I CSK 2372/23 · Sąd Najwyższy

I CSK 2372/23 POSTANOWIENIE 26 lipca 2024 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Beata Janiszewska na posiedzeniu niejawnym 26 lipca 2024 r. w Warszawie‎w sprawie z powództwa M. B. i Z. M.‎przeciwko Bank spółce akcyjnej w W. ‎o ustalenie,‎na skutek skargi kasacyjnej Bank spółki akcyjnej w W. ‎od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach‎z 19 stycznia 2023 r., V ACa 136/22, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od Bank spółki akcyjnej w W. na rzecz M. B. i Z. M. kwotę 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia orzeczenia zobowiązanemu do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Pozwany Bank S.A. w W. (dalej: bank) wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach oddalającego apelację skarżącego w sprawie o ustalenie toczącej się z powództwa M. B. i Z. M..Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Jako pierwszą przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący wskazał potrzebę dokonania wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów. Bank podniósł, że wykładni wymagają art. 3851 § 1 i 2 k.c. „w zakresie, w jakim odnoszą się one do skutków uznania postanowień umownych za abuzywne i możliwości zastąpienia takich postanowień przepisami dyspozytywnymi”.

Przedstawił przy tym wywód dotyczący możliwości dokonania tego rodzaju uzupełnienia w przypadku umowy kredytu powiązanej z kursem waluty obcej.Potrzeba, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., oznacza, że określony przepis, istotny z punktu widzenia podstawy prawnej zaskarżonego orzeczenia, może być rozumiany na różne sposoby, a orzecznictwo i nauka prawa albo nie wypracowały w tym przedmiocie żadnego poglądu, albo prezentują rozbieżne stanowiska. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinno w takim wypadku zawierać wskazanie, które przepisy wymagają wykładni i na czym polegają poważne wątpliwości związane z ich rozumieniem lub rozbieżnościami w ich stosowaniu (zob. postanowienia SN z: 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09 oraz 24 kwietnia 2018 r., II CSK 743/17).

Rozbieżność w orzecznictwie sądów powinna natomiast zostać wykazana przez przywołanie judykatów, w których odmienne rozstrzygnięcia zapadły w stanach faktycznych nieróżniących się od siebie w relewantny prawnie sposób (zob. postanowienie SN ‎z 7 czerwca 2015 r., III CSK 59/15). Brak spójności orzecznictwa przestaje mieć znaczenie prawne wówczas, gdy po jego wystąpieniu wydana zostanie w danym przedmiocie uchwała Sądu Najwyższego działającego w poszerzonym składzie (zob. postanowienie SN ‎z 31 maja 2023 r., I CSK 3360/22).

To samo tyczy się sytuacji, gdy uchwała tego rodzaju rozstrzyga wątpliwości co do kierunku wykładni przepisów prawa, które wcześniej budziły poważne wątpliwości; rolą Sądu Najwyższego jest bowiem m.in. zapewnienie zgodności z prawem i jednolitości orzecznictwa sądów powszechnych (art. 1 pkt 1 u.s.n.). W związku z tym należy wskazać, że, wobec braku podstaw do podjęcia działań unormowanych w art. 88 § 1 u.s.n., przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy Sąd Najwyższy na mocy art. 87 § 1 u.s.n. pozostaje związany stanowiskiem wyrażonym w sentencji uchwały Sądu Najwyższego – Izby Cywilnej – ‎z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22.

W powyższej uchwale orzeczono m.in., iż w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. Oznacza to, że podnoszone przez skarżącego wątpliwości uległy dezaktualizacji, a ewentualne wątpliwości związane z przytoczonymi na wstępie przepisami zostały usunięte – w sposób, który nie uzasadnia także ewentualnego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania jako oczywiście uzasadnionej.Jako drugą przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania bank wskazał występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego.

Ujęto je ‎w formę pytania o to, „czy brak możliwości oszacowania kwoty, którą strona umowy kredytu będzie świadczyć w przyszłości stanowi per se o niejednoznaczności tego postanowienia umownego, a w konsekwencji, czy postanowienie takie powinno podlegać badaniu pod kątem abuzywności”.Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa przywołanie przyczyny kasacyjnej unormowanej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. wymaga poprawnego zidentyfikowania problemu, w tym odniesienia go do konkretnych przepisów. Konieczne jest także przedstawienie argumentów prowadzących do rozbieżnych ocen danego zagadnienia (zob. postanowienie SN z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01).

Podniesiony problem musi również charakteryzować się nowością; zagadnienie, które było już przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego, co do zasady traci ten walor (zob. postanowienie SN z 19 marca 2012 r., II PK 294/11). Istotność problemu prawnego wyraża się natomiast w tym, że ma on znaczenie precedensowe dla rozstrzygania podobnych spraw lub rozwoju jurysprudencji (zob. postanowienie SN z 23 marca 2012 r., I CSK 496/11). Tylko we wskazanych wyżej okolicznościach może być realizowana publicznoprawna funkcja skargi kasacyjnej.

Jednocześnie przedstawiony Sądowi Najwyższemu problem musi mieć konkretny związek z rozstrzygnięciem danej sprawy, to jest z zarzutami skargi oraz podstawą prawną i faktyczną zaskarżonego wyroku (zob. postanowienie SN z 21 maja 2013 r., IV CSK 53/13). Przyjęcie skargi do rozpoznania ma bowiem na celu zarówno realizację interesu publicznego, jak i ochronę praw prywatnych.Przedstawiony przez pozwanego problem nie spełnia opisanych wyżej wymagań – przede wszystkim dlatego, że nie występuje on w sprawie. Sąd Apelacyjny nie przyjął, że sama niepewność ostatecznego rozmiaru świadczenia kredytobiorców przesądziła o tym, iż określone postanowienie łączącej ich z bankiem umowy było niejednoznaczne.

Przeciwnie, niejednoznaczność tę wywodzono nie tylko z tego, że klauzule waloryzacyjne „nie tylko nie określały […] wprost wysokości świadczeń stron”, lecz także z tego, iż w umowie nie określono „parametrów pozwalających na określenie wysokości […] zobowiązania (s. 31-32 uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego). Rzecz zatem nie w tym, że ostateczny rozmiar świadczeń stron nie był z góry znany, lecz w tym, że umowa – jak ocenił Sąd Apelacyjny – nie określała w sposób jednoznaczny i przewidywalny mechanizmu ustalania czynników istotnych dla wysokości świadczeń stron.Nietrafne jest zatem wskazywanie przez bank, że tego samego rodzaju skutek wywierałoby np. odwołanie się przez strony do kursów publikowanych przez NBP; w takiej bowiem sytuacji, choć ostateczny rezultat w postaci wysokości łącznych świadczeń kredytobiorców nadal byłby niemożliwy do ustalenia w chwili zawarcia umowy, to znany byłby sam mechanizm ustalania wysokości świadczeń, inaczej niż miało to miejsce w sprawie.

Nadto w sprawie nieprzejrzystość wzorca umownego wywodzono nie tylko z faktu nieokreślenia wprost przyszłych świadczeń stron umowy kredytu, lecz także z niepoinformowania kredytobiorców o istotnych ekonomicznie czynnikach wpływających na rozmiary ich świadczeń (co należy potraktować jako argument uzupełniający, gdyż sam w sobie fakt niedostatecznego poinformowania konsumenta o tego rodzaju ryzyku zasadniczo nie powoduje, że postanowienia umowy mogą być uznane za abuzywne – ma on jedynie znacznie dla oceny tzw. przejrzystości wzorca).Ubocznie należy dodać, że z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wynika, iż w przypadku umów kredytu powiązanych z walutą obcą wymaganie przejrzystości warunków umowy jest zrealizowane, gdy przedsiębiorca dostarczy konsumentowi wystarczających i dokładnych informacji pozwalających na to, aby przeciętny konsument, właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny, był w stanie zrozumieć konkretne działanie przedmiotowego mechanizmu finansowego i oszacować w ten sposób w oparciu o jednoznaczne ‎i zrozumiałe kryteria konsekwencje ekonomiczne takich warunków dla swoich zobowiązań finansowych w całym okresie obowiązywania tej umowy (zob. wyrok TSUE z 10 czerwca 2022 r., C-609/19, i przywołane tam orzecznictwo).

Oznacza to, że choć ostateczny rezultat zawarcia umowy tego rodzaju nie musi być z góry znany, to na przedsiębiorcy spoczywa obowiązek ukształtowania mechanizmu związanego z ryzykiem walutowym tak, by umożliwiał on konsumentowi zrozumienie sposobu jego działania oraz oszacowanie konsekwencji jego stosowania.Kierując się przedstawionymi względami, Sąd Najwyższy uznał, że ‎z motywów skargi kasacyjnej nie wynika, by zachodziły przyczyny określone w art. 3989 § 1 k.p.c., co uzasadniało odmowę przyjęcia tej skargi do rozpoznania.

O kosztach orzeczono zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy, ich wysokość ustalając na podstawie § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c., orzeczono, jak w sentencji postanowienia. [SOP](r.g.) ‎