I CSK 2250/24 · Sąd Najwyższy

I CSK 2250/24 POSTANOWIENIE 26 listopada 2025 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Maciej Kowalski na posiedzeniu niejawnym 26 listopada 2025 r. w Warszawie‎w sprawie z wniosku M.W.‎z udziałem J.K., K.S., J.K., W.Z., Z.A., B.W., J.K., H.L., K.D., J.S. i M.P.‎o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie,‎na skutek skargi kasacyjnej M.W.‎od postanowienia Sądu Okręgowego w Radomiu‎z 10 października 2023 r., IV Ca 712/22, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. (a.z.)

UZASADNIENIE

W skardze kasacyjnej wywiedzionej od postanowienia Sądu Okręgowego w Radomiu z 10 października 2023 r. wnioskodawczyni wniosła o przyjęcie skargi do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 3 i 4 k.p.c. Zdaniem skarżącej Sądy obu instancji błędnie przyjęły, że żądanie zasiedzenia nieruchomości objętej wnioskiem narusza interesy wyłącznie uczestnika J.K., którego prawo własności wynika z dziedziczenia na podstawie testamentu po zmarłym I.K. Podniosła, że wskazany spadkodawca nie był jedynym właścicielem spornej nieruchomości, dlatego J.K. nie mógł odziedziczyć jej w całości i jest jedynie jej współwłaścicielem.

Argumentowała, że skoro nieujawniony współwłaściciel nieruchomości objętej wnioskiem jest niewątpliwie „zainteresowanym” w rozumieniu art. 609 w zw. z art. 510 k.p.c., to powinien być uczestnikiem postępowania o jej zasiedzenie. W związku z powyższym brak wezwania do udziału w sprawie prowadzi do pozbawienia go możliwości obrony praw i skutkuje nieważnością postepowania. Ponadto wnioskodawczyni podniosła, że nieważność postępowania wynika także z faktu, iż w wydaniu zaskarżonego postanowienia brała udział osoba powołana na urząd sędziego w Sądzie Okręgowym w Radomiu na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, co zgodnie z uchwałą składu połączonych Izb:

Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., BSA‎I-4110-1/2 (OSNC 2020, nr 4, poz. 34), prowadzi do sprzeczność składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. Zdaniem skarżącej jej skarga jest także oczywiście uzasadniona z uwagi na: brak ustalenia przez Sąd pełnego kręgu osób zainteresowanych w badanej sprawie stosownie do przepisów art. 510 § 2, art. 609 § 2 i 3 i art. 610 w zw. z art. 677 § 1 k.p.c. co stanowi oczywiste naruszenia przepisów postępowania mające istotne znacznie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Ponadto Sądy meriti nie przeprowadziły także wywodu negującego istnienie wiążącego je w sprawie domniemania prawnego samoistnego posiadania wnioskodawczyni i jej poprzedników prawnych jak również ich dobrej wiary w ramach posiadania. Ponadto pominięto przy orzekaniu art. 172 k.c. w brzmieniu obowiązującym przed 1 października 1990 r., co sprawiło, że nie stwierdzono zasiedzenia nieruchomości już na przełomie 1989 i 1990 r. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Mając powyższe na względzie podkreślić należy, że cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez prawidłowe powołanie i wyczerpujące uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które - zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. - będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania.Wbrew twierdzeniom skarżącej zaskarżone postanowienie nie zostało wydane w warunkach nieważności postępowania.Zgodnie z art. 379 § 5 k.p.c. nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw.

Według utrwalonego stanowiska Sądu Najwyższego nieważność postępowania z powodu pozbawienia możności obrony praw zachodzi tylko w stosunku do strony w znaczeniu prawnotechnicznym, a nie w stosunku do podmiotu, który nie uzyskał przymiotu strony, choćby postępowanie bezpośrednio go dotyczyło. Inaczej mówiąc, nie można mówić o pozbawieniu możności obrony swych praw strony, której brak (zob. postanowienie SN z 10 marca 2015 r., II PZ 29/14, i cytowane tam orzecznictwo). Jak wyjaśnił także Sąd Najwyższy niewezwanie do udziału w sprawie wszystkich zainteresowanych osób nie oznacza pozbawienia ich możności obrony ich praw i dotyczy to zarówno postępowania w pierwszej, jak i w drugiej instancji.

Pozbawienie takie może bowiem dotyczyć wyłącznie uczestników postępowania, a nie zainteresowanych, którzy nie brali w sprawie udziału. W konsekwencji niewzięcie przez zainteresowanego udziału w sprawie rozpoznawanej w postępowaniu nieprocesowym nie powoduje nieważności postępowania (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów SN z 20 kwietnia 2010 r., III CZP 112/09, OSNC 2010, nr 7-8, poz. 98, której nadano moc zasady prawnej i postanowienie SN z 24 stycznia 2024 r., I CSK 1664/23).Także druga przyczyna podana przez skarżącą okazała się chybiona.

Wnioskodawczyni nie przytoczyła jakichkolwiek okoliczności (poza powołaniem sędziego przez Krajową Radę Sądownictwa po zmianach dokonanych ww. ustawą z 8 grudnia 2017 r.), które mogłyby prowadzić do wniosku o istnieniu obiektywnie uzasadnionych wątpliwości co do wskazanego w skardze sędziego a tym bardziej do sformułowania wniosku o nieważności postępowania. Powołanie sędziego sądu powszechnego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa wybranej zgodnie z obowiązującą ustawą nie jest bowiem okolicznością, która samodzielnie może prowadzić do przyjęcia, że postępowanie z udziałem takiego sędziego jest dotknięte nieważnością w rozumieniu art. 379 k.p.c. (zob. postanowienie SN z 27 czerwca 2024 r., I CSK 1185/24, i cytowane tam orzecznictwo Sądu Najwyższego).

O ile wnioskodawczyni miała w toku postępowania przed Sądem drugiej instancji wątpliwości co do niezawisłości i bezstronności wskazywanego w skardze sędziego mogła skorzystać z przysługującej jej instrumentów procesowych np. z wniosku o wyłączenie sędziego (art. 48-49 k.p.c.) albo wniosku o zbadanie spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności (art. 42a § 3 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych. Zaniechanie takich czynności w toku postępowania przed Sądem drugiej instancji i powoływanie się na przedmiotową okoliczność dopiero w skardze kasacyjnej należy wobec tego ocenić jako nadużycie prawa procesowego (art. 41 k.p.c.).Powołanie się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) stawia skarżącemu szczególnie wysokie wymagania.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, podzielanym przez doktrynę, oczywista zasadność skargi oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka będzie miała miejsce tylko wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły zarzucane uchybienia, jest pewne, że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania argumenty oczywiście uzasadniają zasadność wniesionego środka prawnego. Oczywiste jest przy tym tylko to, co można dostrzec od razu - bez potrzeby głębszej analizy czy przeprowadzenia wnikliwych badań lub dociekań.

Innymi słowy, podnoszone uchybienia muszą mieć kwalifikowany charakter i być dostrzegalne na pierwszy rzut oka - już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (zob. m.in. postanowienia SN: z 27 kwietnia 2006 r., I CZ 15/06; z 7 maja 2010 r., V CSK 459/09; z 15 czerwca 2018 r., III CSK 38/18; z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19, z 28 stycznia 2022 r., I CSK 584/22; z 7 czerwca 2023 r., I CSK 742/23; z 20 października 2023 r., I CSK 1673/23). Podkreślenia wymaga, że przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. obejmuje jedynie uchybienia przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym, które polegają w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym.

Należy też wskazać, że zgodnie z powszechnie aprobowanym w orzecznictwie i nauce prawa stanowiskiem, o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania w związku z wystąpieniem przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. nie decyduje per se nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu, lecz jego skutek polegający na wydaniu oczywiście nieprawidłowego orzeczenia, które nie może się ostać (zob. np. postanowienie SN z 1 grudnia 2023 r., I CSK 5300/22 i przywołane tam orzecznictwo).Wnioskodawczyni nie przedstawiła przekonujących od razu, widocznych prima facie twierdzeń wykazujących racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce i zaskarżeniu.

Analiza uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazuje, że skarżąca w istocie zmierza do podważenia ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd pierwszej instancji i zaakceptowanych w całości przez Sąd odwoławczy. Zgodnie z art. 39813 § 2 k.p.c. w postępowaniu kasacyjnym nie jest dopuszczalne powołanie nowych faktów i dowodów, a Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia. Z unormowaniem tym koresponduje art. 3983 § 3 k.p.c., stosownie do którego podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów.

W konsekwencji, uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinno zawierać taką argumentację, która wspierałaby tezę o rażącym naruszeniu prawa - co umożliwiałoby uznanie skargi za oczywiście uzasadnioną, ale w ustalonym przez sąd drugiej instancji stanie faktycznym (zob. postanowienie SN z 21 lutego 2025 r., I CSK 4387/23).Jak zostało to już wyjaśnione ograniczenia kognicji Sądu Najwyższego sprawiają, że o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania (podobnie jak o uznaniu jej zasadności) nie mogą przesądzać zarzuty, których istota - niezależnie od ujęcia jako zarzutu naruszenia prawa procesowego lub materialnego - sprowadza się do kwestionowania czy też polemizowania z ustaleniami faktycznymi będącymi kanwą dla wydania przez sąd drugiej instancji zaskarżonego orzeczenia (zob. postanowienie SN z 26 września 2023 r., I CSK 4541/22).Z ustaleń Sądu Okręgowego nie wynika, aby zmarły I.K. był jedynie współwłaścicielem przedmiotowej nieruchomości, którą odziedziczył J.K.

W sprawie ustalono także, że przed przeprowadzeniem się do W. w 1978 r. J.K. ustnie umówił się z J.W., że ten będzie zajmował się przedmiotową nieruchomością tak, aby ziemia nie leżała odłogiem. Po jego śmierci ustne porozumienie dotyczące korzystania z tej nieruchomości zawarł natomiast z synem zmarłego P.W., który zmarł […] 2003 r. Istnienie przywołanego porozumienia wskazuje na posiadanie zależne nieruchomości, a z ustaleń Sądów meriti nie wynika, aby następnie zostało one przekształcone w posiadanie samoistne.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. Maciej Kowalski (a.z.)[SOP]‎