I CSK 222/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 222/09

POSTANOWIENIE

Dnia 28 stycznia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Irena Gromska-Szuster

w sprawie z wniosku Skarbu Państwa reprezentowanego przez Prezydenta Miasta R.

o założenie księgi wieczystej,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 28 stycznia 2010 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego w R.

z dnia 20 stycznia 2009 r., sygn. akt I Ca (…),

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w R.

do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w R. postanowieniem z dnia 28 listopada 2008 r. oddalił wniosek

Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta R. o założenie księgi wieczystej i wpis prawa

własności dla nieruchomości wskazanej we wniosku, położonej w miejscowości B.

Wnioskodawca podniósł, że nieruchomość ta stanowiła dobro publiczne w rozumieniu §

287 Powszechnej Księgi Ustaw Cywilnych (ABGB). W ocenie Sadu Rejonowego

dokumenty dołączone do wniosku (wypis z rejestru gruntów i protokół badania księgi

wieczystej) nie potwierdzały jednak tej okoliczności. Tego rodzaju dokumentem powinno

być zaświadczenie wydane na podstawie art. 217 k.p.a. Z tego względu wniosek

podlegał oddaleniu.

Apelacja

wnioskodawcy

została

oddalona

przez Sąd

Okręgowy

w

R. postanowieniem z dnia 20 stycznia 2009 r. Sąd drugiej instancji podzielił ocenę

dokumentów załączonych do wniosku, której dokonał Sąd Rejonowy. Uznał jednak za

zasadny zarzut wnioskodawcy, że nie ma organu administracji publicznej, który mógłby

– zgodnie ze stanowiskiem Sądu Rejonowego – wydać zaświadczenie, z którego

wynikałoby wprost jego prawo własności. Powinien jednak przedstawić takie

zaświadczenie stwierdzające, że nieruchomość, której dotyczył wniosek stanowiła dobro

publiczne.

Podkreślił

również,

że

zakres

kognicji

sądu

w

postępowaniu

wieczystoksięgowym obejmuje jedynie badanie treści i formy wniosku oraz załączonych

do niego dokumentów i sąd nie mógł prowadzić postępowania dowodowego dla

dokonania ustaleń w zakresie materialnoprawnej podstawy wpisu. Brak było także

podstaw do zastosowania § 24 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17

września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów,

gdyż prawo własności nieruchomości wnioskodawcy nie zostało wykazane w sposób

dostateczny, co jest wymagane do dokonania obwieszczenia publicznego na podstawie

tego przepisu.

W skardze kasacyjnej wnioskodawca zarzucił naruszenie § 23 i § 24

rozporządzenia z 17.09.2001, § 20 ust 1 rozporządzenia z 17.09.2001 w zw. z art. 217 i

218 k.p.a. oraz art. 31 ust 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. W oparciu o te

zarzuty

skarżący

wniósł

o

uchylenie

zaskarżonego

postanowienia

oraz

poprzedzającego go postanowienia Sądu Rejonowego w R. i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wnioskodawca domagał się założenia księgi wieczystej dla nieruchomości

określonej we wniosku i dokonania w niej wpisu prawa własności na rzecz Skarbu

Państwa, z uwagi na charakter tej nieruchomości, która według jego twierdzeń

stanowiła dobro publiczne w rozumieniu przepisów obowiązujących na terenie byłego

zaboru austriackiego i na tej podstawie założono dla niej księgę wieczystą, która uległa

zniszczeniu. Ze stanowiska wnioskodawcy wynika, że własność nieruchomości nie

powstała w wyniku czynności prawnych lub zdarzeń, które zezwalałyby na wykazanie

samego faktu nabycia własności nieruchomości przez Skarb Państwa. Z tego względu

dla uwzględnienia wniosku wystarczające byłoby wykazanie, że nieruchomość, której

dotyczył wniosek, stanowiła dobro publiczne w wyżej wskazanym znaczeniu i oddawała

to treść wcześniej założonej dla niej księgi wieczystej. Istotna była zatem ocena, czy

wnioskodawca zaoferował odpowiednie dokumenty, które w ramach właściwych dla

postępowania wieczystoksięgowego zezwalały na stwierdzenie tych okoliczności. Sąd

Okręgowy uznał, że wnioskodawca nie sprostał temu zadaniu, odwołując się w

pierwszej kolejności do treści art. 6268 § 2 k.p.c. i stwierdził, że w świetle tego przepisu

nie mógł prowadzić postępowania dowodowego dla wyjaśnienia, czy zaszły przesłanki

do nabycia własności nieruchomości przez Skarb Państwa z mocy ustawy.

Istotnie zakres kognicji sądu w postępowaniu wieczystoksięgowym co do zasady

określa art. 6268 § 2 k.p.c. Przepis ten stanowi, że rozpoznając wniosek o wpis sąd

bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść

księgi wieczystej. Odwołując się do tego przepisu Sąd Okręgowy pominął jednak, że

wniosek złożony przez Skarb Państwa reprezentowany przez Prezydenta Miasta R. nie

dotyczył wyłącznie dokonania wpisu w księdze wieczystej, ale także założenia księgi

wieczystej dla nieruchomości. Postępowanie w tym zakresie reguluje rozporządzenie

Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg

wieczystych i zbiorów dokumentów (Dz. U. Nr 102, poz. 1122 ze zm. – dalej

rozporządzenie z 2001 r.). Z § 23 ust 3 tego rozporządzenia wynika, że nie odtwarza się

ksiąg wieczystych zaginionych lub zniszczonych. Postępowanie o założenie księgi

wieczystej pełni zatem także rolę postępowania o odtworzenie zniszczonych ksiąg

wieczystych. Potwierdza to brzmienie § 23 ust 1, w którym nakazano, aby przy

założeniu księgi wieczystej sąd wziął z urzędu pod uwagę w szczególności dokumenty

należące do zaginionej lub zniszczonej księgi wieczystej oraz zachowane części takiej

księgi. Stwierdzenie, że dotyczy to w szczególności wskazanych wyżej dokumentów

oznacza, że obowiązek ten jest szerszy i dotyczy wszystkich dostępnych dokumentów,

w tym danych z ewidencji gruntów i budynków, co uwzględnia wprost § 23 ust 1

rozporządzenia z 2001 r. Nieuzasadnione było zatem oddalenie wniosku uzasadnione

stwierdzeniem, że wnioskodawca nie wykazał należycie podstawy wniosku bez

wyjaśnienia, czy i w jakim zakresie możliwe było zbadanie z urzędu dokumentów

wskazujących na zawartość zniszczonej księgi wieczystej. W szczególności Sąd nie

wyjaśnił jaki jest stan pozostałości księgi wieczystej i na co on wskazuje. Z przyczyn

wyżej wskazanych bezzasadne było także pominięcie przy ocenie zasadności wniosku

załączonego do wniosku dokumentu w postaci protokołu z badania księgi wieczystej

oraz wypisu z rejestru gruntów.

Za taką oceną przemawia dodatkowo treść § 20 ust 2 rozporządzenia z 2001 r. Z

tego przepisu wynika, że w przypadku, gdy zaginął lub uległ zniszczeniu dokument

stwierdzający nabycie własności, a wnioskodawca nie ma poświadczonego odpisu tego

dokumentu, powinien powołać inne dowody pozwalające na stwierdzenie nabycia

własności nieruchomości. Taką możliwość należy dopuścić tym bardziej w sytuacji, gdy

brak było dokumentu stwierdzającego fakt nabycia własności z tej przyczyny, że

nastąpiło to z mocy prawa, z uwagi na charakter nieruchomości. Sąd nie wyjaśnił przy

tym jaki jest i jaki był charakter nieruchomości, której dotyczył wniosek, co pozwoliłoby

ocenić, czy istotnie mogła ona stanowić dobro publiczne.

Z przyczyn wyżej wskazanych zarzut naruszenia § 23 ust 1 rozporządzenia z

2001 r. był uzasadniony. Skarżący zarzucił zasadnie także naruszenie § 24 tego

rozporządzenia. Sąd Okręgowy dokonał błędnej wykładni tego przepisu przyjmując, że

znajduje on zastosowanie w sytuacji, gdy wnioskodawca dostatecznie wykazał prawo

własności. Z brzmienia tego przepisu w sposób jasny wynika, że znajduje on

zastosowanie w przypadku, gdy zakładana jest księga wieczysta, a prawo własności

osoby, która ma być wpisana, nie zostało dostatecznie wykazane. Skarżący podniósł

zasadnie, że stosowanie tego przepisu w przypadku, gdy prawo własności zostało

dostatecznie wykazane byłoby bezprzedmiotowe, gdyż wówczas istnieje podstawa do

dokonania wpisu bez potrzeby zarządzenia obwieszczenia publicznego.

Skarżący zarzucił również trafnie, że nie znajdowało podstaw stwierdzenie Sądu,

że wnioskodawca powinien złożyć zaświadczenie wydane na podstawie art. 217 k.p.a.

stwierdzające, że nieruchomość, której dotyczył wniosek stanowiła dobro publiczne.

Sąd nie przedstawił bowiem żadnej oceny, z której wynikałoby, jaki organ mógłby

wystawić takie zaświadczenie i z jakich przepisów wynikałaby jego kompetencja w tym

zakresie.

Z przyczyn wyżej wskazanych skarga kasacyjna podlegała uwzględnieniu na

podstawie art. 39815 § 1 k.p.c.