I CSK 228/06 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 10 listopada 2006 r., I CSK 228/06

Złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku przed

notariuszem wymaga formy aktu notarialnego.

Sędzia SN Jan Górowski (przewodniczący)

Sędzia SN Józef Frąckowiak

Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Tomasza T. przy uczestnictwie

Krzysztofa T. o stwierdzenie nabycia spadku, po rozpoznaniu na posiedzeniu

niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 10 listopada 2006 r. skargi kasacyjnej

wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 13 lutego

2006 r.

oddalił skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 13 lutego 2006 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił

apelację wnioskodawcy Tomasza T. od postanowienia Sądu Rejonowego dla m.st.

Warszawy z dnia 13 kwietnia 2005 r., stwierdzającego nabycie spadku po Helenie

Barbarze T. zmarłej w dniu 20 lipca 2003 r., przez jej synów Tomasza Michała oraz

Krzysztofa Józefa T. na podstawie ustawy w częściach po 1/2.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że uczestnik postępowania sporządził

oświadczenie o odrzuceniu spadku na piśmie z podpisem notarialnie

poświadczonym w dniu 31 lipca 2003 r. O śmierci matki dowiedział się w dniu jej

zgonu. Oświadczenie wpłynęło do sądu wraz z wnioskiem o stwierdzenie nabycia

spadku.

Zdaniem Sądu, oświadczenie o odrzuceniu spadku jest bezskuteczne, gdyż

nie odpowiada warunkom określonym w art.1018 § 3 k.c.; nie zostało złożone w

formie aktu notarialnego, jak tego wymaga art. 79 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. –

Prawo o notariacie (jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 369 ze zm. – dalej:

"Pr.not."), a ponadto nie było możliwe złożenie takiego oświadczenia przed sądem,

gdyż nie został zachowany sześciomiesięczny termin wynikający z art. 1015 § 1 k.c.

Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku wpłynął do sądu dnia 6 października 2004

r., a więc osiem miesięcy od chwili, w której spadkobierca dowiedział się o tytule

swojego powołania. Orzekł zatem o nabyciu spadku przez obu spadkobierców

ustawowych.

Oddalając apelację, Sąd Okręgowy podzielił stanowisko Sądu pierwszej

instancji. Wskazał, że oświadczenie o odrzuceniu spadku ma być złożone przed

notariuszem, co oznacza, iż notariusz musi być obecny podczas składania przez

osobę zainteresowaną oświadczenia woli. Czynność taka może zostać dokonana

jedynie w formie aktu notarialnego, gdyż art. 79 Pr.not. nie przewiduje innej formy

przyjmowania przez notariusza oświadczeń woli. (...)

Skarga kasacyjna wnioskodawcy została oparta na obu podstawach. W

ramach naruszenia prawa materialnego skarżący wskazał art.1018 § 3 k.c. w

związku z art. 1 § 1, art. 2 § 2, art. 79 oraz art. 91 Pr.not. oraz art. 1015 § 1 k.c., a w

ramach podstawy naruszenia przepisów postępowania – art. 640 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje: (...)

Przepis art. 1018 § 3 zdanie pierwsze i drugie k.c. przewiduje możliwość

złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku przed notariuszem lub

przed sądem w formie ustnej lub z podpisem urzędowo poświadczonym. Dokonując

wykładni tego przepisu, należy w pierwszej kolejności wskazać, że nie budzi

wątpliwości możliwość złożenie takiego oświadczenia przed sądem, w tym także

sądem spadku w toku postępowania o stwierdzenia nabycia spadku (por. art. 640 §

2 k.p.c.); spadkobierca może takie oświadczenie złożyć ustnie i wówczas

sporządzony zostaje protokół (art. 641 § 4 k.p.c.). Jeżeli natomiast spadkobierca

składa w sądzie oświadczenie na piśmie, to musi to nastąpić w formie pisemnej

szczególnej – z podpisem urzędowo poświadczonym.

Pewne wątpliwości może natomiast rodzić kwestia, w jakiej formie ma zostać

złożone oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku przed notariuszem.

Kodeks cywilny w art.1018 § 3 zdanie pierwsze nie określa bliżej tego sposobu

złożenia oświadczenia przez spadkobiercę, niezbędne jest zatem sięgnięcie do

przepisów Prawa o notariacie.

Z wyliczenia zawartego w art. 79 w zw. z art. 92 Pr.not. wynika, że

oświadczenie woli przed notariuszem może zostać złożone jedynie ustnie (por.

zwłaszcza art. 92 § 1 pkt 5 Pr.not.). W obowiązującym stanie prawnym nie sposób

przyjąć, że oświadczenie woli składane przed notariuszem może przybrać inną

formę niż forma aktu notarialnego. Trafnie wskazał Sąd odwoławczy, że złożenie

oświadczenia „przed notariuszem" oznacza złożenie oświadczenia woli w jego

obecności, nie może zaś budzić wątpliwości, iż oświadczenie o przyjęciu lub

odrzuceniu spadku jest oświadczeniem woli spadkobiercy. Oznacza to, że wola

spadkobiercy co do przyjęcia lub odrzucenia spadku musi zostać uzewnętrzniona w

obecności notariusza i utrwalona w postaci aktu notarialnego. Nie stanowi takiego

uzewnętrznienia sporządzenie przez spadkobiercę pisma zawierającego jego treść

jego oświadczenia co do spadku i jedynie położenie na nim podpisu w obecności

notariusza, trafnie bowiem wskazano, że notariusz poświadcza jedynie

własnoręczność podpisu położonego w jego obecności przez oznaczoną osobę.

Notariusz przy tego rodzaju poświadczeniu nie ma obowiązku zapoznawania się z

treścią oświadczenia, jakie zawarte zostało w treści pisma. Nie można zatem

uznać, że złożone w ten sposób oświadczenie woli zostaje złożone przed

notariuszem, jak tego wymaga art.1018 § 3 zdanie pierwsze k.c.

Reasumując, złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku przed

notariuszem (art. 1018 § 1 zdanie pierwsze k.c.) oznacza konieczność złożenia

takiego oświadczenia w formie aktu notarialnego (art. 79 Pr.not.). Konsekwentnie

należy przyjąć, że możliwość złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu

spadku na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym dotyczy jedynie złożenia

takiego oświadczenia przed sądem.

Z tych względów Sąd Najwyższy oddalił skargą kasacyjną (art. 39814 k.p.c.).