcia

ustalającego

wynagrodzenie za ustanowioną służebność i w tym

zakresie przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w W. do

ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania kasacyjnego;

2. odrzuca skargę kasacyjną w pozostałej części.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy, uwzględniając wniosek W. Ś., ustanowił na nieruchomości

położonej przy ulicy T. 5a w W. służebność przejścia i przejazdu na rzecz

każdoczesnego właściciela tej nieruchomości, w granicach przedstawionych na

mapie sporządzonej przez biegłego J. B., za wynagrodzeniem w wysokości 100 zł

rocznie począwszy od 2012 r.,

Sąd Rejonowy ustalił, że wnioskodawca jest właścicielem działki oznaczonej

numerem geodezyjnym 56/1, na której usytuowany jest budynek mieszkalny.

Nieruchomość ta nie ma dostępu do drogi publicznej. Właścicielem działki

sąsiedniej o nr 56/2 jest uczestnik postępowania - Miasto W.

W tych okolicznościach ustanowienie drogi koniecznej zgodnie z żądaniem

wnioskodawcy - w sposób wskazany przez biegłego sądowego - na działce

uczestnika postępowania uwzględnia jak najmniejsze obciążenie należącego

do niego gruntu. Wcześniej, 19 października 2008 r., Wydział Architektury Dzielnicy

/…/ pozytywnie zaopiniował ustanowienie drogi koniecznej na działce nr 56/2.

Działka ta w istocie stanowi grunt wykorzystywany jako dojazd do innej posesji i taki

jej

charakter

uzasadnia

określenie

wysokości

należnego

uczestnikowi

postępowania wynagrodzenia w wysokości 100 zł rocznie.

Sąd Okręgowy postanowieniem zaskarżonym skargą kasacyjną oddalił

apelację uczestnika postępowania od postanowienia Sądu Rejonowego, aprobując

w całej rozciągłości przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia ustalenia faktyczne i ich

ocenę prawną.

W skardze kasacyjnej, opartej na obu podstawach określonych w art. 3983

§ 1 i 2 k.p.c., uczestnik zarzucił:

-

naruszenie art. 232 zdanie drugie k.p.c. w związku z art. 278 § 1 k.p.c. przez

niedopuszczenie z urzędu dowodu z opinii biegłego rzeczoznawcy

majątkowego na okoliczność ustalenia wynagrodzenia za ustanowienie

służebności drogi koniecznej w odpowiedniej wysokości;

-

art. 145 § 1 k.c. przez błędną wykładnię i w konsekwencji niezastosowanie

w zakresie mówiącym o wynagrodzeniu w wysokości odpowiadającej

rzeczywistej wartości ustanowionej służebności;

-

art. 7 w związku z art. 149 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce

nieruchomościami (teks jedn.: Dz. U. z 2010 r., poz. 102 ze zm.) w związku

z § 3 ust. 1 i § 38 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady ministrów z dnia

21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania

operatu

szacunkowego

(Dz. U.

Nr

207,

poz.

2109)

przez

ich

niezastosowanie.

Powołując się na tak ujęte podstawy kasacyjne uczestnik wniósł

o uchylenie

zaskarżonego

postanowienia

i

przekazanie

sprawy

Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna została skierowana wyłącznie przeciwko rozstrzygnięciu

o wysokości

należnego

uczestnikowi

postępowania

wynagrodzenia

za

ustanowienie drogi koniecznej. Sąd Okręgowy uznał podniesiony w tym zakresie

w apelacji zarzut ustalenia wynagrodzenia w dowolnej wysokości za oczywiście

bezzasadny. Podzielił ocenę Sądu pierwszej instancji, że wynagrodzenie to ma

wprawdzie wymiar symboliczny, ale uzasadnione jest to sposobem aktualnego

wykorzystywania nieruchomości obciążonej. Wskazał przy tym na brak aktywności

dowodowej uczestnika postępowania, który ograniczył się jedynie do wskazania

ceny 1 m2 gruntu. Z przytoczonych motywów zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika,

że

uczestnik

postępowania,

podważając

wysokość

przyznanego

mu

wynagrodzenia, wskazywał, iż powinno ono zostać określone z uwzględnieniem

konkretnego kryterium (ceny m2 gruntu).

Stanowisku skarżącego, kwestionującemu ocenę Sądu drugiej instancji, nie

można odmówić słuszności.

Zgodnie z art. 145 § 1 k.c., jeżeli nieruchomość nie ma odpowiedniego

dostępu do drogi publicznej lub do należących do tej nieruchomości budynków

gospodarskich,

właściciel

może

żądać

od

właścicieli

gruntów

sąsiednich

ustanowienia za wynagrodzeniem potrzebnej służebności drogowej. Przepis ten nie

wskazuje kryteriów, według których należy ustalić wysokość przewidzianego w nim

wynagrodzenia.

W orzecznictwie podkreśla się, że w postępowaniu o ustanowienie drogi

koniecznej o wynagrodzeniu na rzecz właściciela nieruchomości obciążonej orzeka

się z urzędu (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 8 maja 2000 r.,

V CKN 43/00, OSNC 2000 nr 11, poz. 206). W sytuacji zatem, w której uprawniony

nie zrzekł się tego wynagrodzenia i nie zgadza się na określenie jego wysokości

zgodnie z propozycją zobowiązanego, sąd zobligowany jest do przeprowadzenia również przy wykorzystaniu uprawnienia przewidzianego w art. 232 zdanie drugie

k.p.c. - wszystkich dowodów przydatnych do prawidłowego ustalenia rozmiaru tego

świadczenia (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 lutego 2008 r.,

II CSK 517/07, niepubl.).

Sąd Okręgowy wyszedł z odmiennych założeń, co nie pozwala skutecznie

odeprzeć zarzutu naruszenia art. 232 zdanie drugie k.p.c. w związku z art. 278 § 1

k.p.c. Niewątpliwie stanowisko skarżącego kwestionujące wysokość należnego mu

wynagrodzenia i wskazujące kryterium, w oparciu o które powinno ono zostać

ustalone, wymaga zweryfikowania przy pomocy dowodu z opinii biegłego

rzeczoznawcy

majątkowego,

sporządzonej

z

uwzględnieniem

wskazanych

w skardze kasacyjnej przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz

rozporządzenia w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu

szacunkowego.

Z tych względów Sąd Najwyższy - w odniesieniu do rozstrzygnięcia

ustalającego wynagrodzenie za ustanowioną służebność - na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji.

Wprawdzie

uczestnik

postępowania

wskazał

w

skardze

kasacyjnej,

że zaskarża postanowienie Sądu Okręgowego w całości, jednakże w zakresie

rozstrzygnięcia o ustanowieniu służebności nie przytoczył podstaw kasacyjnych

i nie sformułował jakichkolwiek wniosków. W tej części zatem skarga kasacyjna –

stosownie do art. 3986 § 3 w związku z art. 3986 § 2 k.p.c. - podlegała odrzuceniu.

jw